ءساۋىردىڭ سوڭىنا تامان سارىاعاشتا ساكۋرا گۇلدەدى. العاش رەت. العاش مارتە كوشەتى قوندىرىلعان ساكۋرا. جاپون جەرىندە جەڭى جەڭىل جەلپەڭدى, ەتەگى ەلپەڭ جەلپەيلى اقشىل كويلەك كيگەن تالدىرماشتارداي قۇلپىرار, قىزعىلت ساۋلە شاشىراتار قۇپيالى دۇنيە. سول ساكۋراڭىز ءسىزدىڭ سارىاعاشىڭىزدى جاتسىنبادى. بۋسانا بۇرلەپ, قۋانا گۇلدەپ تۇرىپتى.
جاپونداردى جاتسىنار ءجونىڭىز جوق. ءبىرتالاي عالىمدارىڭىز بەن باسقا دا زەرتتەۋشىلەرىڭىز قازاعىڭىز بەن جاپونىڭىزدىڭ ءتۇبى تەكتەس دەپ دالەل-دايەكتەر كەلتىرىپ ءجۇر. ءازىل-شىنىن ارالاستىرساق, ساكۋراڭىزدىڭ ءتۇبىرى سارىاعاشىڭىزدىڭ ساق داۋىرىندەگى سارىاعاشى تامىرىنان تارالۋى دا بەك بالكىم.
ءسىزدىڭ ءتىلشىڭىز ساكۋرادان سىر تارتىپ, سارىاعاش-كەلەس ءوڭىرىنىڭ تىرشىلىك-تىنىسىن بىرازىراق بايان ەتپەك نيەتتە. اۋەلگى بىلمەگىمىز, ارينە, كاسىپكەرلىكتىڭ, شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ جاعداياتتارى, سايىپ كەلگەندە, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق ىزگى ىزدەنىستەردىڭ احۋالى عوي.
سارىاعاشتىقتاردىڭ ەڭبەكسۇيگىشتىگى, جەرگە جاقىندىعى, ديقاندىعى مەن باعباندىعى بۇرىننان-اق بەلگىلى. دالالى, تاۋلى-قىرلى جاقتارىنىڭ ادامدارى اسا مالساق ەكەنى دە ايان-ءدۇر. الايدا, اۋىلدارى مەن كەنتتەرىندەگى الا-قۇلالىق تا الاڭداتار. باۋ-باقشاسى بۇيرالانا, جۇزىمدىكتەرى جايقالا جايناپ تۇرار تۇستار باسىمىراق. سونىمەن قاتار, سۋى تاپشى, نۋى جوق, ءۇي-جايلارى قيقى-جيقى, توپىراعى توزعان, ارىق-اتىزدارى ازعان ايماقتار دا از ەمەس.
وسى وڭىردەگى كاسىپكەرلىك تۋراسىندا ويلانعاندا, ەسىمىزگە ەڭ الدىمەن مولدالى قولداس مىرزاڭىز تۇسەدى. بۇگىندە جاسى جەتپىستەن اسىپ, سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە بەتتەگەن كىسى. ال, الپىستان اسا بەرە «كۋرورت بارىس-2030» زاۋىتىن اشىپ, بيزنەستى باستاعانداردىڭ بىرەگەيى بولعان. سارىاعاشتاعى العاشقى كاسىپكەرلىكتىڭ كوزى ءبىرتالاي باستاماشىلار ءۇشىن, ارينە, شيپالى سۋ-تۇعىن. مولدالى مىرزاڭىز توز-توزى شىعىپ, تونالۋعا اينالعان ءسۇت زاۋىتىن جوندەپ, تارتىپ العىسى كەلگەندەردى اڭشى مىلتىعىمەن اسپانعا وق اتىپ ءجۇرىپ, تۇرە قۋىپ, ازەر دەگەندە اياعىنان تۇرعىزعان. كەيىننەن وسى «كۋرورت بارىس-2030» جشس سۋى ەمدىك شيپاسى وتە-موتە جوعارى, تابيعي ساپاسى ساقتالعان ءونىم رەتىندە باعالانعان.
