قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى مۇحتار تىلەۋبەردى مەن يادرولىق سىناقتارعا جاپپاي تىيىم سالۋ تۋرالى شارت ۇيىمىنىڭ اتقارۋشى حاتشىسى روبەرت فلويد بىرلەسكەن مالىمدەمە جاسادى.
قۇجاتتا ولار يادرولىق سىناقتارعا جاپپاي تىيىم سالۋ تۋرالى شارتتى ىسكە قوساتىن كەز كەلگەنىن مالىمدەپ, ححI عاسىرداعى ادامزاتتىڭ ورتاق ماقساتى – يادرولىق قارۋسىزدانۋدى ىلگەرىلەتۋ جانە بولاشاق ۇرپاق ءۇشىن نەعۇرلىم قاۋىپسىز ءارى سەنىمدى الەم قۇرۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
قازاقستان باستاماسىمەن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باس اسسامبلەياسى جاريالاعان يادرولىق سىناقتارعا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ حالىقارالىق كۇنىنە وراي جاسالعان مالىمدەمەدە تاراپتار يادرولىق سىناقتاردان ازات الەم قۇرۋعا جانە يادرولىق سىناقتارعا جاپپاي تىيىم سالۋ تۋرالى شارتتىڭ (ياسجتش) كۇشىنە ەنۋىنە قول جەتكىزۋگە بەيىلدىگىن راستايدى.
«1991 جىلعى 29 تامىزدا سەمەي يادرولىق پوليگونىنىڭ جابىلۋى قازاقستان مەن حالىقارالىق قوعامداستىق ءۇشىن سيمۆولدىق ءمانى ەرەكشە كۇن بولدى. بۇل ماڭىزدى وقيعا ساياسي سەرپىن بەرە وتىرىپ, 1996 جىلى ياسجتش-نىڭ قابىلدانۋىنا اكەلگەن حالىقارالىق كۇش-جىگەرگە ۇلەس قوستى. ياسجتش قابىلدانعان ساتتەن باستاپ قازاقستان ياسجتش-نى جانە ونىڭ تەكسەرۋ رەجيمىن نىعايتۋدى دايەكتى تۇردە قولدايدى.
بيىل قازاقستانداعى بەس حالىقارالىق مونيتورينگ جۇيەسىنىڭ ستانسالارىن جانە بۇرىنعى سەمەي يادرولىق پوليگونىنىڭ اۋماعىن باسقاراتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق يادرولىق ورتالىعىنىڭ (ۇياو) 30 جىلدىعى اتاپ وتىلۋدە. ۇلتتىق يادرولىق ورتالىقتىڭ باس ديرەكتورى ياسجتش-نىڭ «ۆ» جۇمىس توبىنا ءتيىمدى توراعالىق ەتۋدە.
شارتقا قول قويعان 186 جانە راتيفيكاتسيالاعان 173 مەملەكەتتەر ارقاسىندا ياسجتش-دى امبەباپتاندىرۋدا ەلەۋلى جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىلدى. شارتتىڭ 25 جىلدىعىمەن تۇسپا-تۇس كەلىپ, بارلىق مۇددەلى تاراپتاردىڭ ءساتتى ۇجىمدىق كۇش-جىگەرىن كورسەتەتىن گامبيا, تۋۆالۋ, دومينيكا جانە تيمور-لەستەنىڭ تاياۋدا ياسجتش-نى راتيفيكاتسيالاۋىن قۇپتايمىز. ونىڭ تەكسەرۋ رەجيمىن قۇرۋ اياقتالۋعا جاقىن. ياسجتش مەن يادرولىق سىناقتارعا تىيىم سالۋ تۋرالى نورما ءالى زاڭدى تۇردە مىندەتتى بولماعانىنا قاراماستان, ونى ورىنداۋ – ءىس جۇزىندە جالپىعا ورتاق.
ءبىز يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى شارتتىڭ (ياقتش) قولدانىلۋىن قاراۋ پروتسەسى شەڭبەرىندە يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جانە قارۋسىزدانۋ رەجىمىنىڭ نەگىزگى تىرەگى رەتىندەگى ياسجتش ءرولىن راستايمىز. ياسجتش يادرولىق قارۋسىز الەمگە قول جەتكىزۋدىڭ ءتيىمدى جانە پراكتيكالىق شاراسى بولىپ تابىلادى.
ءبىز بارلىق مەملەكەتتەردى 2022 جىلى 7 قىركۇيەكتە نيۋ-يورك قالاسىنداعى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باس شتابىندا يادرولىق سىناقتارعا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ حالىقارالىق كۇنىن اتاپ وتۋگە جانە ناسيحاتتاۋعا ارنالعان باس اسسامبلەيانىڭ جوعارى دەڭگەيدەگى پلەنارلىق وتىرىسىنا قاتىسۋعا شاقىرامىز.
ءبىز بارلىق مەملەكەتتەردى يادرولىق جارىلىستارعا ءموراتوريدى ساقتاۋدى جالعاستىرۋعا شاقىرامىز. ءبىز شارتقا ءالى قول قويماعان جانە/نەمەسە راتيفيكاتسيالاماعان مەملەكەتتەردى مۇنى كىدىرىسسىز جاساۋعا شاقىرامىز. ءبىز 2-قوسىمشادا كورسەتىلگەن راتيفيكاتسيالاۋى ياسجتش-نىڭ كۇشىنە ەنۋى ءۇشىن قاجەت قالعان سەگىز مەملەكەتتى حالىقارالىق بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى قولداۋ ءۇشىن وسى ماڭىزدى قادامدى قولدانا وتىرىپ, يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ مەن قارۋسىزدانۋعا ءوز بەيىلدىگىن كورسەتۋگە شاقىرامىز», دەلىنگەن ورتاق مالىمدەمەدە.