• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
باستى سايتقا ءوتۋ
احمەت بايتۇرسىن ۇلى 05 قىركۇيەك, 2022

اتەكەم-اۋ!

14620 رەت
كورسەتىلدى

...ت ۇلىمشاعى جەلبىرەپ, كوڭىلى الدەنەگە ەلجىرەپ, ەسىك الدىنان اناداي ەڭىسكە, توپتانا بەرى بەت تۇزەگەن اتتىلى ادامدارعا قاراي ىزعىتا جونەلگەن كىشكەنە قىز ءوز اياعىنا شالىنىپ, جەر سۇزە مۇرتتاي ۇشتى. ازاندا قىزبەل اۋىلىن دۇرلىكتىرە جوسىعان «مىرجاقىپ كوپ اداممەن كەلە جاتىر ەكەن»,  دەگەن حاباردى قۇلاعى شالىپ قالعان ءتورت جاسار گۇلنار ەدى بۇل. وسى اۋىلعا قايتىپ ورالماق بوپ اكەسى مىرجاقىپ, ءبىراز كۇن بۇرىن اتباسار اسىپ كەتىپ ەدى...

اۋىل سىرتىندا شوعىرلانىپ, قوناق­تاردى كۇتۋگە سايلانىپ تۇرعان ءبىراز ادام ىشىندە بوتاگوز اپاسى دا بار ەدى, گۇلنارىنىڭ ءبىر جەرى مايىپ بولمادى ما دەپ, زىر جۇگىرىپ قاسىنا ۇشىپ جەتىپ, ۇشىقتاپ كوتەرىپ, ءۇستى-باسىنىڭ شاڭىن قاققىلاي باستادى:

– مۇنىڭ نە, ق ۇلىنشاعىم!

– احمەت اتەكەمدى بىرگە قارسى الامىز دەگەن ءوزىڭ ەمەسسىڭ بە؟ مەنى تاستاپ كەتىپ... – وكىرىپ ءجى­­- ­ب­ەر­مەك بوپ جۇتقىنشاعىن ويناتا, اۋزىن لوقسي كەرە ءتۇسىپ, كىلت تيىلدى. – قانداي كىسى ول؟ كورسەت ماعان! احمەت دەگەن كىم؟ پاپام­نىڭ دوسى ما؟ كورسەت, قازىر!

سول-اق ەكەن, اتتىلار كۇتىسكەن توپقا جاناسا كەپ, سالەم الىپ, بارشا­سى قاۋقىلداسا قاۋىشىپ, ىشىندەگى مىر­جاقىپ كوزىن تاڭدانا الايتىپ جىبەرىپ, قىزىن جەردەن كوتەرىپ الدى دا:

– بۇل ەسىمىن وزىڭىزگە سىرتتاي قا­نىق ەتكەن گۇلنارىم عوي, – دەپ, ات ۇستىن­دەگى احمەت اعاسىنىڭ قولىنا جەڭىل قاقپاقىلداي قويدى.

– ۇلكەيىپ قالىپتى عوي ءوزى, ناعىز ءىزباسارىڭ بولادى ەكەن, – دەپ احمەت ءسابيدىڭ بەتىنەن ۇڭىلە يىسكەپ, قۇشاعىنا ءسال قىستى دا اكەسىنە كەرى ۇمسىندى.

– مەنىڭ اتىم گۇلنار, – دەپ تاق ەتە قالدى سوندا احمەت اتاسىنىڭ قۇشاعىنان بوساعىسى كەلمەي تىپىرلاعان ءسابي. – مەن بىلەم, سەنى, پاپام ايتقان... ايدىك جاقسى كورەم, ءوزىڭدى!

– ال مەن شە, اكەڭدەي سۇيى­نىشپەن, ىستىق كورەم سەنى!

 بويشاڭ, اقسارى ءوڭدى, كورىكتى ا­ح­مەتتىڭ قوماقتى كەلگەن مۇرنى­نا سال­عان پەنسنەسىنىڭ قارا جىبەك باۋى وڭ جاق توسقالتاسىنا, وراي شالعان ءتۇبىت شالماسىنىڭ استىنا جاسىرىنعان ەكەن, گۇلنار سونى ۇستاعىسى كەلىپ ۇمتىل­عانىمەن, اكەسى اتىن تەبىنىپ قالىپ, ءسال وزا ءتۇستى دە, احاڭ اعاسىنا جىميا كوزىن قىسىپ قويدى.