ودان بەرمەن قاراتا جىلدار جىلجىپ, ايلار اۋناپ, قانشاما سۋ اقتى. ەندى سارىاعاش قالاسىندا «كاسىپكەرلەرگە قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى» جۇمىس ىستەيدى. شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ءمانىسىن ءتۇسىنىپ-تۇيسىنۋشىلەر كوبەيگەن. اۋداندىق اكىمدىكتىڭ كاسىپكەرلىك ءبولىمىن باسقاراتىن ەرمەك ساپارباەۆ ءبۇي دەيدى: «كاسىپكەرلەر ورتالىعى بيزنەسكە مەملەكەتتىك قولداۋ مەن مەملەكەتتىك باعدارلامالار ءجونىندە ناقتىلى, كاسىبي كەڭەس بەرەدى. قاجەتتى سالالار بويىنشا وقۋلار ۇيىمداستىرادى. ساراپتامالار مەن جوبالار جاسايدى. رۇقسات قاعازدارىن رەسىمدەپ, بيزنەس-جوسپارلار ازىرلەۋگە, قارجى الۋدىڭ جولدارىن قاراستىرۋعا كومەكتەسەدى. سەرىك الىبەكوۆ, سەيىتجان باتىرحانوۆ, نۇرلان ابدىكارىموۆ سىندى ماماندارعا كەلۋشىلەر دە, وقىپ جۇرگەندەر دە, شاعىن بيزنەستى باستاپ جاتقاندار دا ريزا. تەك 2013 جىلدىڭ وزىندە 913 ادام, ونىڭ ىشىندە «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» باعدارلاماسى بويىنشا – 254, «كاسىپكەرلىك نەگىزدەرى» بويىنشا 624 ادام وقىپ شىقتى, 35 جاس سالالىق سەمينارلاردا شەبەرلىك سىنىپتارىنان ءوتتى».
ەرمەك مىرزانىڭ شارۋاسى شاش-ەتەكتەن. بىزبەن اڭگىمەلەسكەننىڭ وزىندە جان-جاعىنا الاڭداۋلى. جاڭا عانا يندۋستريالىق ايماق بويىنشا كەزەكتى اقپاراتتى جوعارى جاققا جونەلتىپتى. ول ايماق اۋداننىڭ ارنايى جەر قورىنان بولىنگەن 50 گەكتاردى الىپ جاتىر. 2012 جىلعى مامىر ايىندا جەر تەلىمى بەرىلگەن. تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسىن جاساۋ مەن ساراپتامادان وتكىزۋگە جەتى ميلليون تەڭگە قارالعان. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ كونكۋرسىندا «كازنۋرپروەكت» جشس جەڭىپ شىعىپتى. «ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ» باعدارلاماسى اياسىندا مۇرات تالمان مىرزانىڭ «سارىاعاشقۇس» جشس, جولداس يساقوۆ مىرزا ديرەكتورلىق ەتەتىن «نۋريبال» جشس, جاقىپبەك رىسجانوۆ مىرزا باسقاراتىن «كەلەسگيدروستروي» جشس, مۇرات ابدىباەۆ جەتەكشىلىك جاسايتىن «بەسقارا» جشس, تاعى باسقالار تىندىرىمدى تىرلىكتەر اتقارۋدا ەكەن. ماسەلەن, «بەسقارانىڭ» ءوزى قابلانبەك اۋىلى اۋماعىنان قۇنى 570 ميلليون تەڭگەلىك قۇس فابريكاسىن سالىپ جاتىر. فەرمانىڭ, ينكۋباتور مەن ازىق تسەحىنىڭ, اكىمشىلىك عيماراتىنىڭ قۇرىلىستارى اياقتالۋ الدىندا. مۇرات مىرزا «بانكتسەنتركرەديت» اق ارقىلى 350 ميلليون تەڭگە نەسيە الىپ, گەرمانياعا بارىپ, ارنايى قۇرال-جابدىقتارعا تاپسىرىس بەرىپ كەلگەن.
اۋدان اكىمى بۇحارباي پارمانوۆ – سەرگەك تە سەزىمتال, جاڭاشا ويلايتىن, تىنىم تاپپايتىن, شارشاپ-شالدىعۋدى بىلمەيتىن باسشى. جەتى جىل ورىنباسار بولعاندا دا نەگىزىنەن ەكونوميكا, ينۆەستيتسيا, يننوۆاتسيا سىندى شارۋالاردى يىعىنا ارتىپ, اۋىرسىنباي, ورگە ورشەلەنگەنىن ءوزى ەمەس, وزگەلەر ايتادى. ءبىرازدان بەرى سارىاعاش اۋدانىنىڭ اكىمى. ءبىرەۋ بىلەر, ەكەۋ بىلمەس, وسىناۋ وڭتۇستىگىڭىزدىڭ سارىاعاش-كەلەس ايماعىندا 311 مىڭعا جۋىق حالىق تۇرادى. اۋدان اۋماعىندا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە ينفراقۇرىلىمدىق جاعدايلارى ارقيلى, ءارتۇرلى 154 ەلدى مەكەن بار.
