ولجاس بەكتەنوۆ: ينفلياتسيا دەڭگەيىن تومەندەتۋ ساياساتى جالعاسادى

ەلىمىزدىڭ ينفراقۇرىلىمىن سالۋ جانە جاڭعىرتۋ جونىندەگى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ بارىسى قارالدى. سونداي-اق ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ, ادامي كاپيتالدى دامىتۋ, ءونىمدى يننوۆاتسيالار مەن جي تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ جونىندەگى باستامالارعا نازار اۋدارىلدى.

جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ قابىلدانۋىمەن ەلىمىزدە ەكونوميكانىڭ سەرپىندى وسۋىنە جانە ازاماتتاردىڭ ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭى باستالعانى اتاپ ءوتىلدى. ءوز كەزەگىندە, قۇقىقتىق بازانى جەتىلدىرۋ ەلىمىزدىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرىپ, جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا قاجەتتى كەپىلدىكتەردى قامتاماسىز ەتەدى.

ۇكىمەت قوجا احمەت ياساۋي مۇراسىن ناسيحاتتاۋ جوسپارىن بەكىتتى

ەكونوميكالىق ساياسات ماسەلەسى بويىنشا ۇكىمەتتىڭ, ۇلتتىق بانك جانە قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ ماكروەكونوميكالىق تۇراقتاندىرۋ جانە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ جونىندەگى 2026-2028 جىلدارعا ارنالعان بىرلەسكەن ءىس-قيمىل باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعى اتاپ ءوتىلدى. 2025 جىلدىڭ قازان ايىنان بەرى جىلدىق ينفلياتسيانىڭ باياۋلاۋى بايقالدى, بۇل – جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان كەشەندى شارالاردىڭ ناتيجەسى. 

ء«بىز باعا قىسىمىن, ينفلياتسيا دەڭگەيىن تومەندەتۋ جونىندەگى ساياساتتى تاباندى تۇردە جالعاستىرۋعا نيەتتىمىز. ۇكىمەتتىڭ, ۇلتتىق بانك جانە قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ جانە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ جونىندەگى بىرلەسكەن باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. بيىل ءبىز ازاماتتاردىڭ ناقتى تابىسىن كەم دەگەندە 2-3%-عا ارتتىرۋدى الدىمىزعا ماقسات ەتىپ قويدىق. بۇل – جۇزەگە اسىرىلىپ وتىرعان اۋقىمدى جۇمىس», دەپ اتاپ ءوتتى ولجاس بەكتەنوۆ.

دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ فيسكالدىق ساياسات جانە ەكونوميكالىق ءوسۋ باعىتىنىڭ وڭىرلىك باسشىسى انتونيو نۋچيفورا مەن حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ قازاقستانداعى ميسسياسىنىڭ باسشىسى امينا لارەش ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى جالعاستىرۋ بويىنشا ۇسىنىستارىن جەتكىزدى. ەكونوميكالىق ونىمدىلىكتى ارتتىرۋدى جالعاستىرۋعا جانە جەكە سەكتوردىڭ تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ درايۆەرى رەتىندەگى ءرولىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن نىعايتۋعا باسىمدىق بەرىلدى.

بۇل باعىتتا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى پىكىر ءبىلدىردى.

پرەزيدەنت كەڭەسشىسى, ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جانە رەفورمالار اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى اسەت ەرعاليەۆ مەملەكەتتىڭ ۇلەسىن تومەندەتۋ جانە ناقتى ەكونوميكانى نەسيەلەۋدەگى بانك سەكتورىنىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ جونىندەگى جۇمىستىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. بۇل مەملەكەتتىك كاپيتال مەن جەكە كاپيتال اراسىنداعى باسەكەلەستىكتى بولدىرماۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ازىق-ت ۇلىك ينفلياتسياسىنىڭ دەڭگەيىن تومەندەتۋ ماسەلەسىنە قاتىستى ساۋدا نارىقتارىنىڭ تيىمدىلىگىن ودان ءارى ارتتىرۋعا, كوتەرمە-تاراتۋ ورتالىقتارىنىڭ ينفراقۇرىلىمى مەن لوگيستيكانى دامىتۋعا, ءوندىرىس كولەمىن ۇلعايتۋعا جانە باسقا دا باعىتتارعا نازار اۋدارىلدى.

