جۇرت ۇيقىدا جاتقاندا, ەل شەتىن كىرپىك قاقپاي كۇزەتەتىن شەكاراشىلاردىڭ ەڭبەگى ەرلىكپەن پارا-پار. اتاۋلى ماماندىق يەلەرىنىڭ مەنشىكتى مەرەكەسى قارساڭىندا الماتى ىرگەسىندەگى ۇقك-گە قاراستى «قاسكەلەڭ» شەكارا بولىمىنە بارىپ, شەپتەگى شىمىر جىگىتتەردىڭ ءبىر كۇنگى ومىرىمەن تانىسىپ قايتقان ەدىك.
ءتۇن الەتىندە كىرپىك قاقپاي دەگەندى اسىرەلەپ ايتقانىمىز جوق. راسىندا سولاي. ءتارتىپ بويىنشا شەكاراشىلاردىڭ قىزۋ جۇمىسى كەشكى 8-دە باستالادى. ساي تاسىنداي ساڭلاقتار ساپقا تۇرىپ, وزدەرىنە جۇكتەلگەن جاۋاپتى مىندەتتەرىنە جۇمىلادى. ءبىرى بيىك مۇنارا باسىندا موينىنا ءدۇربى ءىلىپ, الىس-جاقىندى بارلاسا, ەندى ءبىرى اتقا ءمىنىپ اۋماقتىڭ تىنىشتىعىن كۇزەتەدى. مۇزداي قارۋ اسىنعان تاعى بىرنەشە شەكاراشى تاۋ-تاستى ارالاپ, كۇندەلىكتى ىسىنە كىرىسەدى.
ءبىز بارعان شەكارا بولىمىنە اقساي مەن قاسكەلەڭ شاتقالدارى ارقىلى وتەتىن قازاق-قىرعىز مەملەكەتتىك شەكاراسىن كۇزەتۋ مىندەتتەلگەن. مۇنداعى جىگىتتەردىڭ تۇگەلدەي دەرلىگى كەلىسىمشارت قىزمەتىنىڭ قاتارداعى جاۋىنگەرلەرى. ولاردىڭ كوپشىلىگى شەكاراشىلارعا ارنالعان اسكەري قالاشىقتا وتباسىمەن تۇرىپ جاتىر. اتشاپتىرىم اۋماقتى الىپ جاتقان قالاشىقتا اسكەريلەر وتباسىنىڭ جاقسى ءومىر سۇرۋىنە قولايلى جاعداي جاسالعان. جاۋاپتى ىسكە جۇمىلعان جانداردىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىسۋعا بارعان تىلشىلەر قاۋىمىن «قاسكەلەڭ» شەكارا بولىمشەسىنىڭ باسشىسى, اعا لەيتەنانت داۋلەت قالدىبەك قارسى الدى. داۋلەتتىڭ العىرلىعىنا قاراپ «جاس كەلسە ىسكە» دەگەن قاناتتى ءسوزدىڭ مانىنە بويلاعانداي بولدىق. جاسى وتىزعا دا تولماعان جالىندى جاۋىنگەر ءبىر بولىمشەنىڭ جۇمىسىن ورگە دوڭگەلەتىپ وتىر. مۇندا كەلگەنگە دەيىن ول ەلىمىزدىڭ بىرنەشە وڭىرىندەگى شەكارالاردا شىڭدالىپتى.