مىنەكيىڭىز, وسىنداي-وسىنداي ماسەلەلەردىڭ مانىسىنەن-اق سارىاعاش-كەلەستىڭ قانداي باسشىسى دا, قاي قوسشىسى دا ساڭلاق ءارى سارامجال بولماعى كەرەك ەكەندىگىن ويعا سالاسىز.
ءا دەگەندە ءبىز ادەتىمىزگە باعىپ, اۋداننىڭ اۋماقتىق جالپى ءونىمىنىڭ ءوسىمىن سۇرادىق. سويتسەك, بۇل كورسەتكىش بيىلعى ءبىرىنشى توقساندا 18 ميلليارد 660 مىڭعا جۋىقتاپ, 2013 جىلدىڭ ءتيىستى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 39,5 پايىزعا ارتىپتى. «ءاپ, بارەكەلدى!» دەدىك. ونەركاسىپ پەن اۋىلشارۋاشىلىق ءونىمىنىڭ كولەمى الدەقايدا وسە ءتۇسىپتى. نەگىزگى كاپيتالعا باعىتتالعان ينۆەستيتسيا بىلتىرعى ءبىرىنشى توقسانداعى 245,9 ميلليوننان 1 ميلليارد 847,2 ميلليون تەڭگەگە دەيىن كوبەيگەن.
بيۋدجەتتىك جوبالار ءتىزىمىن قاراساڭىز, 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان دامۋ باعدارلاماسىنىڭ قۇرىلىس سالاسى بويىنشا 2014 جىلعى ينديكاتورلارىنا كوڭىل قويساڭىز, شەكاراداعى سارىاعاش-كەلەس ءوڭىرىنىڭ ءوڭدەنە بەرەرىنە, كوركەيە تۇسەرىنە كوز جەتكىزەسىز. ءالبەتتە, ازىرشە قيىندىقتار, كۇردەلى ءھام كۇرمەۋلى تۇيىندەر جەتىپ ارتىلادى. اۋدانداعى 154 ەلدى مەكەننىڭ 93-ءى اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتىلمەگەن. 95 اۋىلعا تابيعي گاز جەتكىزىلمەگەن. ءتىپتى, ءالى كۇنگە دەيىن ەلەكتر قۋاتىمەن ويداعىداي قامتىلماعان جەرلەر جوق ەمەس.
ءبىر قۇپتارلىعى, اۋدان اكىمدىگى ءبار-بارىنە ناق-ناق تالداۋ جاساپ, مۇمكىندىكتى تۇگەل ەسەپتەپ, قوسىمشا جولدار قاراستىرىپ, قانداي جۇمىستىڭ قاشان, قاي جىلى, قاي ايلاردا اتقارىلاتىنىنا دەيىن انىقتاپ ءۇلگەرگەن. جوسپارلاپ, جۇيەلەپ قويعان. ماسەلەن, رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق, اۋداندىق ماڭىزى بار جولدار مەن ىشكى كوشەلەرگە دەيىن ءاربىر شاقىرىمنىڭ ساپاسى, جارامدىلىعى مەن جارامسىزدىعى, ۇلكەندى-كىشىلى كوپىرلەر مەن وزگە دە وتكەلدەردىڭ حال-كۇيى – ءبار-بارىنە تالداما جاسالىپ, مەجەلەر بەلگىلەنگەن. وبلىستىق ماڭىزى بار جولداردىڭ ۇزىندىعى 503 شاقىرىم بولسا, ونىڭ 393 شاقىرىمى قاناعاتتانارلىق, 109 شاقىرىمى ناشار. اۋداندىق دەڭگەيدەگى 227 شاقىرىم جولدىڭ 113 شاقىرىمى مۇلدە قاناعاتتانعىسىز. بىرتىلەك اۋىلدىق وكرۋگىندەگى 62 شاقىرىم ىشكى كوشەلەردىڭ 2 شاقىرىمىنان ءسال عانا استامى اسفالت, 44 شاقىرىمى شالا-پۇلا تاس جول, 15 شاقىرىمى توپىراق جول.
