«ءبىز ەكەۋمىز» قالاي دۇنيەگە كەلدى؟

سول كەزدە تەلەديدار ءپۋلتىن باسىپ قالساڭىز دا, راديونى قوسىپ قالساڭىز دا ء«بىز ەكەۋمىز» الدىڭىزدان شىعا بەرەتىن. ويتكەنى ناعىز سۇرانىسقا يە انگە اينالىپ كەتتى. ايتەۋىر جۇرت تا كەيدە ىڭىلداپ:

«قالىقتاپ اق قانات اق قار,

سىر تىڭداپ مۇلگيدى باقتار.

كەڭ دالام قۇشاعىن جايىپ,

ەسىمدە قاۋىشقان شاقتار.

مولدىرەپ جۇلدىزداي كوزىڭ,

جۇرەكتى تەربەتتى سەزىم.

ءبىز ەكەۋمىز, ءبىز ەكەۋمىز,

قاۋىز جارعان گۇل ەكەنبىز»,

دەپ اندەتىپ جۇرەتىن. ءبىر سوزبەن ايت­قاندا, ءدال وسى ءان دوسىمجان تاڭاتا­روۆ­تىڭ دا تولقۇجاتىنا اينالىپ كەتتى.

ادەمى تارماقتارمەن ادىپتەلگەن ءاننىڭ اۆتورى – قۇلان ءوڭىرىنىڭ تۋماسى دۇيسەنالى بىقىباەۆ. مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ سان ءتۇرلى ساتىسىنان وتكەن ول زەينەتكە شىققانعا دەيىن وبلىستىق مادەنيەت, ارحيۆتەر جانە قۇجاتتاما باسقارماسىن باسقاردى. قانداي قىز­مەتتى اتقارىپ جۇرسە دە, ول مۋزىكا الە­مىنەن الىستاماعان. قولىنان دومبىراسىن تاستاماعان كومپوزيتوردان اتالمىش ءاننىڭ شىعۋ تاريحى تۋرالى سۇراعان ەدىك.

«تۇرار رىسقۇلوۆ اۋدانى اكىم­دىگىنىڭ مادەنيەت ءبولىمىن باسقارىپ جۇر­گەن ەدىم. 1996 جىلى اۋدان اكىمى­نىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنە اۋىستىم. تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭ شاعىندا حالىق قاتتى قينالدى. ءبىز جۇرتتىڭ مەحناتىن تۇسىنە وتىرىپ, قولدان كەلگەنشە ەڭبەكتەنىپ جۇرگەنبىز.

ءبىر كۇنى قاتتى شارشاپ كەلىپ, قو­لىما قاسيەتتى دومبىرانى الدىم. قاجىعان كەزدە دومبىرامدى شەر­تىپ, شەر تارقاتاتىنمىن. سول كەزدە كەلىن­شەگىم دە قاتتى سىرقاتتاندى. وسى ءان سول كەزدە جارىق كورگەن بولاتىن», دەيدى ول.

دۇيسەنالى بىقىباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ءاننىڭ ءسوزىن جەرگىلىكتى اقىن, 40 جىل بويى اۋداندىق «قۇلان تاڭى» گازەتىندە قىزمەت اتقارعان كارىپجان ءنۇسىپ جازعان ەكەن.

«اۋىلدا وسكەن تالاي جاستىڭ قا­ناتىن قاتايتقان كارەكەڭمەن باۋىر رەتىندە جاقسى ارالاستىم. ءبىر كۇنى سول كىسىنىڭ ۇيىندە شاي ءىشىپ وتى­رىپ جاڭادان جازعان ءانىم تۋرالى ايت­تىم. «وسى ءبىر انگە ءسوز كەرەك بولىپ تۇر, اعا», دەدىم كارەكەڭە قارا­تىپ. ول كىسى: «مەن نەگىزى بالالار اقى­نى­مىن عوي. قالاي بولادى؟» دەدى. مەن دە قوي­مادىم. «ۇيدەگى كەلى­نىڭىز سىر­قاتتانىپ ءجۇر. ءوزىڭىز جەڭە­شەمە قالاي عاشىق بولدىڭىز؟ سول شاقتى ەسكە تۇسىرسەڭىز جازاسىز», دەدىم ج ۇلىپ العانداي. ارادا ءبىرشاما ۋاقىت وتكەن­دە اعام حابارلاسىپ تۇر.

ء«اي, دۇيسەن, ۇيگە سوقپاي كەت­تىڭ عوي. كەلسەڭشى» دەدى. بارسام, ليريكا­لىق انگە ءسوز جازا المايمىن دەگەن كوكەم 18 شۋماق ولەڭ ۇسىنىپ تۇر. بارلىق شۋماعى تاستاي. الايدا انگە ءتورت شۋماق جەتكىلىكتى ەكەنىن ايتىپ, ىشىنەن قاجەتتى شۋماقتاردى تاڭداپ الدىم», دەيدى كومپوزيتور.