قازاقستاندا ينفلياتسيا دەڭگەيى التى اي قاتارىنان تومەندەپ كەلەدى

ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ءاليا مولدابەكوۆا ينفلياتسيانى تومەندەتۋ ماقساتىندا فيسكالدىق ساياساتتى اقشا-نەسيە ساياساتىمەن ۇيلەستىرۋ جۇزەگە اسىپ جاتقانىن حابارلادى. قازىرگى ۋاقىتتا ينفلياتسيانى تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن اقشا-نەسيە بويىنشا جاعداي تۋعىزۋعا جانە ينفلياتسيالىق بولجامداردى نىعايتۋعا باعىتتالعان دايەكتى اقشا-نەسيە ساياساتى جۇرگىزىلۋدە. نەسيەلەۋدىڭ شەكتەن تىس ءوسۋىن, اسىرەسە تۇتىنۋشىلىق نەسيە سەگمەنتىندە شەكتەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ماكرو جانە ميكروپرۋدەنتسيالدىق قۇرالدار بەلسەندى قولدانىلۋدا. ماسەلەن, ۇلتتىق بانكتىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, ەگەر 2024 جىلى حالىققا بەرىلگەن نەسيەنىڭ بارلىق ءتۇرىنىڭ ءوسىمى 21,9%-دى قۇراسا, 2025 جىلى بۇل كورسەتكىشتىڭ ءوسۋى 8,7%-عا دەيىن باياۋلادى. وسىلايشا, ۇكىمەت, ۇلتتىق بانك جانە قنردا قابىلداعان شارالار ولاردىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتىپ وتىر جانە ينفلياتسيالىق پروتسەستەرگە تەجەگىش رەتىندە اسەر ەتۋدە.

ۇكىمەت جاڭا تۇجىرىمدامانى بەكىتتى: بوكس سالاسىندا قانداي وزگەرىس بولادى؟

ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-ءمينيسترى اسان دارباەۆ ينفلياتسيانى باقىلاۋ جانە تومەندەتۋ جونىندەگى شارالار كەشەنىن جۇزەگە اسىرۋ شەڭبەرىندە ازىق-ت ۇلىك ينفلياتسياسى دەڭگەيىن تومەندەتۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالار تۋرالى باياندادى. ماسەلەن, نەگىزگى باعىتتاردىڭ ءبىرى – نارىقتى قاجەتتى ونىممەن تولتىرۋ, يمپورتتى الماستىرۋعا باسا نازار اۋدارا وتىرىپ, ءونىم ءوندىرۋ كولەمىن ۇلعايتۋ, ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىن بولشەك ساۋدادا وتكىزۋدىڭ اشىقتىعىن جانە باعا قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ, ءامات وندىرۋشىلەرىن قولداۋ جانە ونىڭ نومەنكلاتۋراسىن ۋاقىتشا كەڭەيتۋ, ۇستامدى تاريفتىك ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋ, ونىڭ ىشىندە سىرتقى ساۋدا جانە اقشا-نەسيە ساياساتى باعىتى بار. ناتيجەسىندە ءبىرىنشى توقساندا ينفلياتسيانىڭ بىرتىندەپ تومەندەۋى بويىنشا وڭ ديناميكا بايقالادى. ينفلياتسيانى تومەندەتۋ بويىنشا وڭ ديناميكانى ساقتاۋ جانە جالعاستىرۋ ءۇشىن قوسىمشا قادامدىق الگوريتم ازىرلەندى.

حالىقارالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ادامي كاپيتالدى, كاسىپكەرلىكتى جانە جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى نارىقتاردى دامىتۋعا باعىتتالعان ينستيتۋتسيونالدىق جوبا قارالدى.

پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ ءمينيسترى جاسلان ماديەۆ پەن دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ قازاقستانداعى تۇراقتى وكىلى اندرەي ميحنەۆ ەكونوميكانىڭ نەگىزگى سەكتورلارىندا يننوۆاتسيالاردى كوممەرتسيالاندىرۋدى جەدەلدەتۋ جانە قولداۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ جونىندەگى تاسىلدەردى اتاپ ءوتتى. ماسەلەن, ەكوجۇيەنى دامىتۋ قۇرالدارى تۋرالى ناقتىلاندى, سونىڭ ىشىندە جي, ۇلكەن دەرەكتەر مەن ءادديتيۆتى تەحنولوگيالاردى دامىتۋ ارقىلى باعدارلامالاردى جانە حالىقارالىق ءوزارا ءىس-قيمىلدى كەڭەيتۋ ءىس-شارالارى بار.