سارىاعاش-كەلەس ايماعىندا 142 مەكتەپ, 26 بالاباقشا, 3 ساز مەكتەبى, 1 وقۋشىلار ءۇيى بولسا, 67 مەكتەپ پەن 8 بالاباقشا عانا جاڭا جوبالى عيماراتتا, ال 75 مەكتەپ پەن 18 بالاباقشا جانە مەكتەپتەن تىس 6 مەكەمە ىڭعايلاستىرىلعان, الايدا, ىڭعايسىزداۋ ءۇي-جايلاردا ەكەن.
كوردىڭىزدەر مە, الدا قانشاما قىرۋار جۇمىستار كۇتۋلى؟!
بۇحارباي پارمانوۆ يننوۆاتسيا مەن ينۆەستيتسيا بويىنشا اتقارىلاتىن جۇمىستارعا بۇرىنعىدان بەتەر قارقىن قوسپاققا قۇلشىنعان. ءاربىر كاسىپكەرمەن جەكە-جەكە جۇمىس جۇزەلەندى. ءارقايسىسىنىڭ وسى كەزگە دەيىنگى جەكە تىرلىكتەرىن وركەندەتۋدەگى جانە ەل دامۋىنا ۇلەس قوسۋداعى «سالماقتارى» سارالاندى. ساپا كورسەتكىشتەرى مەن كەلەشەك كوكجيەكتەرى ساراپتالدى. ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق جولىنداعى جاڭاشا باعدارلار بايىپتالدى. تىڭ تىنىس, جارقىن قارقىن, ۇتىمدى ۇمتىلىس پايدا بولا باستادى.
– مىسالى, سەرىك اعابەكوۆ باسقاراتىن «دuوs بيتۋم group» جشس تىنىسى مەن تىرشىلىگىن الايىق, – دەيدى اۋدان اكىمى. – داربازا اۋىلىندا عوي. كاسىپكەر ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن جالپى قۇنى 150 ميلليون تەڭگەلىك بيتۋم زاۋىتى كەشەنىن سالىپ جاتىر. قازىردىڭ وزىندە تاۋلىگىنە ءجۇز توننا بيتۋم شىعاراتىن العاشقى كەزەگى ىسكە كىرىسكەن. سۇيىق جانە قويۋ بيتۋم شىعارادى. التى مىڭ توننالىق ەكى قويما جانە ەكى مىڭ توننالىق ءبىر قويما قۇرىلىسى ءجۇرگىزىلۋدە. ەكىنشى زاۋىتىنىڭ قۇرال-جابدىقتارىن تولىق جەتكىزىپ, قۇراستىرۋدا. جىل سوڭىنا دەيىن كەشەن تولىق اياقتالادى. شيكىزاتتى باشقۇرت باۋىرلاردىڭ ۋفا شاھارىنان اكەلەدى. مۇنايدىڭ تۇككە جارامايدى دەپ تاستالعان قالدىعى عوي. اسفالتقا ارنالعان بيتۋم ءۇشىن تاپتىرمايتىن نارسە. الداعى كەزدە اۋعانستانعا, وزبەكستانعا, تاجىكستانعا ەكسپورتقا شىعارامىز. كەلىسىم جاسالعان. «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» جولى ءۇشىن دە وسى ءبىزدىڭ بيتۋم قاجەتكە قاتتى جاراپ جاتىر. بيتۋم زاۋىتتارى ءتىكەلەي تەمىرجولدىڭ بويىندا. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى تالاپتارىنا جان-جاقتى جاۋاپ بەرەتىن «كاۋسار سارىاعاش», «س.دەم», «جىلعا لوگيستيك», «پالينۋر», «كەلەسگيدروستروي» سياقتى ءبىرقاتار جشس-لار جەمىستى جولدا كەلەدى. بۇلاردىڭ ءبىرى جەرگىلىكتى ۇلۋتاستاردى وڭدەپ, قۇرىلىس ماتەريالدارىن ازىرلەسە, ەكىنشىسى ارنايى لوگيستيكالىق ورتالىققا اينالعان, قويمالارى ساپالى دايىندالعان, ءۇشىنشىلەرى جىلىجايلارمەن, ءتورتىنشىلەرى سۋ ەلەكتر ستانسالارىن سالۋمەن اينالىسىپ جاتىر. قازىردىڭ ءوزىندە ەكى ەلەكتر ستانسا ىسكە قوسىلعان. تاعى دا ۇشەۋىن سالامىز. ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ 30-35 پايىزىن بەيمارال وندىرەمىز. كەلەشەكتە ستانسالاردى جەتەۋگە جەتكىزبەك ماقساتتامىز.
