تسيفرلاندىرۋ: شىعىن نەگە كوپ؟

جاقىندا Finprom ساراپشى­لارى قىزىق دەرەك جاريا­لا­دى. ولار­دىڭ ايتۋىنشا, 2019-2021 جىل­دار ارالىعىندا اق­پا­راتتىق-كوممۋ­نيكاتسيالىق تەح­نولوگيالارعا (اكت) جۇمسال­عان شىعىن كولەمى 443,1 ملرد تەڭ­گەنى قۇراعان. بىراق ىشكى جالپى ونىمدەگى اكت ۇلەسىن قارار بولساق, بۇل تىم تومەن. اكت-نىڭ ءىجو-دەگى ۇلەسى وسكەندى بىلاي قويىپ, جىل ساناپ قىسقارىپ كەلە جاتىر ەكەن. 2016 جىلدان بەرى ءىجو-دەگى اكت ۇلەسى 0,6 پايىزدان ارەڭ اسقان.

سونىمەن قاتار ەلىمىزدەگى اكت شى­عىندارىنىڭ ەڭ ۇلكەن ۇلەسى اقپاراتتىق تەحنولوگيالارعا قاتىس­تى بوگدە ۇيىمدار مەن مامانداردىڭ (اۋتسورسينگ) قىز­مەتتەرى ءۇشىن تو­لەنەدى: 2021 جىلى جالپى شىعىن­داعى مۇنداي قىز­مەتتەر ءۇشىن تو­لەن­گەن شىعىن ۇلەسى 43 پايىزدى قۇرا­عان. 

«اكت سالاسىن دامىتۋ بويىن­شا پروبلەما جەتىپ ارتىلادى. جاقىندا «زەردە» ۇلتتىق اقپا­راتتىق كوممۋ­نيكاتسيالىق حولدينگى جابىلدى. ونىڭ ءوز قىز­مەتىن دۇرىس اتقارا الماعانى ايتىلدى. بىراق ەلىمىزدە اكت دامۋىنا باستى جاۋاپتى – تسيفر­­لىق دامۋ, يننوۆاتسيا جانە اەرو­عارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى ەكەنىن ۇمىتپاۋ كەرەك. سوڭعى جىلدارى تسيفرلاندىرۋدى دامىتۋ 2018-2022 جىلدارعا جوسپارلانعان «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا جۇرگىزىلدى. ونىڭ بارىسىندا 12 ماقساتتى ينديكاتورعا جانە بەس باعىت بو­يىن­شا 26 كورسەتكىش ناتيجەسىنە قول جەتكىزۋ ءۇشىن 125 ءىس-شارانى جۇزەگە اسىرۋ قاراستىرىلعان. 2018-2021 جىلدارى مەملەكەتتىك باع­دارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 207,8 ملرد تەڭگە جۇمسالدى. ونىڭ ىشىندە 82,7 ملرد تەڭگە رەسپۋب­ليكالىق بيۋدجەتتەن بولىنسە, 29,9 ملرد تەڭگە – جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن, 95,2 ملرد تەڭگە باسقا كوز­دەردەن الىندى. مىسالى, 23 اق­پاراتتىق جۇيەنى ازىرلەۋ بويىن­شا 14 ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردا كوزدەلگەن تسيفرلاندىرۋ جونىندەگى مىندەت شەڭبەرىندە اق­پاراتتىق جۇيەلەردى قۇرۋعا جانە دامىتۋعا ارنالعان شىعىندار 15,5 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. سونىڭ ىشىندە ازىرلەۋىنە 971,2 ملن تەڭگە جۇمسالعان 8 اق­پا­راتتىق جۇيە (قار­جى مينيستر­لىگى – 2 اقپاراتتىق جۇيە, مادە­نيەت جانە سپورت مينيستر­لىگى, قورعانىس مينيسترلىگى, ەكو­لوگيا مينيسترلىگى, تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگى, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى, ادىلەت مينيسترلىگى) ۋاقىتىندا اياقتالمادى جانە باس­­­­قا باعدارلامالىق قۇجاتقا اۋىس­­­تىرىلدى. بۇل ءوز كەزەگىندە بيۋد­جەت قاراجاتىنىڭ قوسىمشا شى­عىستارىنا جانە ءىس-شارالاردى ىسكە اسىرۋ مەرزىمدەرىنىڭ سوزىلۋىنا اكەلەدى. 4 اقپاراتتىق جۇيەنى ء(ىىم – 2 اج, بعم, ءتسدياوم – «ۇات» اق ارقىلى) ازىرلەۋ ونىڭ ودان ءارى قاجەتسىزدىگىنە بايلانىستى توق­تاتىلدى», دەلىنگەن ساراپشىلار شولۋىندا.