د.بىقىباەۆتىڭ ايتۋىنشا, كۇن­دەر­­دىڭ كۇنىندە ءاندى ءوزى ورىنداپ وتىر­­­عانىن كورگەن دوسىمجان تاڭا­­تا­روۆ­تىڭ شىعارماعا اڭسارى اۋعان. وسى­­لايشا, اتالعان شىعارما جاڭا­دان عانا تانىلا باستاعان ءانشىنىڭ قورجىنىنا تۇسكەن.

«بۇل انگە قاتىستى ەش ويلانعان جوقپىن. مەن مىنا ولەڭدى ايتامىن دەدىم بىردەن. ويتكەنى ء«بىز ەكەۋمىز, ءبىز ەكەۋمىز, قاۋىز جارعان گۇل ەكەنبىز», دەگەن ەكى تارماقتا ءاننىڭ نەگىزگى وزەگى تۇرعانىن بىردەن ءتۇسىندىم. مارقۇم كارىپجان اعانى دا جاقسى تانيمىن. اۋداندا جۇرگەندە تالاي ءىس-شارالاردا قاسىندا بولعانمىن. دۇيسەن اعامنان بىرنەشە ءان العانىممەن, ء«بىز ەكەۋ­مىزدى» جارىققا شىعاراتىنىمدى ويلانباستان ايتتىم.

راسىندا, ول كەزدە مەن ءوز-ءوزىمدى ەندى تابا باستاعانمىن. ەلورداعا كەلىپ, رەپەرتۋار ىزدەپ جۇرگەنمىن. ءاننىڭ وڭدەۋ جۇمىستارىن ۇلىقپان جولداسوۆقا جاساتتىم. سيرەك تە بولسا, تىڭدارمانىن بىردەن تاباتىن اندەر بولادى. بۇل شىعارما دا حالىقتىڭ جۇرەگىنە بىردەن جەتتى. رەپەرتۋارىمداعى ەڭ ءبىر سالماقتى, جۇرت ءجيى سۇراپ ورىنداتاتىن انگە اينالدى. عاجاپ تۋىندىنىڭ ەلگە تەز تانىلۋىنا دۇيسەن اعانىڭ الدىندا ءىنىسى رەتىندە قۋانامىن», دەيدى د.تاڭاتاروۆ.

جۇرەكتىڭ قىلىن قوزعايتىن تاماشا ءان العاش تەلەديداردان شىر­قالعاندا, ءسوزىن جازعان كارىپجان ءنۇسىپ بالاشا قۋانعان كورىنەدى.

ء«بىر كۇنى كارىپجان اعام قوڭىراۋ شالىپ تۇر. ء«اي, دۇيسەن, تەلەديداردى قوسشى», دەيدى اپتىعىپ. قوسا قويسام دوسىمجان ورىنداپ جاتىر ەكەن. ء«ان تاڭدايىق» دەگەن باعدار­لاما بولۋى كەرەك. ونى نۇرلان ونەرباەۆتىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن «قازاق راديوسى» ۇيىمداستىرعان كورىنەدى. باعدارلاما بايقاۋ رەتىندە كەزەڭ-كەزەڭىمەن جىل سوڭىنا دەيىن جالعاسادى. ال ء«بىز ەكەۋمىز» اي سايىنعى رەيتينگتە ءبىرىنشى ورىننان تۇسپەدى. جىل سوڭىندا ەسەپتەي كەلە قورىتىندى شىعارعاندا بۇل شىعارما «جىل ءانى» اتاعىنا يە بولىپ شىعا كەلدى. ءبىر كۇنى جەڭىسكە جەتكەننەن كەيىن العان سىيلىقتارىن كوتەرىپ دوسىمجان كەلىپ تۇر. «دوسىمجان, كارىپجان اعاڭنىڭ الدىنا بارىپ باتاسىن الايىق», دەدىم. وسىلايشا, كارەكەڭنىڭ ۇيىنە بارىپ, باتاسىن العان بولاتىنبىز. قىسقاسى, ء«بىز ەكەۋمىز 1999 جىلى جازىلعانىمەن, حالىققا 2003 جىلى تارادى», دەيدى دۇيسەنالى بىقىباەۆ ءوز ويىمەن ءبولىسىپ.

سانالى عۇمىرىندا مەملەكەت­تىك قىزمەتتى اتقارا ءجۇرىپ, كوپتەگەن ­تاماشا ءان جازعان دۇيسەنالى بىقى­باەۆ ­زەينەتكە شىققاننان كەيىن ەر­كىن كوسىلە تۇسكەن سياقتى. ءالى كۇن­گە قولىنان قاسيەتتى دومبىراسىن تاس­تاماعان دۇيسەكەڭنىڭ ونداعان اندەرىن ءار دەڭگەيدەگى انشىلەر ورىنداپ ءجۇر. دوسىمجان تاڭاتاروۆتىڭ رەپەرتۋا­رىندا دا بىرنەشە شىعارماسى بار. ايتكەنمەن, «توعىز ۇلىم ءبىر توبە, ەر توستىگىم ءبىر توبە» دەگەن سياقتى ء«بىز ەكەۋمىزدىڭ» ورنى بولەك. ويتكەنى بۇل ءان رەتروعا اينالىپ كەتتى.

جامبىل وبلىسى