اۋدان باسشىسى بۇحارباي پارمانوۆ مىرزاڭىز كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى پەك چۋحەن مىرزامەن ىزگىلىك ءھام ىسكەرلىك تىعىز بايلانىستا ەكەن. ەلشىنىڭ ءوزى سارىاعاش-كەلەستى ارالاپتى. ەكى ينۆەستوردى الىپ كەلىپتى. پارمانوۆ ەلشىنىڭ ىقىلاسى تۇسكەن جەرگە ەكى شاقىرىم جول سالىپ بەرگەن, ون شاقىرىم ارىقتى تازالاتقان. ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىندە كوپ جىل قىزمەت اتقارعان پولكوۆنيك ەرجان كەلەسباي مىرزانىڭ «ەرجان» شارۋا قوجالىعى مەن كورەيانىڭ «BIO SEMENA» جشس-نىڭ بىرلەسكەن ينۆەستيتسيالىق باعدارلاماسى جاسالعان.
ءسوزىمىزدى سارىاعاشتىڭ ساكۋراسىنان باستاعانبىز. انەكيىڭىز, سول ساكۋرانىڭ كوشەتىن اكەپ قوندىرعان كورەي باۋىرلارىڭىز. الپىس بەس جاستاعى پولكوۆنيك ەرجان كەلەسبايدىڭ شارۋا قوجالىعىنداعى الپىس گەكتار جەردە قىزعىن تىرلىك قازىر. الپىس گەكتارىڭىزدىڭ 15 گەكتارى ─ كوكونىس تۇقىمىن وندىرەتىن الاڭ. 33 گەكتارى كوكونىس داقىلدارىن وسىرەتىن تەلىمدەر. ساندىك اعاشتارعا 17 گەكتارى ارنالعان. وسى ون جەتى گەكتارىڭىزدا 500 ءتۇپ ساكۋرا گۇلدەدى. سونداي-اق, مەتوسەكۆويانىڭ 5 مىڭ, كورەي قاراعايىنىڭ – 400, كاتالپ دەيتۇعىن ساندىك اعاشتىڭ 5 مىڭ ءتۇبى, بىرنەشە قالقان جاپىراقتىلار تۇرلەرىنىڭ جۇزدەگەن كوشەتتەرى جەلكىلدەي ءوسىپ كەلەدى.
كوكونىستەرگە كەلسەڭىز, 10 گەكتار ءتۇرلى-ءتۇستى قىرىققابات, 5 گەكتار كورەي بۇرىشى, تاعى باسقا دا تولىپ جاتقان تۇرلەرى بار. كوبىسىنەن تۇقىمدىق ءونىم الىنباق. كوكونىس تۇقىمدارى وتە-موتە قىمبات كورىنەدى. قازىرشە ءبارى دە تاجىريبە رەتىندە قولعا الىنىپتى. ەگەر ەكسپەريمەنت ءساتتى بولسا, بىرلەسكەن كاسىپ كەڭگە قانات جايماقشى ەكەن. جەرگىلىكتى جۇرتقا دا اسا پايدالى. بۇگىندە 80 ادام تۇراقتى جۇمىسقا تارتىلعان. ماۋسىمدىق تىرلىكتەرگە 200 كىسى جۇمىلدىرىلماقشى.
