ەشكىمگە ۇقسامايتىن ايرىقشا ادامدار, وزگەشە تاعدىر يەلەرى بولادى. ءسىرا, بۇل كىسىمەن ارالاسىپ كەلە جاتقانىمىزعا جيىرما جىل بولعان شىعار. قۋانىشتا دا, قايعىدا دا بىرگە بولدىق. وسى ولگا الەكسەەۆنا قازاق دەسە وزەگىن ج ۇلىپ بەرەتىن جان. وعان تالاي كوزىمىز جەتكەن. ءتىپتى, بۇل وتباسىن تولايىم قازاق حالقىمەن تاعدىرلاس دەسە دە بولادى.
اتا-باباسىنىڭ, اكە-شەشەسى, بالالارىنىڭ دا كىندىك قانى قازاق توپىراعىنا تامعان. سوندىقتان بولار, ول كىسى وزگە ەلدەن باقىت ىزدەۋدى ويلاعان دا ەمەس. قازاقستاننان باسقا وتانىم بار دەپ ەسەپتەمەيدى.
اقىلشى انامىزداي ولگا الەكسەەۆنانى مارقۇم دوسىم, قازاق ءيلليۋزيونيسى التىناي بايتوقانوۆا ارقىلى تانيتىن ەدىم. بۇل كىسى التىنايدىڭ وكىل شەشەسى بولدى. ونەرگە باۋلىدى. ءومىر كورگەن ادام عوي, جاس كەزىمىزدە قينالساق, اقىل-كەڭەسىن ايتىپ وتىراتىن. تالاي رەت ءبالىشىن جەپ, باسىمىزدى يىعىنا سۇيەپ, ۇيىندە دە قونىپ قالاتىنبىز.
بانتيك تاققان كەزىنەن بىلەتىن دوسىم قايتىس بولعاندا ەستىرتكەن دە, سوناۋ جەزقازعانعا دوسىمنىڭ دەنەسىن بىرگە اپارىسقان دا وسى كىسى ەدى... ولگا الەكسەەۆنانىڭ اناسى گالينا اجەي ومىردەن وزعاندا دا قازاق دوستارى ول كىسىگە كوپ دەمەۋ بولدى. التىناي دا ءوز اجەسى قايتقانداي, كوپكە دەيىن قامىعىپ جۇرگەنىن بىلەمىن.
ايتقانداي, ولگا لۋنكينا – «Megapolis Events» اتتى مەرەكەلەر وتكىزۋ جونىندەگى شىعارماشىلىق جوبالار اگەنتتىگىنىڭ ديرەكتورى. بىراق, ول كىسىنىڭ قىزمەتىنە قاتىستى سيرەك توقايلاسقان ەكەنبىز. الايدا, ومىردە بىرگە كەلە جاتىرمىز. قوس ق ۇلىنى – ەلەنا مەن ەكاتەرينا كوز الدىمىزدا بويجەتتى.
بايقاپ قاراسام, ولگا الەكسەەۆنادان قازاق تۋرالى ءسوز سۇراساڭ تالاي قىزىقتى وقيعانى ايتىپ, ىشەك-سىلەسى قاتىپ كۇلەدى, ياكي بولماسا كوزىنە جاس الادى. «قازاقتىڭ كەڭ دالاسىندا مەنىڭ اتام دا, اجەم دە, اكەم دە, شەشەم دە, كوزىمنىڭ اعى مەن قاراسىنداي قىزدارىم دا تۋعان. اجەم اتتىڭ قۇلاعىندا ويناۋشى ەدى. قورىقپاي ءمىنىپ الىپ, شاۋىپ جۇرەتىن. ازداپ دومبىرا دا تارتاتىن. ارينە, بىزگە قاراعاندا قازاقشا جاقسى ءبىلدى. شەشەم قازاقشا ولەڭدەردى مانەرىنە كەلتىرىپ ايتۋشى ەدى. مەنىڭشە, جەر بەتىندە قازاقستاننان سۇلۋ جەر جوق. بىزدە ءبارى بار: تاۋلار مەن تەڭىزدەر, سايىن دالا, سارقىراعان وزەندەر. مەنىڭ تاريحي وتانىم – قازاقستان. كىم تۋعان جەرىنە جاماندىق ويلايدى؟! تىلەگەنىمىز – ەلدىڭ اماندىعى, العا قاراي وركەندەگەنى. وسسەك تە, وشسەك تە وسى دالادا قالاتىنىمىزعا كوزىم جەتكەن», دەيتىن ولگا الەكسەەۆنانىڭ اڭگىمەلەرى ءتىپتى قىزىق.