– گۇلنارىڭ بولعالى تۇر ەكەن! – دەگەن احمەت كەۋىلدەنە جايناڭ ەتىپ, سىلاڭ جورعاسىمەن قاپتالداسا, تايپالتا سىرعىتتى.

* * *

– اتا, اتەكە!

– تۋ, اينالايىن-اي, اتا, اتەكە دەگەن مەيىرىمدى سوزدەردى سەنەن العاش ەستىدىم-اۋ! – دەپ ءاليحان بوكەيحان اتاسى, ءجۇزىن كەكسەلەۋ ەتىپ كورسەتەتىن قويۋ مۇر­تىن ءبىر سيپاپ, احمەتتىڭ وڭ تىزەسىندە وتى­رىپ, قوس قولىن ۇسىنا تالپىنعان گۇل­ناردى وزىنە يكەمدەپ شاقىردى.

گۇلنار احمەت اتاسىنىڭ وڭ تىزەسىنەن لىپ ەتىپ ىرعىپ ءتۇستى دە ەكى-ءۇش قادام جەردە وتىرعان ءاليحان اتاسىنىڭ قوينى­نا قويىپ كەتتى.

– اينالايىن, سول! – دەپ گۇلناردىڭ سەلكىلدەگەن ت ۇلىم­شاعىنان, ماڭدايىنان يىسكەلەگەن اتاسى ماۋقىن باسقانداي بوپ, اسا جادىراپ, شاتتانا ك ۇلىمسىرەدى. – ايت­شى, گۇلنارتايىم, احمەت اتاڭ ەكەۋمىز سەنى قالاي جاقسى كورىپ, ەركەلە­تىمىز, وسى؟ ءسابي ويىن سەزىپ-بىلمەككە دەگەن استارلى ءسوزىن احمەتكە قاراپ كوزىن قىسىڭقىراپ اياقتادى.

– ءيا, ايتا عوي, – دەپ احمەت تە ونى جاۋاپقا جەتەلەي ءتۇستى.

گۇلنار ەش سۇراققا توسىلمايتىن. اكە-شەشەسىمەن ەركىن, ويناقى, قىسىل­ماي سويلەسىپ, ويىن اشىق ايتۋعا ىسىلىپ قالعان كەيىپپەن, بۇل جولى دا تاق-تاق ەتكىزىپ شۇبىرتىپ جىبەردى:

– مەنى ءاليحان اتەكەم ماڭ­دايىم­نان يىسكەلەپ جاقسى كورەدى, كوپ-كوپ ەركە­لەتەدى, بىراق تىكەنەك مۇرتىنىڭ پىسپە­گىنەن قورقام, – دەپ ەكەۋىن دە دۋ كۇلدىرىپ الدى دا, احمەت اتاسىنا كوز قيىعىن سالا ءسوزىن ءارى جالعادى. – ال احمەت اتەكەم قوس بەتىمنەن شوپىلدەتىپ ءسۇيىپ الىپ, ولەردەي جاقسى كورەدى!

قوس تۇلعانىڭ نەمەرە سۇيمەگەن كەز­دەرى عوي, «اتەكەلەگەن» ءتاتتى ءسوزدى العاش رەت وسى گۇلناردىڭ اۋزىنان ەستىگەندە دە جاندارى شىرايلانىپ, شالقىپ-تا­سىپ, ءماز بولىسقان ەدى. مىنە, تاعى ماساي­راپ, اۋىر ويدان اراشالانىپ, كەۋىل­دەرى كوتەرىلىپ وتىرعان جايى بار. ۇلت تاعدىرىن قىز­عىشتاي قوريتىن الاپات اۋىس-ءتۇيىس كەزەڭدە وسىلاي جۇيكە تىنىق­تىرىپ, وي سەرگىتپەكتىڭ دە قاجەتتىگىنە كوڭىل سەنىپ قانا ەمەس, وزدەرىن ۇمىتا «بالا بوپ» كەتكەندىكتەرىنە ىشتەي تۇلەپ, شيرىعىسقاندارىن قايتەرسىز. مىنا قاراشى, كىشكەنە جۇرەك «ولەردەي جاقسى كورەدى» دەپ سۇيىسپەنشىلىكتىڭ ءوزىن جىككە ءبولىپ تۇر-اۋ! احمەت ءسابي سارابىنىڭ تەرەڭدىگىنە ءتانتى بولىپ, بۇل ءسوزدىڭ قادىرىن ونىڭ ءوز اۋزىنان ەستىمەككە قۇمارتتى دا:

– گۇلنار بالام, سەنى ءاليحان اتاڭ دا مەن سەكىلدى الالاماي, تەڭ جاقسى كورەدى عوي, «ولەردەي جاقسى كورەدى» دەپ, ماعان قاراتا ايتتىڭ. سوندا ەكى اتاڭنىڭ جاقسى كورۋىندە ايىرماشىلىق بار دەپ ويلايسىڭ با؟

گۇلنار كوزىن باقىرايتا اشىپ:

– ءيا, ويلايمىن! – دەپ سالسىن تىكەسىنەن.

– نە سەبەپتەن؟ قالاي؟ – احمەت كادىم­گىدەي ابدىراپ, توسىلا كۇتتى جاۋابىن.

– ويتكەنى, ويتكەنى... سەن, اتەكەم, مەنى وڭ تىزەڭە وتىرعىزىپ اڭگىمە ايتىپ بەرەسىڭ عوي. – جان-جاعىنا الاقتاپ ءالي­­حان اتاسىنىڭ كوڭىلىن جىعىپ المايىن دەگەندەي, ءسال بوگەلىپ مىرس ەتسىن. – بۇل اتەكەم, مەنى ىلعي سول جاق تىزەسىنە مىنگىزىپ, اتكەنشەك تەپكىزەدى. اڭگى­مەسىنە بالبىراپ ۇيىقتاپ كەتەم.

اتەكەلەرى قوسارلانىپ, سەلكىل­دەي ك ۇلىستى.

– ەە-ەە, ءمانىس قايدا جاتىر! سۇيىس­پەنشىلىك پەن جاقسى كورۋدىڭ دە وڭ مەن سولى بولارىن وسى بالا بىزگە سىپايىلاپ جەتكىزىپ وتىرماسا نە قىلسىن, ءباتىر-اۋ! – دەپ ءاليحان كۇلكىدەن جاساۋراعان كوزىن ۋقالاپ, احمەتكە كادىمگىدەي وي تاستاي سويلەپ, بۇرىلدى.

– بالا دەيمىز-اۋ!.. – احمەت باسىن ك ۇلىمسىرەي يزەدى...

ال گۇلنار تاقىلداۋىن قويار ەمەس, ءاليحان اتاسىنا ۇڭىلە قاراپ:

– سەندە بالا بار ما؟ – دەدى دە, وسى سۇراعىن الگىندەگى عانا جادىراڭقى قاباعى كەنەت ءتۇسىپ كەتكەن احمەت اتاسىنا اينىتپاي قايتالادى.

ءاليحان دەگبىرسىزدەنىپ, كوزىنىڭ استىمەن احمەتكە جانارىن جۇگىر­تە قويدى... ءتىلى كۇرمەلىپ, تۇنەرىپ كەتىپتى... ءوزى بولسا, بارىن «بار» دەپ ايتۋعا ءجۇدا جۇرەكسىندى...

* * *

گۇلناردىڭ جيىرماعا جەتەر-جەتپەس شاعى. اكەسى ايداۋدا, ءوزى شەشەسىمەن سەپتەسىپ, ون جاسار الىبەك ءىنىسىن باعى­سىپ, كۇنەلتىسىپ جۇرگەن قيامەت كەزەڭ. مامىر تاڭى دۇنيەنى مامىراجاي كۇيگە بولەپ, الماتىنى ەرتەگىدەي سىلاڭ­دا­تىپ تاستاعانىمەن, مولدىرلىك تە قۇبىل­ما­لى عوي. تابيعات توسىن توم­سار­عان الما­عايىپ, اجارسىز ءبىر كۇنى الا­تاۋدان تۇ­نە­رە تۇسكەن قارا بۇلت بۇ­لار­دىڭ بوسا­­عاسىنا قايعى شەڭگەلىن سى­عىمداي سالعان.