– سارىاعاش قالاسىن ايتۋلى اتىنا, كۋرورتتىق اتاعىنا ساي كوركەيتۋ, كورىكتەندىرۋ – ەڭ باستى ماقساتىمىز, – دەيدى پارمانوۆ مىرزا. – بيۋدجەتتەن قارجى بولدىك. جولدارىمىزدىڭ بويلارىندا جارلار مەن جارلاۋىتتار وتە كوپ. سونداي تۇستاردى تەگىستەڭكىرەپ, ديزايندىق جوبالار جاساپ جاتىرمىز. ءسىز ەرەكشە نازار اۋدارىپ وتىرعان ساكۋرا, ءساتىن سالسا, سارىاعاش قالاسىندا دا, وزگە اۋىلداردا دا شيەمەن شەندەسە تەربەلىپ, تەبىرەنىپ تۇرسا دەيمىز. بىلەسىز عوي, كۋرورتىمىزدا جىلىنا 70 مىڭ ادام ەمدەلىپ, دەمدەلەدى. سولاردىڭ ءبارى تەك ساناتوريدەن, كۋرورتتان قايتپايدى. سارىاعاشقا دا, كەنتتەرىمىز بەن اۋىلدارىمىزعا دا سۇيسىنە قاراسا, قۋانا ارالاسا, ەستەتيكالىق ءلاززات السا دەيمىز. ول ءۇشىن ەكونوميكانى كوتەرە بەرەمىز. مال بورداقىلاۋ, سويۋ, وڭدەۋ ۋاقىت تالابىنا ساي بولۋى كەرەك. اقجارىمىزدىڭ شارشارا (سارقىراما) دەگەن جەرىندە ەت وڭدەۋ تسەحى بار. شۇجىقتىڭ ون ءتۇرىن شىعارادى. يەسى ەلۋ التى جاستاعى نارىمباي اسانوۆ اعامىز. كاسىپكەرلىكپەن بۇرىننان اينالىسادى. «التىنبۇلاق» شەكارا زاستاۆاسىن, كەدەن بەكەتتەرىن, مەشىتتەر مەن مەكتەپتەر سالعان, ناعىز ىسكەر دە پاتريوت تۇلعا. تەمىر-بەتون, كىرپىش, ەسىك-تەرەزە, گاز جانە سۋ قۇبىرلارىن شىعاراتىن شاعىن زاۋىتتارى ۇيلەسىمدى جۇمىس ىستەيدى. ۇمىتىپ بارادى ەكەم, شيپالى سۋ, كونسەرۆى كاسىپورىندارى دا بار. ءبارى اناۋ ايتقانداي الىپتار ەمەس, شاعىن ءارى يكەمدى.
– بۇ بۇحارباي ورىنباسارلىقتان اكىم بولعالى ءبىراز جاڭا تىرلىكتەردى جانداندىردى عوي, – دەيدى ارداگەر اقساقال, ۇزاق جىلدار ۇستازدىق ەتكەن, مەكتەپ ديرەكتورى بولعان راقىمبەردى وسپانوۆ. – سىرداريا بويىنداعى قالعانسىر اۋىلىنا قاراتا جەتى شاقىرىمعا قۇبىرمەن سۋ شىعاردى. 500 گەكتار جەردى قورشاتتى. سۋلاندىرىپ جاتىر. ەلۋ بەس گەكتارىنا قىرىققابات پەن شالعام, قيار, قىزاناق ەگىپ قويعان. قىزاناق پەن قىرىققابات ءونىمى جينالىپ, ساتىلىپ جاتىر. كۇزگە قاراتا ءجۇز گەكتارعا الما, ءجۇز گەكتارعا ءجۇزىم وتىرعىزىلادى. كەلەشەكتە جاڭا جەر يگەرىپ, سۋلاندىرۋ كولەمى 1500 گەكتارعا جەتپەكشى. تومات شىعاراتىن زاۋىت سالىنباقشى.
– مەنى ماقتاپ جاتىر عوي راقاڭ. سارىاعاش-كەلەستى كوركەيتۋ ءۇشىن مەنىڭ ورنىمدا باسقا بىرەۋ بولسا دا, وسى تىرلىكتەردى قولعا الار ەدى, – دەيدى اۋدان اكىمى. – بۇل جوبالاردى ءوز كۇشىمىزبەن جۇزەلەي المايمىز, البەتتە. اقش-تا تۇراتىن قانداس قازاعىمىز, ءتۇبى تۇركىستاندىق اسقار مۋزاكارىم مىرزا كومەكتەسىپ جاتىر. كاليفورنيا شتاتىنىڭ شەبەر كاسىپكەرى ەكەن. بيزنەسىنىڭ نەگىزگى بولىگى امەريكادا. «مەنىڭ ماقساتىم –تەك بايلىقتى ەسەلەي بەرۋ ەمەس, ەلىمە, قازاعىما كومەكتەسسەم, سارىاعاش-كەلەس سياقتى عاجاپ ايماقتىڭ كەنجەلەپ, كەيىندەپ قالعان جاقتارىن ىلگەرىگە تارتسام» دەگەن شىن سوزىنە, شىنايى پەيىلىنە رازىلىقپەن قاراۋدامىز. اسقار مىرزا فرانتسۋزدارمەن بىرگە شاراپ زاۋىتىن سالماقشى. الەمدىك دەڭگەيدەگى. سەبەبى, سارىاعاش پەن كەلەس ءجۇزىمى ەرەكشە. بۇل اسقار اعامىزدى ىزدەپ تابۋ دا وڭاي بولمادى. مۋزاكارىم مىرزا رەسەيدەن ءۇش مامان اكەلدى. سەمەن گانيچ, يۆان كرىلوۆ, ۆيكتور لوپۋنوۆ دەگەن ازاماتتار – پيعىلدارى ءتۇزۋ, ءوز ءىستەرىنە وتە شەبەر جاندار.