– ماعان بۇل وقيعانى بالا كۇنىمدە اجەم ايتقان. وسىدان تۋرا ءجۇز جىل بۇرىن عوي. اجەمىز جاس كەزىندە اكەسىمەن ءبىر قازاقتىڭ ءبىر بايىنىڭ ۇيىنە قىدىرىپ بارادى. ول كەزدە جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ءداستۇرىن بىلە بەرمەيتىن اجەمىز جاستىق اڭعالدىقپەن بايدىڭ بۇزاۋىن, بايدىڭ توقىماشىلارى توقىپ ءبىتىرىپ, سىرتقا جايىپ قويعان كىلەمىن ماقتاي بەرگەن عوي. اكەسى ەكەۋى قايتۋعا جينالعاندا جاڭاعى اۋقاتتى قازاقتار پاۋەسكەلەرىنە بۇزاۋدى بايلاپ, كىلەمدى سالىپ قويىپتى. قوناق دەسە استىنداعى جالعىز اتىن سويىپ بەرەتىن قازاقتىڭ جومارتتىعى مەن قوناقجايلىعىن بۇدان اسىرىپ قالاي ايتارسىڭ, – دەيدى ولگا لۋنكينا.
– سول قوناقجايلىلىق بىزگە دە ءسىڭىستى بولىپ كەتكەن ەكەن. قوناق كەلسە ءۇي-ىشىمىزبەن قۋانامىز. داستارقاندى بارىنشا تولتىرىپ, كەتىپ بارا جاتقان مەيماننىڭ سومكەسىنە باۋىرساق, كامپيتتەردى, سىي-سياپاتتى تولتىرىپ سالىپ بەرمەسەك كوڭىلىمىز كونشىمەيدى, – دەيدى ول كىسى ك ۇلىپ. راسى سولاي.
ولگا الەكسەەۆنانىڭ اجەسىنىڭ اجەسى قازاقتىڭ جەتىم بالاسىن اسىراپ الىپ, ءۇيلى-جايلى ەتكەن. وسكەندە ول جىگىت شوپىر بولىپ, كەيىن ەكى رەت وسى اسىراپ العان وتباسىن اجال اۋزىنان الىپ قالعان دەسەدى. ول ءبىر ۇزاق حيكايا.
ولگا الەكسەەۆنانىڭ ءوز اجەسى دە قيىن-قىستاۋ جىلداردا جەتىم تاتار قىزى ماريامدى باۋىرلارىنا باسىپ, بويجەتكىزىپ, كەيىن ۇشقىش جىگىتكە ۇزاتقان ەكەن. مۇنداي اڭگىمەلەردى ول كىسى ماقتانۋ ءۇشىن ايتپايدى, وتكەن ءومىرى ەسكە تۇسكەندە وزىنەن-ءوزى توگىلەتىن ەستەلىكتەر عوي.
– قازاقپەن ەتەنە ارالاسىپ, تۋىستارداي ءسىڭىپ كەتكەن ءبىز عانا ەمەسپىز. جاس كەزىمىزدە نەبىر اڭگىمەلەردى ەستۋشى ەدىك. مىسالى, ءبىزدىڭ قازاق كورشىمىز رايا ءوزىنىڭ بەس بالاسى بولسا دا ۆانيا دەگەن ورىس بالاسىن قوسىپ باقتى. كەيىن وسى ۆانيا جاقسى ازامات بولىپ ءوسىپ, اسىراپ العان اتا-اناسىنىڭ الدىنان قيا كەسپەي, سىيلاۋمەن ءوتتى. قازاقستان – پەيىلىنە بەرگەن عاجايىپ ەل. پەشەنەمىزگە وسى حالىق بۇيىرعان ءبىز دە باقىتتىمىز. ەلۋدەن استام ۇلت تىرشىلىگىن جاساپ, تاتۋ كۇن كەشىپ جاتىر. جاسيتىنداي جاعدايىمىز جوق. ەڭبەك ەتسەڭ, ەشكىمگە دە الاقان جايمايسىڭ. بىراق, قازاق ءتىلىنىڭ ماسەلەسى بار ەكەنىن بىلەمىن, وسىعان ازداپ قىنجىلىپ قالسام دا, مۇنىڭ ءبارى ورنىنا كەلەدى دەپ ويلايمىن. مەنىڭ كىندىك بالام قازاقشا بالاباقشاعا باردى. قازاق مەكتەبىندە وقىپ ءجۇر. مەكتەبىنە بارسام, ۇزىلىستە قازاقشا سايراپ جۇرەدى. بۇدان ون جىل بۇرىن الماتىداعى قازاق مەكتەبىندە وقيتىن بالالاردىڭ ءوزى قوڭىراۋدا ورىسشا شۇلدىرلەسىپ وينايتىن. قازىر ءبارى دە وزگەرىپ كەلەدى. ەگەر تۇراقتىلىق پەن تاتۋلىق بولسا, مۇنداي قيىندىقتىڭ ءبارى دە ءوتكىنشى, – دەيتىن ولگا الەكسەەۆنانىڭ وكىل قىزى التىنايعا قاتىستى وكىنىشى ءالى دە تارقاماپتى.