بەتىن جىرتقان عاينيجا­مال­­دىڭ قۇيقا شىمىرلاتار جان داۋىسى اۋانى تىلگىلەيدى. «ايى­رىلدىم, ايىرىلدىم, جال­عىز تۇياقتان!» دەپ جۇرەك جىرتقان زارىمەن جەرگە دومالاي ءتۇسىپ, قوبىراعان شاشىن ج ۇلىمدايدى. «قوي, گۇلنارىڭ بار, اللادان مەدەت سۇرا سوعان!», دەگەن باسۋ سوزدەر قۇلاعىنا جەتەر ەمەس. ورشەلەنە تۇسەدى, ورەكپىپ. مىرجاقىپتىڭ كىندىگىنەن تاراعان ابىلاي, حا­ليدا, ناۋرىزبايلاردىڭ سوڭىنان كەتكەن مىنا الىبەگىن اتاتەك جالعاسىنا بالاپ, باۋىر ەتىندەي كورۋشى ەدى... «كەتتى, كەتتى, الى­بەگىم! جالعىز گۇلنارىم ساۋ بولسىنشى!..» داۋىسى قارلىقتى, اۋا قارماي القىنا سىبىرلادى: «مىرجاقىپ-اۋ! جۇرەگىڭ ءۇزىلىپ تۇسپەدى مە, نە سەزەسىڭ, سەن؟ ءبىر سۇمدىقتى ەلەستەتىپ جاتىرسىڭ با؟ الىبەگىڭ جوق ەندى, جوق ەندى!..»

وسى كەزدە ەسىك الدىنا جيىل­عان الما­تىنىڭ وڭكەي بەتكە­ۇستارلارى الدەكىمگە جول بەرىپ, سالەمدەسە ىعىسقانداي بولىپ, دۇرلىگىڭكىرەپ قالدى. «احمەت اعا كەلە جاتىر, مىنا قاپتالدى اشىڭدار, شەگىنىڭدەر», دەگەن ەسكەرتۋلەردەن قايعى بۇلتى تىپتەن قالىڭداي تۇسكەندەي بولدى. جوقتاۋ, ايقاي-ۇيقاي ءسال سايا­بىرسىپ, اركىم ىشكى مۇڭعا ەزىلىپ تۇردى. عاينيجامال دا ەسىن تەز جيىپ, شاشىن جاۋىپ, ورامالىمەن بەتىن سۇرتكىلەدى.

احمەت باياۋ باسىپ ءوزى گايا دەپ ەركە­لەتەتىن سۇيىكتى كەلىنىنىڭ الدىنا كەلىپ, ءبىر تىزەسىن بۇگە قۇشاعىنا جەڭىل تارتىپ, بوساعان كوڭىلىنە ىرىق بەرە, قوس يىعىن سولقىلداتا ەڭكىلدەپ جىلاپ جىبەردى. بىلايعى ادامدارمەن دە جاعالاي قول بەرىپ كورىسكەننەن سوڭ, عاينيجامالعا بۇرىلىپ قامىعا سويلەدى:

– گايا شىراعىم, قايعىڭا ورتاقپىن. مەزگىلسىز سولعان گۇل ءۇزىلىپ ءتۇستى, الى­بەك ەندى ورتامىزدان ماڭگى كەتتى. ءبارى­مىز­دىڭ جانىمىزعا قاتتى باتىپ وتىر, تاعدىردىڭ جازۋىنا قارسى تۇسە الماي­سىڭ, ارتى تەك قايىرلى بولسىن! – قى­­زارعان كوزىنىڭ جاساۋراعان ەتەگىنە ورا­مالىنىڭ جيەگىن تيگىزە, دىمقىلىن باسىپ, ءسوزىن جالعادى. – قالعانداردىڭ, مىرجاقىپتىڭ اماندىعىن تى­لەيىك, اقىرىن سۇرا, اقىرىن سۇرا, سابىر ەت. بالاسىنىڭ دۇنيە سالعانىن مىرجاقىپقا ەستىرتىپ, جازباڭدار, ءوزى اۋىرىپ جۇرگە­نىندە قينالار. ءۇمىتى ۇزىلمەسىن, ارتىمنان ەرگەن ۇل-قىزىم, سۇيەنىشىم بار دەپ ءجۇرسىن! ال گايا قالقام, مىقتى بول, بارلىق سالماق ەندى وزىڭە, مىنا گۇلنار بالاما تۇسەدى! مىرجاقىپ ءۇشىن قايعىعا ەزىلمەي, بەكەم بولىڭدار, ەڭسەلەرىڭدى تىكتەڭدەر! كەلىپ تە قالار مىرجاقىبىم! «ادىلەت قالماس جوقتاۋسىز, مىرجاقىپ قالماس اقتاۋسىز!» دەپ فايزوللا قاري ايتپاپ پا ەدى... ءۇمىتتى بولايىق!

