ومىردە ساباق بولارلىق وقيعالار جەتىپ ارتىلادى عوي. الايدا, جاراتقان يەمىز بىزگە ۇدايى بەلگى بەرىپ, جاقسىلىققا جەتەلەپ وتىرسا دا, اللا تاعالانىڭ سول ايتقانىنا كوپ جاعدايدا تۇيسىگىمىز جەتە بەرمەيدى.
مىسالى, ارتتا قالعان از-كەم جىلدارعا قايىرىلىپ قاراپ, ويعا باتقاندا ءبىر اۋىز ءسوز ادامنىڭ جولىن اشىپ, ءبىر عانا اۋىز ءسوز پەندەلەردىڭ باعىن بايلايتىنىنا كوزىڭ جەتەدى.
ءبىر اۋىز ءسوز. ول قانداي ءسوز؟ توبا ما الدە كۇپىرلىك پە؟ وسى ساۋالدىڭ جاۋابىن ءوزىم كۋا بولعان ەكى وقيعادان ىزدەيمىن.
مارقۇم بولعان قۇربىم, قازاقتىڭ العاشقى يلليۋزيونيست قىزى التىناي ەكەۋمىزدىڭ جەزقازعان جاقتا ورتاق دوسىمىز بار ەدى.
ومىردە ەشكىمگە ۇقسامايتىن ەرەكشە ادامدار بولادى عوي. ءشايزات سونداي قىز. جاس كەزىندە تالاي قيىندىقتاردى كورىپ, كىسىنىڭ اقىلىنا سىيمايتىن تەنتەكتىكتەردى باستان وتكەرسە دە, ەستىلىگى بار, اقىلدى ادامنىڭ ءبىرى. ول نەشە ءتۇرلى حيكايا ايتقاندا ىشەك-سىلەمىز قاتا ك ۇلىپ, ابدەن جادىراپ قالاتىن ەدىك.
بىردە وسىلاي ەمەن-جارقىن ديدارلاسىپ وتىرىپ, ءشايزاتتىڭ مۇڭايا قالعانى. وي تۇنعان اقىلدى كوزدەرىمەن ءبىر نۇكتەگە قادالا قاراپ:
– قىزدار, ەش ۋاقىتتا كۇپىر ءسوز ايتپاۋ كەرەك ەكەن. مەن تاۋبەمە كەلدىم, – دەدى تومسىرايىپ.
ۇندەمەي ىشىمىزدەن تىنا قالدىق. قازىر ءبىر اڭگىمە ايتقالى وتىر.
– ەستەرىڭدە مە, مەن ءۇش قىزىمنان كەيىن اياعىم اۋىرلاپ ەدى عوي. ءتورتىنشى بالامىزدى كۇتىپ جۇرگەن كەزىم. ارينە, ادام بولعان سوڭ شاڭىراققا يە بولىپ قالاتىن ۇل تۋىلعانىن قالايمىز. جاناشىر جۇرتتىڭ ءبارى ەر بالا تابۋىمدى تىلەپ ءجۇردى. بىراق, قالجىڭداسا بەرەتىن قۇرداستار: «تاعى دا قىز تۋساڭ قايتەسىڭ؟» دەپ قاعىتاتىن ەدى. ءىشىم شەرميىپ وتىرعاندا: «قىز تۋمايمىن. قىز تۋمايمىن مەن! ءۇيىمدى قىزعا تولتىرىپ قايتەمىن» دەپ كۇپىرلىك ايتىپ, كەسىرلىك تانىتىپ وتىراتىن ەدىم...
كوپ ۇزاماي بوساندىم. دۇنيەگە قىز بالا كەلدى. الدىڭعى ءۇش قىزىما ۇقسامايتىن, قاسى-كوزى قيىلعان, ارشىعان جۇمىرتقاداي ەرەكشە ءسابي ومىرگە كەلدى. العاشىندا تاعى دا قىز تاپقانىما كوڭىلىم ءتۇسىپ قالسا دا, پەرىشتە سياقتى اپپاق بولىپ تۋىلعان پەرزەنتىمدى بىردەن جاقسى كورىپ كەتتىم. الايدا, وسى قىزىم كوز الدىمدا ءبىر كۇن دە سىرقاتتانباي, ەمىزىپ وتىرعانىمدا ءجۇرىپ كەتتى. جىميىپ: «اناشىم, ساۋ بول», – دەپ قوشتاسقانداي, ءۇزىلىپ بارا جاتتى. اللا ايرىقشا قىز بەردى دە, قىرقىنا تولتىرماي قايتارىپ الدى.