– وتان قورعاۋ – ابىرويلى مىندەت. ءبىزدىڭ بولىمشەدەگى ءاربىر قىزمەتكەر مۇنى تەرەڭ سەزىنەدى. بولىمشە ىشىندەگى تەمىردەي ءتارتىپ بارىنەن ماڭىزدى. اركىم ءوز جۇمىسىن جاقسى بىلەدى. ءبىر قاراعاندا, شەكاراشىلاردىڭ ءومىرى ءبىر سارىنمەن ءوتىپ جاتقان بولەك ءبىر الەم سەكىلدى كورىنەتىن شىعار. الايدا ولاي ەمەس. بولىمشەدەگىلەر ءوزارا دوستىق قارىم-قاتىناس, جاناشىرلىق پەن قامقورلىق سەكىلدى يگى قاسيەتتەردى بەرىك ساقتايدى. جاۋىنگەرلەردىڭ بالالارى بىرگە ويناپ, وتباسىلارى ءبىر-بىرىمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتقان. ءبىر سوزبەن ايتسام, ءبارىمىز ءبىر وتباسى سەكىلدىمىز. كەلىسىمشارت مەرزىمى اياقتالىپ, باسقا وڭىرگە نەمەسە بولىمشەگە اۋىساتىن جىگىتتەردى قيماستىقپەن شىعارىپ سالامىز. ءبىز كۇزەتەتىن شەكارادا ەكى ەل اراسىن تاۋ-تاس پەن شاتقالدار ءبولىپ جاتىر. ۇلتتىق ساياباق اۋماعىنا كىرەتىن اسەم تابيعاتقا اڭ اۋلاۋ نيەتىمەن كەلەتىن بروكونەرلەردىڭ دە جولىن كەسەمىز. شەكارا ماڭىندا بولعان ءاربىر جاعداي نازارىمىزدان تىس قالمايدى. قاراۋىمىزدا ءىز كەسۋگە ماشىقتانعان يتتەر, جۇيرىك اتتار مەن قاجەتتى تەحنيكالار بار, – دەيدى د.قالدىبەك.
شەكاراشىلاردىڭ ءومىرى وزىنە ءتان قيىندىعىمەن ءھام قىزىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. بەلگىلى ءبىر شەكارادا بىرنەشە جىل قىزمەت اتقارعاننان كەيىن باسشىلىقتىڭ بۇيرىعىمەن ەلىمىزدىڭ كەز كەلگەن نۇكتەسىنە جۇمىس اۋىستىرۋلارىنا تۋرا كەلەدى. «وندا ەمەس, اندا بارعىم كەلەدى» دەگەن سىڭايداعى ءۋاج قابىلدانبايدى. سەبەبى بۇيرىق تالقىلانبايدى. شەكاراداعى بولاتتاي بەرىك جىگىتتەر مۇندايعا ابدەن ۇيرەنگەن.
شەكاراعا كەلىسىمشارت نەگىزىندە قىزمەتكە كەلۋگە اسكەري بورىشىن وتەگەن كەز كەلگەن قازاقستان ازاماتى نيەت بىلدىرە الادى. جاسىڭىز بەن دەنساۋلىعىڭىز ساي كەلسە, اسكەري-نورماتيۆتىك تالاپتاردان مۇدىرمەي وتسەڭىز, سوعان ساي تەگەۋرىندى بولساڭىز ءسىز دە شەكاراشى اتانا الاسىز. شەكاراشى ءۇشىن جاقسى جالاقى مەن جايلى باسپانا قاراستىرىلعان. ولاي بولماعان جاعدايدا وتباسىڭىزدىڭ ءاربىر مۇشەسىنە باسپانا جالداۋ اقىسى تولەنەدى.
ماماندىعى اسكەري سالامەن مۇلدە قابىسپاسا دا كەلىسىمشارت قىزمەتى نەگىزىندە شەكاراشى بولۋعا بەل بايلاعانداردىڭ ءبىرى – جارىلقاسىن امىرجاەۆ. ءتورت بالانىڭ اكەسى جولداسى ايگەرىممەن بىرگە شەكارا بولىمشەسى ىشىندەگى قىزمەتتىك ۇيدە تۇرىپ جاتىر. بيىل تۇڭعىشى مەدينا مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتايدى. الىپپەسىن قولعا الىپ, ءارىپ كوشىن تانىماققا بەت العان قىزىن كورشىلەس «دولان» اۋىلىنا تاسىمالداپ وقىتپاق. تاۋلىگىنە 7-8 ساعات قانا دەمالاتىن جارىلقاسىننىڭ بۇعان مۇرشاسى جوق. نەگىزىنەن بالا تاربيەسىمەن جۇبايى اينالىسادى. شەكاراشىنىڭ ايەلى ايگەرىمدى اڭگىمەگە تارتتىق.