وسى سوزدەرىن اۋىر ويدىڭ جەتەگىندە شىرمالىپ وتىرىپ, جۇرەك كۇرسىنىسىنەن ازەر سۋىرت­پاقتاپ جەتكىزگەن احمەت تومەن سىرعىعان پەنسنەسىن ساۋساعىمەن نۇقىپ كوتەرىپ, اناداي جەردەگى بۋلىعا جىلاپ, بۇرىسە قالعان گۇلناردى كوزىمەن ىزدەپ تاۋىپ, قاسىنا بارىپ وشارىلا جۇرەلەدى. ونىڭ قوس قولىن ۋىسىنا سىيدىرىپ, ساۋساقتارىن سالالاپ تۇر­دى دا, بەتىنەن ءوپتى. باز باياعى كىشكەنە كەزىندەگىدەي ەمىرەنىپ ءسۇيدى.

گۇلنار تاس-ءتۇيىن بەكىنىپ, تىمى­رايىپ الدى دا:

– مەن ەندى جىلامايمىن, اتەكە! اقىرىن سۇرايمىن! ەندىگى ارمانىم – اكەمدى كۇتۋ! – دەپ اتاسىنىڭ موينىنا وراتىلا كەتتى.

اجال ازعىرىندى دەگەن سول, اراعا بەس اي تۇسكەندە, «جىلامايتىن» گۇلناردى تاعدىر تاعى تالقىسىنا سالىپ ەدى. سوناۋ الىس كارەليانىڭ سوسنوۆەتس لاگەرىندە مىرجاقىپ اكەسى كوز جۇمدى. ەلۋ جاسىنا ءبىر جارىم اي جەتەر-جەتپەستە ۇلتشىل جاننىڭ ۇلى جۇرەگى توقتادى. جىلاماق تۇگىلى, شەشەسى ەكەۋى سۇلاپ ءتۇسىپ, ەستەرىنەن ايىرىلدى...

تاعى سول, باياعى الىبەكتىڭ قازاسىنا جيىلعان كىلەڭ جاناشىرلار, ءتىپتى تا­نىمايتىنداردىڭ دا قاراسى كوپ قايى­رىلدى. ورتالارىنان احمەت بەينەسى ەڭسەلەنىپ كورىنەدى. ۇستىندەگى كيىمى اسا جۇپىنىلاۋ. ءوڭى بوزارىپ, سامايى اق قىلاۋلانىپ, كوزى شۇڭىرەيىپ كەتكەن. ەستەرى ەندى كىرگەن عاينيجامال مەن گۇلناردىڭ قاسىنا كەلىپ, يىلە ءتۇسىپ, اقىرىن باسۋ ايتتى:

– گايا قاراعىم, گۇلنار بالام, سەندەر ۇلكەن قازانىڭ ۇستىندە وتىرسىڭدار! الىبەك قايتقاندا, «اقىرىن سۇرا» دەگەن ەدىم, ەندى مىرجاقىپ ءىنىم وتكەندە نە ايتارىمدى بىلمەي وتىرمىن! – دەپ تاماعىن قىسقان وكسىككە قاقالىپ, باسىن تومەن سالبىراتىپ جىبەردى. وسى كەزدە ايانىشتى حالدەگى ۇلى كىسىنىڭ قينالعانىن كورىپ, شىداس بەرمەگەن گۇلنار:

– اتەكەم-اۋ! ءبىز دە سىزگە كوڭىل ايتامىز! مىقتى بولىڭىز! – دەپ جانۇشىرا جالىنىپ, بايەك قاعىپ: «ەندى مەن, اكەمنىڭ ومىرىمەن ءومىر سۇرەم!»  – دەدى دە ورنىنان تاس-ءتۇيىن اتىپ تۇردى.