مەن بۇل قاسىرەتتى كوتەرە الماي, قايعىدان قان جۇتىپ كەتە جازدادىم. ءتاتتى تۇستەن شوشىپ ويانعانداي بولدىم. «قىز تۋمايمىن. كەرەك ەمەس ماعان قىز بالا!» دەپ كەسىرلەنگەن ءتىلىمدى ءوز قولىممەن كەسۋگە شاق قالعان كۇندەرى كۇيەۋىمنىڭ جۇباتۋى جانىما مەدەت بولدى. بۇل پەرزەنتىمىز جولداسىم ەكەۋمىزدىڭ سۋىپ بارا جاتقان ارامىزدى قايتا جالعاپ, اسپانعا ۇشىپ كەتتى. كەسىر ءسوز ايتپاۋ كەرەك ەكەن, – دەدى ءشايزات.
ارينە, وسى وقيعادان ساباق العان قۇربىمىز مۇنان كەيىن جاراتقانعا جالبارىنىپ ءجۇرىپ, ۇلدى دا بولدى. بىراق, ونىڭ سول اڭگىمەسى كۇپىرلىك تانىتىپ وتىرعان ادامداردى كورگەن سايىن ەسىمە تۇسەدى.
وسىدان كەيىن كوپ ۇزاماي وزىمە تاعىلىم بولعان تاعى ءبىر كىسىگە جولىقتىم.
بالا كۇنىمنەن جازدا توپەلەپ جاۋعان جاڭبىردى جاقسى كورەتىن ەدىم. قازىعۇرتتىڭ ەتەگىندە نوسەرلەگەن جاڭبىر جاۋسا جالاڭاياق دالاعا جۇگىرىپ شىعىپ, استىنا تۇرا قالاتىنمىن. اسپاننان توگىلگەن ءمولدىر تامشىلار جانىمنىڭ ءبارىن جۋىپ بارىپ, تازا توپىراققا تامعاندا ەرەكشە ءبىر ءيىس اڭقىپ كەتەتىن ەدى. جاڭبىر شاشىمنان سورعالاپ, يەگىمنەن تامشىلاپ جاتقاندا تۋعان جەردىڭ قارا توپىراعىنان قۋات الام با ەكەن, الدە اسپاننان توگىلگەن نۇر ما, ەرەكشە كۇي كەشەمىن. ءالى كۇنگە دەيىن وسى كۇيدى ساعىناتىنىم بار.
بىردە الماتىدا وسىلاي نوسەر جاۋدى. بالالىق شاعىمدى اڭساپ, ماشينانى توقتاتا سالىپ, جاڭبىردىڭ استىندا تۇرعىم كەلگەنى. ءاي, قازىر مەگاپوليس بولعان قالانىڭ كۇيە ارالاس جاڭبىرىنىڭ استىندا قالساڭ تاز بولاتىن شىعارسىڭ دەپ ويلاپ كەلە جاتقانىمدا كوشە بويىندا ءبىر ەگدەلەۋ اپاي تاكسي توقتاتىپ تۇر ەكەن. ەكى يىعىنداعى اۋىر سومكەلەرىنەن قولىن كوتەرۋگە دە مۇرشاسى كەلمەي جاتقانىن بايقاپ, قاسىنا توقتاپ ەدىم, ادەمىشە كەلگەن, ءجۇزى ساليقالى اپاي كولىككە ارەڭ ءمىندى. ءۇستى-باسى مالمانداي سۋ بولىپ قالىپتى. ورىندىققا جايعاسىپ العاننان كەيىن, ول كىسى اينالاسىنا باجايلاپ قاراپ:
– بالام-اۋ, سەن تاكسيست ەمەسسىڭ عوي, – دەدى.
– ءجاي, ءسىز جاڭبىر استىندا تۇرعان سوڭ جولىمىز ءبىر بولسا, جەتكىزىپ تاستايىن دەگەنىم عوي, – دەدىم.
ريزاشىلىعىن ءۇيىپ-توككەن اپايمەن سىرالعى ادامدارداي بىردەن اڭگىمەلەسە كەتتىك. ول كىسى سول ماڭايداعى بازاردا جىلقىنىڭ ەتىن ساتادى ەكەن. قازى-قارتانىڭ جايىن ايتىپ, جاقسى ەتتى قايدان الۋعا بولاتىنىن سۇراي كەلە, ءسوز اۋانى ساۋدا-ساتتىققا ويىستى.