پرەمەر-مينيستر تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.

«تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ – نەگىزگى ۇلتتىق باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى. 2026 جىل ەلىمىزدە تسيفرلاندىرۋ جىلى دەپ جاريالاندى, اتاپ ايتقاندا, جاساندى ينتەللەكتىنى جاپپاي ەنگىزۋ, تسيفرلىق سەرۆيستەردەن ينتەللەكتۋالدى مەملەكەتتىك پلاتفورمالارعا كوشۋ جانە ەكونوميكانىڭ بارلىق سەكتورىندا دەرەكتەرگە نەگىزدەلگەن تاسىلدەردى كەڭىنەن ەنگىزۋگە باسىمدىق بەرىلۋدە. ءبىز بۇل باعىتتا وزىق قارقىنمەن ىلگەرىلەۋىمىز كەرەك», دەپ اتاپ وتكەن ولجاس بەكتەنوۆ حقۇ وكىلدەرىن جي سالاسىنداعى بەلسەندى ىنتىماقتاستىققا شاقىردى.

ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ قولداۋىمەن «ەنەرگەتيكالىق جانە كوممۋنالدىق سەكتورلاردى جاڭعىرتۋ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلاتىن اقتوبە قالاسىندا كارىزدىك تازارتۋ قۇرىلىستارىن سالۋ جانە رەكونسترۋكتسيالاۋ جوباسىنا قاتىستى قارىز سوماسىنىڭ ازايۋىنا بايلانىستى بورىشتىق جۇكتەمەنى وڭتايلاندىرۋ ناتيجەلەرى قارالدى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ۆيتسە-ءمينيسترى يران شارحان جۇرگىزىلگەن راسىمدەردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جۇمىس كولەمىن قىسقارتپاي جوبا پارامەترلەرىن وڭتايلاندىرۋعا قول جەتكىزىلگەنىن باياندادى. ماسەلەن, قول قويىلعان EPC-كەلىسىمشارت نەسيەلىك كەلىسىمنىڭ باستاپقى سوماسىنان شامامەن 7,9 ملرد تەڭگەگە تومەن. حالىقارالىق سەرىكتەستىڭ ۇستانىمىن ەقدب-نىڭ ورتالىق ازيا جانە موڭعوليا بويىنشا باسقارۋشى ديرەكتورى حۋسەين وزحان جەتكىزدى. 

ۇكىمەت جاڭا كونستيتۋتسيانى ءتۇسىندىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارىن بەكىتتى

وتىرىستا ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ قۇرامىن كەڭەيتۋ ماسەلەسى قارالدى. ەۋرازيالىق تۇراقتاندىرۋ جانە دامۋ قورىنىڭ كەڭەس قۇرامىنا كىرۋى تۋرالى ۇسىنىسقا قولداۋ كورسەتىلدى. سونداي-اق ۇكىمەتتىڭ حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىمەن ءوزارا ءىس-قيمىلىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا بيىلعى اقپان ايىنان باستاپ كەڭەستىڭ شەشىمدەرىن بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۇيىمدار ورىنداۋعا مىندەتتى ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. 

پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ ۇكىمەتتىڭ حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىمەن بەلسەندى ءوزارا ءىس-قيمىلىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا نازار اۋدارىپ, ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندارعا وتىرىستا ايتىلعان ۇسىنىستاردى زەردەلەۋدى تاپسىردى.

ء«بىز سىزدەردىڭ بەلسەندى جۇمىستارىڭىزدى جانە قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىن قامتاماسىز ەتۋگە قوسقان ۇلەستەرىڭىزدى جوعارى باعالايمىز. ۇكىمەت ءوزارا ءتيىمدى سەرىكتەستىكتى نىعايتۋعا باعىتتالعان ديالوگكە, كەڭەستەرگە جانە ۇسىنىستارعا ءاردايىم اشىق ءارى دايىن. مەملەكەت پەن حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىنىڭ بىرلەسكەن ۇيلەسىمدى كۇش-جىگەرى قۇرىلىمدىق رەفورمالاردى ىسكە اسىرۋعا, ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋعا جانە وزىق تاجىريبەلەردى ەنگىزۋگە قوسىمشا سەرپىن بەرەدى», دەپ اتاپ ءوتتى ولجاس بەكتەنوۆ.