«سوڭعى جيىرما جىلدا التىنايسىز وتكەن كۇنىم جوق, – دەيدى ول. – ءتىپتى, الىس شەتەلدەردە جۇرسە دە كۇن سايىن حابارلاسىپ تۇراتىنبىز. مەنىڭ قايتا تۋماس التىنايىمنىڭ ورنىن ەشكىم باسا المايدى. مەن وعان ۇستاز دا, دوس تا, انا دا بولدىم. ءوزىمنىڭ ۇلكەن قىزىم دەپ ەسەپتەۋشى ەدىم. التىنايداي ماعان دا ەشكىم قامقورشى بولعان ەمەس. ونىڭ ءوز اتا-اناسى جەزقازعاندا تۇردى. وتە ءبىر جاقسى ادامدار. 14 بالانى دۇنيەگە اكەلىپ, تاربيەلەپ جەتكىزدى. التىناي ءومىرىنىڭ سوڭعى مينۋتتارىنا دەيىن كارى اكە-شەشەسىن ۋايىمداپ كەتتى. سوندىقتان مەن ونىڭ اكە-شەشەسىنىڭ ورنىن الماستىرامىن دەپ ايتا المايمىن. بىراق, التىنايدان جاقىن ادامىم بولعان جوق. ول دا ماعان ەكى قىزىم بويجەتكەنشە كومەكتەستى. ولار التىنايدى تاتەلەپ جاقسى كورەتىن, ءارى ازداپ قايمىعاتىن. التىناي ءوز پاتەرىن يلليۋزيا ونەرى ءۇشىن ساتىپ جىبەرىپ, ءبىراز جىلدار شەتەلدەردە ءجۇردى. تسيركتەرمەن كەلىسىمشارتى اياقتالىپ, الماتىعا كەلىپ باسپانالى بولعانشا شەشەم ءبارىمىز ءبىزدىڭ كىشكەنتاي جەر ۇيدە تۇردىق. ءبىر رەت تە تار دەپ ايتپاعان ەكەنبىز. كەشكە جۇمىستان كەلگەنىمدە التىناي قاسىما وتىرا قالىپ, ساحنا كويلەكتەرىن تىگىپ وتىراتىن. اڭگىمەلەسىپ, كۇندىز كورگەن-بىلگەندەرىن ايتادى, اقىلداسادى. بىراق, ءوزى تۋرا جەتپىس جىل جاساعانداي كورەگەن ەدى. وسىدان بەس جىل بۇرىن قاتتى ناۋقاستانىپ, اۋرۋحاناعا ءتۇستىم. وتا وتە اۋىر بولدى. سول كەزدە مەن ءۇشىن التىنايدىڭ قالاي جىلاعانىن ءومىرىمنىڭ سوڭىنا دەيىن ۇمىتپايمىن. قالاداعى ەڭ جاقسى دارىگەرلەردىڭ بارىنە قاراتىپ, مەنىڭ ورنىما جۇمىسقا بارىپ ءجۇردى. كەيىن ول اۋرۋحاناعا تۇسكەندە سىنعان قولىممەن التىنايدىڭ جاقسى كورەتىن تاماقتارىن ءوزىم دايارلاپ ءجۇردىم. ءسىڭلىسى مەن تۋىسقاندارى قاسىندا بولىپ, تاماق تاسىپ جۇرسە دە مەن ازىرلەگەن استى ءسۇيىپ جەيتىنىنە ماقتانىپ قالۋشى ەدىم. الايدا, اجالدان امان الىپ قالۋ قولىمنان كەلمەدى. بۇل – مەنىڭ بىتپەيتىن وكىنىشىم... ولگەنىنە سەنبەيمىن. كوپ گاسترولدىڭ بىرىنە كەتكەن سياقتى. ءبىر كۇنى ادەتتەگىدەي ەسىكتەن جارق ەتىپ كىرىپ كەلەتىندەي كورىنەدى دە تۇرادى. تۋعان قىزدارىم دا مەنى جاقسى كورەدى, جاندارى قالماي بايەك بولىپ جاتقانى, بىراق مەنىڭ ومىرىمدە التىنايدىڭ ورنى بولەك. جۇرەگىمنەن بىردەڭە ءۇزىلىپ تۇسكەندەي, كەۋدەم قاڭىراپ قالدى».
«ءومىر بار جەردە – ءولىم بار» دەگەن وسى عوي. جىلى وتسە دە التىناي دەپ جىلاپ جۇرگەن ولگا الەكسەەۆنانىڭ باسقا قازاق دوستارى, تۋىستارى دا جەتكىلىكتى. كىم بىلەدى, بۇيىرتىپ جاتسا قازاقپەن قۇيرىق-باۋىر جەلىنىپ, قۇدا بولاتىن كۇن دە الىس ەمەس شىعار.