– قۇدايعا شۇكىر, بىرەۋدەن ىلگەرى, بىرەۋدەن كەيىن كۇن كورىپ وتىرمىز. سەگىز قىزدى دا وقىتىپ, قۇتتى ورنىنا قوندىردىق. تاۋبە, تاۋبە! – دەدى اپاي جاڭبىر جۋىپ جاتقان تەرەزەگە قاراپ.
– سەگىز قىز! سونشا قىزىڭىز بار ما؟ نەشە بالاڭىز بار, تاتە؟
– شۇكىر, كەنجە ەگىز ۇل بالا بار, – دەدى اپاي.
– وي, باقىتتى ەكەنسىز عوي! اعامىز سەگىز قىزدى قاتارىنان تاپقاندا سىزگە اشۋلانىپ, بىلاي, تاستاپ كەتەمىن, توقال الامىن دەپ قورقىتقان جوق پا؟ – دەدىم ءازىل-شىنىن ارالاستىرىپ.
– ۋايىمداما, شالىم, ۇل تۋعانشا توقتامايمىن, تەك اللا دەنساۋلىق بەرسىن دەپ باسىندا ايتقانمىن وعان, – دەدى اپاي دا ك ۇلىپ.
– نە دەگەن سابىرلى ادام! مىقتى ەكەن, – دەدىم اڭگىمەنى ۇلاستىرىپ.
– ۇيدەگى اعاڭ عاجاپ ادام. قىزدى توپىرلاتىپ تۋىپ جاتىرسىڭ دەپ ەشقاشان بەتىمە باسقان ەمەس.
– وسى نيەتىنە بەرگەن شىعار؟! ءبىر كۇندە ءبىر ەمەس ەكى بىردەي ۇل تاۋىپ بەرگەنىڭىزدە تالىپ قالعان جوق پا؟
– كۇيەۋىم دوستارىنا ءتۇن ورتاسىندا حابارلاسىپ: «ءاي, مەنىڭ كەلىنشەگىم ەگىز تاۋىپ جاتقاندا نەگە ۇيىقتاپ جاتىرسىڭدار؟» دەپ, بارلىعىن وياتىپ, ءسۇيىنشى سۇراپتى. «ەندى ايەلىڭ سەگىز قىز تاپقاندى قويىپ, ەگىز قىز تاپقان با؟» دەپ قۇرداستارى قالجىڭداسا: «جوق, ەگىز ۇل!» دەگەندە جولداستارى جۇرەكتەرى جارىلا قۋانىپ, جەتىپ كەلگەن عوي.
– تۇرىڭىزگە قاراسام, ون بالا تاپقان جانعا ۇقسامايسىز؟
– ايتقانداي, ۇلداردى بوسانعان جىلى روزا رىمباەۆا دا تۇڭعىشىن تاۋىپ جاتقان, – دەدى اپاي.
– وي, وندا بۇل 1991 جىل عوي. ول كىسى قىركۇيەكتە بوسانعانى ەسىمدە, – دەدىم.
– سولاي-سولاي.
– وندا ءسىزدىڭ ۇلدارىڭىز 22 جاستا عوي. بالالارىڭىز ەركە شىعار؟
– قىزدارعا ۇقساپ كەتپەسىن دەپ, اسا ەركەلەتپەي وسىردىك. قالا سىرتىندا جەر ۇيدە تۇرامىز. ۇيدەگى اعاڭ بالالاردىڭ بارلىعىن بارىنشا ەڭبەككە باۋلىپ كەلەدى, – دەدى اپاي.
اڭگىمەمىز ءالى دە تاۋسىلماس پا ەدى. اپايدىڭ ايتقان جەرىنە دە جەتىپ قالىپپىز. جاڭبىر دا توقتاپتى.
ون بالا تاپسا دا بەتىندە ءاجىمى جوقتىڭ قاسىنداي, قوي كوزدى, رەڭدى اپاي العىسىن جاۋدىرىپ, قالا سىرتىنا اپاراتىن ايالدامادان ءتۇسىپ قالدى.
جۋرناليست بولعان سوڭ, كۇن سايىن قانشاما بەيتانىس ادامدارمەن تانىسىپ, سۇحباتتاسىپ جاتامىز. الايدا, جارتى ساعات جولاۋشى بولعان سول اپايمەن بولعان از-كەم اڭگىمە ەشقاشان ەسىمنەن شىققان ەمەس.
اجەلەرىمىز ايتقانداي: «قۇداي اقىرىن بەرسىن!» دەپ, كەز كەلگەن ءىستىڭ باياندى اياقتالۋىن تىلەپ, سابىرمەن كۇن كەشكەنگە نە جەتسىن!
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.