* * *

كوز جاسىن كولدەتىپ, ءال-دار­مەنى قۇرىعان گۇلناردىڭ ءتۇن بالا­سىنا ويىنا نە كەلىپ, نە كەت­پە­دى دەرسىز. 1928 جىلعى 29 جەل­توقسانداعى قىزىلوردانىڭ قا­قاعان ۇسكىرىگىندەي تابيعات پەن ادام جانى قوسا جان القىمعا الىن­عان قىسپاقتى ەش زاۋالمەن تەڭەستىرۋگە كەلمەس. سىرتتا داۋىل سۋىرىپ تۇر. ۇرەيلى ءتۇن­نىڭ تۇڭلىگىن تۇرگەندەي بوپ مىر­جا­قىپ, «ۇشتىكتىڭ» كۇشىمەن قايى­رىلعان قولىن قاتتى سەرپىپ, عاي­نيجامال مەن گۇلنارىنە بۇرىلدى دا: ء«بىز ءالى ورالامىز!..» دەپ قورا جاقتان كۇڭىرەنە كىسىنەگەن الاكوز اتىنا قاراي اتىلا جەتتى...

ء«بىز ءالى ورالامىز!..» سول تۇنگى وزەگىن تىلگىلەگەن قۋاتتى داۋىس قۇلاعىندا ۇنەمى جاڭعىرىعىپ تۇراتىنداي ەدى. احمەت اتاسىمەن سوڭعى ءبىر قىسىلتاياڭ ۇشىراسقاندا دا اكەسىنىڭ وسى سوزدەرى جۇرەگىن تۋلاتىپ جىبەرگەن. اتەكەسى ەڭسەسىن تىكتەپ: «بارۋ, قايتۋ – پەشەنەڭدەگى ءىس!» دەپ الدەنەنى جۇمباقتاۋ عىپ, ەلەۋسىز ايتا سالعانداي بولىپ, بەتىنەن سۇيگەن... ەكى ايدان سوڭ, 1937-ءنىڭ جەلتوقسانىندا اتىلىپ كەتتى! قوس ارىستىڭ دا ورالماق ءۇمىتى كەسىلدى. بىراق ولار اۋليە ەكەن, رۋحتارى ورالارىن سەزگەندەي ەكەن.

گۇلنار توسەگىنە تىكتەلىپ وتىردى دا سۋ العىزىپ ءىشتى. ىشتەگى جالىن ءورتىن ەشتەڭە باسپاسىن سەزدى. قۋانىش پەن قايعىدان قاتار سىعىمدالعان جۇرەگى ءۇزىلىپ, ءۇزىلىپ ... ارەڭ تىرىلەتىندەي. تەك «اقتالدى! اقتالدى!» دەگەن ءوز داۋى­سى عانا كوڭىلىنە مەدەت. مىنا قاي­تا­لاۋلاردان جاعى تال­­مايتىنداي: «اق­تالدى – شاكارىم قۇدايبەردى ۇلى!»; «اق­تالدى – احمەت بايتۇرسىن ۇلى!»; «اقتالدى – جۇسىپبەك ايماۋىت­ ۇلى!»; «اقتالدى – ماعجان جۇما­باي ۇلى!» قۋانىشتان ەڭىرەدى! قولقاسىن سۋىرعان ءبىر سۇراقتى تاڭىرگە قويعانداي بوپ اڭىراعان كۇيى قوس قولىمەن كوك ساۋدى:

– مەنىڭ مىرجاقىپ اكەم نەگە اقتال­مادى, قۇدايىم-اۋ؟! نەگە وسى ارىستا­رىمنىڭ قاتارىندا اق­تال­مادى؟! نەگە كەشىكتىردى؟ نە جازىپ ەدى, قازاعىن ويات­قاننان باسقا؟! ەندى قايتتىم, ايتىڭ­دار­شى؟! «حالىق جاۋىنىڭ قىزى» بوپ كورگە تۇسۋدەن باسقا نە امالىم قالدى, ءتاڭىرىم-اۋ! ءتاڭىرىم-اۋ!..