ول كىسى التىنايداي قازاق قىزىنا وكىل شەشە بولسا, وعان دا ۇستاز بولعان عاجايىپ قازاقستاندىقتار بار. مىسالى, و.لۋنكينا ءبىر كەزدە №3 ليتسەيدىڭ ديرەكتورى بولعان ەكاتەرينا سامساەۆانى وزىنە ۇستاز تۇتادى.
– ەكاتەرينا سايىتقىزى – عاجايىپ ادام. جاسى جەتپىستەن اسسا دا سۇلۋلىعىنا سۇقتانباۋ مۇمكىن ەمەس. ءالى كۇنگە دەيىن شاش قويىپ, بىزوكشە تۋفليمەن, كەلىستى كيىنىپ جۇرەدى. وسى ءبىر تەكتى جان بالالار ۇيىندە وسكەنىن بىلگەندە ابدەن تاڭدانعانمىن. بىراق, ونىڭ ۇلكەن جۇرەگىنەن بارىمىزگە ورىن تابىلدى. تالاي ادامعا جاناشىر بولدى. قولىنان كەلسە, كىسى بالاسىنان كومەگىن اياعان ەمەس. ول ءبىزدى ءومىر سۇرۋگە, ادال ەڭبەكپەن تابىس تابۋعا تاربيەلەدى. ەڭ باستىسى – بىزگە جاقسىلىق جاساۋدى ۇيرەتتى. ونى بىلەتىن تالايلار قىزدارىنا ەكاتەرينا دەپ ات قويدى. مەنىڭ دە كىشى قىزىمنىڭ اتى – ەكاتەرينا. قازىر دە ول كىسى قالالىق ءبىلىم باسقارماسىندا جۇمىس ىستەپ ءجۇر. كەيىنگى بۋىندى پەداگوگيكانىڭ قىر-سىرىنا باۋلىپ كەلەدى. ءوز شاكىرتتەرىن ءجاي مۇعالىم ەمەس, ناعىز ۇستاز ەتىپ تاربيەلەيتىندىگىنە تالاي رەت كۋا بولدىم. ءانشى ەرالحان ابىشەۆپەن دە وتىز جىل بويى ارالاسىپ كەلەدى ەكەنبىز. جاس كەزىمىزدە مەن ونىڭ بەرگەن اقىل-كەڭەستەرىنە قاراپ, ءبىر جاعى قالجىڭداپ, «اقساقال» دەۋشى ەدىم. مەنىمەن جەزدەسىنەن بەتەر ازىلدەسەدى. دوستارىمنىڭ ىشىندە قازاق تا, ورىس, وزبەك, تاتار, قىرعىز, كورەي دە بار. بىراق, بارىنە قازاقتىڭ بولمىسى جۇققان, – دەيدى ولگا الەكسەەۆنا.
و.لۋنكينا وڭتۇستىكتە ومىرگە كەلسە دە, ەڭبەك جولى تورعاي وبلىسىندا باستالعان. جەتەكشى رەتىندە قالىپتاسۋىما – №3 كاسىپتىك-تەحنيكالىق ۋچيليششە كوپ ءىز قالدىردى. بۇل ۇجىم مەنىڭ ەسىمدە قالادى», دەيدى ول.
ودان كەيىن بەس جىلداي ءبىلىم مينيسترلىگىنە قاراستى رەسپۋبليكالىق مادەنيەت ءۇيىنىڭ ديرەكتورى بولىپتى. ول دا ونىڭ ءومىرىنىڭ جارقىن كەزەڭدەرى ەكەن. ەڭبەگى ەلەندى. «ءبىلىم ۇزدىگى» دەگەن ماراپاتقا يە بولدى.
– وسى مادەنيەت ۇيىندە قىزمەت اتقارىپ ءجۇرىپ تۇيسىنگەنىم – مەرەكەلەرگە ۇيىتقى بولۋ تاعدىرىم ەكەن. كەيىن تسيرككە كەلگەندە دە شوۋ-باعدارلامالارعا جەتەكشىلىك جاسادىم. تسيرك مەنى ەشقاشان بوساتقان ەمەس. قازاق مەملەكەتتىك تسيركىنىڭ پىلدەرىمەن, جولبارىستارىمەن گاسترولدەرگە شىعىپ, كەڭ-بايتاق ەلىمىزدىڭ بارلىق بۇرىشىن ارالادىق. قازىر ەندى جاس ەمەسپىز. بىراق ءالى دە قالالىق دەڭگەيدەگى مەرەكەلىك شارالاردى ۇيىمداستىرىپ ءجۇرمىز. ءومىر جالعاسۋدا, – دەيدى ولگا الەكسەەۆنا.
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.