ء«بىز بۇعان دەيىن جەكە كاسىپپەن اينالىستىق. پاندەميا كەزىندە جۇمىس تۇرالاپ قالدى. ءبىر كۇنى جارىلقاسىن كەلىسىمشارتپەن اسكەري قىزمەتكە بارسام دەگەن ۇسىنىس ايتتى. مەن ونىڭ كەز كەلگەن شەشىمىن قولدايتىنىمدى جەتكىزدىم. ىرىكتەۋدەن ويداعىداي ءوتىپ, بالا-شاعامىزبەن قىزىلوردا وبلىسىنان الماتىعا كەلدىك. باسىندا ۇيرەنۋ قيىن بولدى. قازىر ءبارى جاقسى. بولىمشە ىشىندە جايلى باسپانامىز, بالالار وينايتىن الاڭقاي, جاتتىعۋ زالى سەكىلدى قاجەتتى دۇنيەنىڭ ءبارى بار. جولداسىم دەمالىس العان كۇندەرى بالالاردى قالاعا اپارىپ قىدىرتامىز. كەيدە تورىعاتىن كەزدەر دە بولادى. وندايدا ءبىر-بىرىمىزگە دەمەۋ بولۋعا تىرىسامىز», دەيدى ءا.بالاپانقىزى.
تاڭعى التىدا كوزىن تىرناپ اشىپ, جاۋاپتى مىندەتكە جۇمىلاتىن جارىلقاسىن – ۇزدىك شەكاراشىلاردىڭ ءبىرى. جۇمىستان قولى بوساي قالعاندا, بولىمشە ىشىندەگى ارناۋلى ورىنعا باۋ-باقشا ەگىپ, بالا-شاعاسىن ءوز قولىمەن وسىرگەن قيار-قىزاناقپەن قامتىپ وتىرعان قاعىلەز جىگىتتىڭ جىگەرى سۇيسىندىرەدى. ول وسىرگەن مالينا مەن قىزاناقتار باقشا ءىشىن جايناتىپ تۇر. ارىپتەستەرى دە ونىڭ ءبىر ءسات تىنىم تاپپايتىن ەڭبەكقورلىعىنا ءتانتى. سەبەبى تاۋلىكتەگى شەكاراشىلارعا تىنىعۋ ءۇشىن بەرىلەتىن اينالدىرعان 7-8 ساعاتتى جاۋىنگەرلەر دەمالۋعا ارنايدى.
«جۇمىسىمىز جاۋاپتى. كەزەكشىلىك كەزىندە ءبىر ءسات بوساڭسۋعا بولمايدى. قارۋ-جاراقپەن جۇمىس ىستەگەندىكتەن جاۋاپكەرشىلىك جوعارى. كۇن سايىن جاتتىعۋ جاساپ, بىلىگىمىزدى ارتتىرامىز. ارناۋلى مامانداردان ساباق الامىز. ءوزىم ءۇشىن شەكارا ۇلكەن مەكتەپ. بالا كۇنىمدە پوليتسەي بولۋدى ارماندادىم. ول ماقساتىم ورىندالماسا دا, ەل شەتىندە وتانىمنىڭ تىنىشتىعىن كۇزەتىپ ءجۇرمىن. قىزمەتىم وزىمە ۇنايدى. بەيبىت كۇنىمىز باياندى بولسىن», دەيدى شەكاراشى ج. امىرجاەۆ.
قالانىڭ شۋلى تىرشىلىگىنەن مۇندا كەلسەڭىز ءبىر ءسات تىنىعىپ قالاسىز. شەكارا بولىمشەسى – وزىمەن-ءوزى جاتقان ءبىر الەم. قالاشىق ءىشى مۇنتازداي. ساربازداردىڭ ساپتىق ادىمى عانا ەستىلەدى. الەمدەگى گەوساياسي جاعدايلار كۇردەلەنىپ تۇرعان ۋاقىتتا وسى تىنىشتىق ماڭگى ساقتالسا ەكەن دەپ تىلەيسىز. ءبىزدى مۇندا باستاپ كەلگەن اسكەري-جۋرناليست تامارا داۋلەتباەۆا شەكاراشىلاردىڭ بىلايعى جۇرت بىلە بەرمەيتىن ماڭىزدى مىندەتتەرى تۋرالى اڭگىمەلەپ كەلەدى. «مۇنداي مىقتى جىگىتتەر باردا – شەكارادان شىبىن وتپەيدى», دەپ كۇلدىردى ارىپتەسىمىز. شەكارا شەبىن شەگەندەگەن وتان قورعاۋشىلارمەن قوشتاسىپ, زاستاۆادان ۇزاي بەردىك.
الماتى