* * *

1988 جىلعى 4 قاراشا. شە­لەكتەپ جاۋعان جاۋىننان مىنا الاتاۋ ومىرىن­دە تۇڭعىش رەت جارقىراپ جۋىلىپ, شايىلعان شىعار, بالكىم؟ ءدال وسى تۋ­عان كۇنىندە گۇلنار مىرجاقىپقىزى دا سابيدەي پاك كۇيىندە وسىناۋ كىرى ارالاس ومىرگە ساف التىنداي تازا قۇيماسىمەن قايتا كەلگەندەي ەدى. جۇرەگىندەگى «حالىق جاۋىنىڭ قىزى» قارالى جامىلعىسىن ماڭگىلىككە سىپىرىپ تاستاپ, قايتا جارا­تىلعانداي بوپ ەدى... «تاۋبە, اقتالدى – مىرجاقىپ دۋلات ۇلى!»

ء«بىز ءالى ورالامىز!» دەپ ەدى اكەسى, ورالدى ءبارى! گۇلنار ەندى جىلامايدى! تاي-تالاسسا, تاعدىردى جىلاتادى!..

* * *

1991 جىلدىڭ ماۋسىم ايى. تورعايدا احمەت بايتۇرسىن ۇلى مەن مىرجاقىپ دۋلات ۇلىنىڭ كۇندەرى ءوتىپ جاتىر. قوس ارىسقا ادەبي-مەموريالدىق مۋزەي اشىلىپ, جۇرت ەندى اق جامىلعى استىن­داعى كەۋدە مۇسىندەردىڭ اجارىن قىزىقتاماق بولىپ ىنتىعۋلى. مىنە, سىپىرىلدى. كوتەرىڭكى, قۋانىشتى داۋىستار شاپالاق تارسىلىن جۇتىپ جىبەردى.

– احاڭ مەن جاقاڭ!

– پاي-پاي ازاتتىق ءۇشىن جان قيعان قوس ارىس!

– ۇلتىنىڭ رۋحاني كوسەمى احاڭ! قازا­عىن وياتقان جاقاڭ!

قوشەمەت سوزدەردەن قۇلاق تۇنادى. كوپتىڭ ىشىندەگى احمەت­تىڭ باۋىرىنا باس­قان قىزى شولپان, مىرجاقىپتىڭ گۇل­نارى, جۇسىپبەكتىڭ ليزاسى ادەيى ۇسىن­عان, جان-جاقتان لاقتىرىلعان گۇل استىندا قالدى.

– باقىتتان باس اينالدى دەگەن وسى شىعار! – شولپان گۇلنارعا ءالسىز ك ۇلىم­سىرەدى.

گۇلنار ارەڭ ءتىل قاتتى:

– شولپان اپا! اپا دەسەم,ءوڭىم بە بۇل, ءتۇسىم بە؟

بەتى جاسپەن ايعىزدالعان ليزا قوسار­لا­نىپ: ء«وڭىڭ, ءوڭىڭ» دەي بەردى دە, شال­قالاي تالىقسىپ كەتتى. نىعىزدالا لىق­سىعان حالىق ونى سۇيەمەلدەپ قالدى. ساتتە كوزىن اشىپ العان ليزا:

– وسى قىزىقتى ماعجان اعام­نىڭ زىليحاسى كورگەندە عوي! – دەپ باسىن شايقادى.

– ايتىپ ەدىك, دەنساۋلىعى سىر بەردى عوي, – دەپ گۇلنار دىرىلدەگەن يەگىن ارەڭ باستى. سوسىن نازارىن قوس بايتەرەككە تىكتەپ, ەرىكسىز كەم­­سەڭ­دەي ءتۇستى. – اتەكەم-اۋ! اكەم-اۋ!

...احاڭ مەن جاقاڭ تورعايداعى تاس تۇعىرىنان كۇللى قازاققا شاپاعاتىن شاشىپ تۇرعانداي ەدى!

...98 جىل عۇمىرىندا اۋزىنان «اتە­كەسى» ءبىر تۇسپەگەن گۇلنار اپاي, احمەت اتاسىنا دەگەن سول ءسابي كەزگى ىڭكارلىكتىڭ, سۇيىسپەنشىلىكتىڭ تۋىن ءسال ەڭكەيتپەي تىك ۇستاپ, دۇنيەدەن وزىپ ەدى-اۋ!

 

قايسار ءالىم,

جازۋشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى

سوڭعى جاڭالىقتار