– ءبىزدىڭ بۇحاربايعا سالساڭىز, سارىاعاش-كەلەستەگى بوس جاتقان جەردىڭ ءبارى يگەرىلەدى, – دەيدى اۋداندىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى, ءوزى دە كاسىپكەر مۇستافا سۇلەيمەنوۆ جىلى جىميىپ. – كوردىڭىزدەر عوي, بىزدە ءاربىر ءۇيدىڭ جانىندا دەرلىك – جىلىجاي. بۇكىل بايتاق قازاقستانداعى جىلىجايلاردىڭ جارتىسىنان استامى, دالىرەك ايتساق 52 پايىزى ءبىزدىڭ اۋدانىمىزدا. سارىاعاش-كەلەسىڭىزدىڭ كوكونىستەرىن سولتۇستىك, ورتالىق قازاقستان, استانا, الماتى «قانىن» جەرگە تيگىزبەي الىپ كەتەدى. رەسەيىڭىز بىزگە ابدەن-اق دانىگىپ كەتكەلى قاشان.
– سارىاعاشتىڭ ءونىمى وتپەي قاپتى, ءشىرىپ كەتىپتى دەگەن ءسوز ايتىلمايتىن بولادى, – دەدى پارمانوۆ. سونسوڭ كەشىرىم ءوتىنىپ, جۇمىستارىنىڭ قات-قابات ەكەنىن ايتىپ, اسىعىپ جونەلدى.
– تىنىمسىز. تىندىرىمدى. ءسوزى مەن ىسىندە الشاقتىق جوق. جاراتىلسىندا جاساندىلىق جوق, – دەدى سوڭىنان سۇيسىنە قاراعان راقىمبەردى اعامىز. – ازانعى التىدان تۇرۋدى, جۇگىرۋدى ادەتكە اينالدىردىق. اكىمنىڭ باستاماسىمەن. جۇگىرە بەرمەيتىن مىنا مەن سياقتىلار جەدەل جۇرۋمەن اينالىسامىز. بۇل اكىم قاراپايىم ادامدارعا جاقىن. ءار اۋىلدىڭ اقساقالدارىمەن, اجەلەرىمەن, ورتا بۋىنمەن, جاستارمەن سويلەستى. جالپىلاي جيناپ تا, جاس ەرەكشەلىكتەرىنە قاراي توپ-توبىمەن بولەك وتىرىستار جاساپ تا سىرلاستى. قيىندىقتاردى جاسىرعان جوق.
جاس تەرەكتەر تىزىلە جايقالعان جاسىل الاڭ شەتىندە اقساقالدارمەن اڭگىمەمىزدى جالعاستىرىپ, باياۋ اياڭدايمىز. وڭتۇستىك وڭىرىنە تانىمال بايىرعى ۇستاز اعامىزعا ازىلدەپ: «ازانعى التىدان جۇرەمىز, جۇگىرەمىز دەدىڭىز. جىلدامدىقتى قانشاعا اپاراسىز؟» دەيمىز. «سپيدومەترىمىز سىر بەرىپ قويادى, ءدال ولشەۋ جوق, بىراق سەرگەكتەنە شىنىعاتىنىمىز راس», دەيدى راقىمبەردى وسپانوۆ. ازىلگە قالجىڭ قوسىپ.
جاسىل الاڭدا جاستار كوبەيگەن سايىن جادىرايسىز.
ءساۋىر سايىن سارىاعاشتا ساكۋرا گۇلدەيدى.
مارحابات بايعۇت,
«ەگەمەن قازاقستان».
سۋرەتتە: Cارىاعاش اۋدانىنىڭ اكىمى بۇحارباي پارمانوۆ پەن كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ءتوتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى پەك چۋحەن.