وسىلايشا, اقپاراتتىق جۇيە­­لەردى قۇرۋ جونىندەگى ءىس-شا­را­لار­دىڭ ورىندالماۋى نەمەسە ۋاق­تىلى جۇ­زەگە اسپاۋى ال­دىن الا تالداۋ, جوسپارلاۋ جانە مۇد­دەلى تاراپتارمەن كەلىسۋ كەزە­ڭىن­دە ولاردى پىسىقتاۋدىڭ جەت­كى­لىكسىز دەڭگەيىن كورسەتەدى. تاعى ءبىر مالىمەت, اقپا­راتتىق جۇيەنى تاراتۋعا جۇمسالعان شىعىندار ونى ازىرلەۋگە كەتكەن شىعىننان دا اسىپ تۇسكەن. سترا­تەگيالىق جوس­پارلاۋ جانە رەفورمالاۋ اگەنت­تىگىنىڭ مالىمەتىنشە, 2013-2021 جىلدارى اقپاراتتىق جۇيە­لەردى ازىرلەۋگە كەتكەن جالپى شىعىن – 1 556,6 ملن تەڭگە بولعان. بۇل رەتتە اتالعان اقپاراتتىق جۇيە­­لەردى تاراتۋ, اكىمشىلەندىرۋ شى­عىنى 8 318,6 ملن تەڭگەنى قۇراعان.

Finprom-نىڭ حابارلاۋىنشا, مينيسترلىك پەن «ۇات» اق-نىڭ ءتيىمسىز مەنەدجمەنتى سالدارىنان Smart Contract, «ە-زاڭ كومەگى» بىرىڭعاي اقپاراتتىق زاڭ­گەرلىك كومەك جۇيەسى, «بىرىڭعاي كونتاكت-ورتالىق» سياقتى شالا-جانسار جوبالار ومىرگە كەلدى. وسى جوبالار ءۇشىن 987,9 ملن تەڭگە بولىنگەن.

«مەملەكەتتىك تاپسىرما شەڭ­بە­رىندەگى ەسەپ ايىرىسۋلاردىڭ شامادان تىس ارتۋىنا بايلانىستى 216,5 ملن تەڭگە سوماسىنا بيۋدجەت قاراجاتى نەگىزسىز جوسپار­لان­دى جانە پايدالانىلدى, بۇل بيۋدجەت زاڭناماسىنىڭ بۇزى­لۋىنا اكەپ سوقتى. ەلىمىزدە اكت-نى دامىتۋدىڭ بارلىق كەزە­ڭىندە بەلگىلى ءبىر دارەجەدە تەحنو­لوگيالىق سيپاتتاعى قۇرىلعان ستار­تاپتاردىڭ كورسەتكىشتەرىنە جانە ادامي رەسۋرستاردىڭ الەۋە­تىن دامىتۋعا اسەر ەتەتىن اقپارات­تىق تەحنولوگيالاردىڭ, ساپالى ينستيتۋتتاردىڭ پروگرەسسيۆتى ينفرا­قۇرىلىمىن قۇرۋ مۇمكىن بولمادى. بيزنەس-ورتانى قولاي­لى دامىتۋ, ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە اقپاراتتىق-كوم­مۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار سالا­سىندا يننوۆاتسيالاردى ەن­گىزۋ ءۇشىن جاعدايلار جەتكىلىكتى پىسىق­تالماعان», دەپ مالىمدەدى Finprom.