ۇزاق جىلدار بويى رۋحاني بايلىقتى ناسيحاتتاۋ جولىندا تاباندىلىقپەن بەل شەشىپ, بىلەك سىبانا ەڭبەك ەتىپ, ماڭدايىنىڭ تەرىن توگە ءجۇرىپ, بۇگىنگى ۇرپاققا رۋحاني ازىق بولارلىق تۋىندىلار جازىپ, ەڭبەكقورلىعىمەن, ۇلاعاتتى ىسىمەن تانىلعان قالامگەردىڭ ءبىرى – ءالي اپەك ۇلى ىسقاباي. ول – جەتپىس بەستىڭ بەلەسىنە شىعىپ وتىرعان قالامگەر الماتى وبلىسىنىڭ ىلە وزەنى بالقاش كولىنە تاقاۋ ساعاسىنداعى قۇيعان اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن ەكەن. جاستايىنان جەتىم قالىپ, اجەسىنىڭ قولىندا تاربيەلەنگەن بالا ءالي ءومىردىڭ تاۋقىمەتىن كوپ كورەدى. بەلى قاتپاي ەڭبەككە ارالاسادى. تاپشىلىقتىڭ تاقسىرەتىن دە تارتادى. ونى ولەڭ ورنەگىندە بىلايشا باياندايدى:
«قامىس كۇركە قالقايتىپ ىقتاسىنعا, كوزدى ۋقالاپ, سۇيەنىپ جۇك قاسىنا, شاۋگىم اسىپ موسىعا تەلمىرگەنمىن, قيىندىقتى ۇعىنار ۇقپاسىڭدا».
ءيا, بالالىق شاقتارى سۇراپىل سوعىس جىلدارىنا تۇسپا-تۇس كەلگەن شوعىر-شوعىر بالعىن بۋىنداردىڭ بارىنە ورتاق شەرلى قايعى عوي بۇل. ولار دا قازىر اعالىق جاستان اتالىق جاسقا جەتىپ, اقساقالدىق بيىككە كوتەرىلدى. ۋاقىت وتكەن سايىن سيرەپ تە بارادى.
جەتىمدىكتىڭ قيىندىعىنا مويىماي, ىلگەرىگە ۇمتىلعان ءالي قۇيعان اۋىلىنداعى بوزجانوۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپتى بىتىرگەننەن كەيىن, سول تۇستاعى «جيدەلى» سوۆحوزىندا جۇمىسشى بولىپ ەڭبەك جولىن باستايدى. مەكتەپتە جۇرگەن كەزىنەن ماقالا جازىپ ماشىقتانعان ول بالقاش اۋداندىق «بالقاش ەڭبەككەرى» گازەتىنىڭ رەداكتسياسىنا قىزمەتكە شاقىرىلىپ, اۋەلدە ادەبي قىزمەتكەر, ودان كەيىن ءبولىم مەڭگەرۋشىسى, جاۋاپتى حاتشى مىندەتتەرىن اتقارا ءجۇرىپ, ءال-فارابي اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىن 1966 جىلى ويداعىداي بىتىرەدى. وسى جىلى قاراتال اۋداندىق «كوممۋنيزم جولى» گازەتى رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى بولىپ تاعايىندالادى. الماتى جوعارى پارتيا مەكتەبىنە وقۋعا جىبەرىلىپ, ونىڭ جۋرناليستيكا ءبولىمىن جاقسى اياقتاپ شىعادى. بۇدان كەيىن قاراتال, كوكسۋ, شەلەك اۋداندارىندا گازەت رەداكتورى, رەسپۋبليكالىق «سوتسياليستىك قازاقستان» (قازىرگى «ەگەمەن قازاقستان») گازەتىنىڭ ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى قىزمەتىن اتقارادى.
تالدىقورعان وبلىستىق «وكتيابر تۋى» كەيىن «جەرۇيىق» دەپ اتالعان گازەتتە رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى مىندەتىن تابان اۋدارماي جيىرما جىلعا جۋىق ىستەيدى. ودان كەيىن تالدىقورعان وبلىستىق پوليگرافيا وندىرىستىك بىرلەستىگىنىڭ باس ديرەكتورى, الماتى وبلىستىق «جەتىسۋ» گازەتى رەداكتورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى جانە «الاتاۋ» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى مىندەتىندە بولادى.
جەتىسۋ وڭىرىندەگى گازەت وقىرماندارىنا ەسسەلەرىمەن, كوركەم سوزدەرىمەن, رەسپۋبليكا جۇرتشىلىعىنا ادەبي شىعارمالارىمەن جاقسى تانىس ءالي ىسقاباي «جەتەكشى شوپان», «اۋباكىروۆتەر اۋلەتى», «قىزىلجاردىڭ قىزعالداقتارى» اتتى دەرەكتى كىتاپتارىمەن قاتار, ەكى مارتە ەڭبەك ەرى نۇرمولدا الدابەرگەنوۆ تۋرالى «شىنايى شىندىق» دەرەكتى دۇنيەسىن وقىرماندارعا ۇسىندى.
ءالي – بالالار ادەبيەتىنە ەلەۋلى ۇلەس قوسقان جازۋشى. جەتكىنشەكتەرگە ارناعان «مەنىڭ ءىنىم», «سولدات اعاعا حات», «ەڭبەكقور قۇمىرسقا», «بەسىك جىرى», «ايدوستىڭ ارعىماعى», «انا الاقانى», «777 جۇمباق», «الىپپە-جاڭىلتپاشتار» جانە باسقا كىتاپتارىنا ەنگەن تۋىندىلارى سان الۋان تاقىرىپتاردى قامتيتىن تانىمدىق-تالىمدىك ءمانى ۇلكەن تاقپاقتاردان, جۇمباقتاردان, جاڭىلتپاشتاردان تۇرادى.
ءاليدىڭ كىسىلىك ءارى ادامي كەلبەتىن بەلگىلى جازۋشى بەكسۇلتان نۇرجەكە ۇلى بىلايشا مۇسىندەيدى: «وتكەن عاسىردىڭ سەكسەنىنشى جىلىنىڭ باسىندا ءوز تۋعان ولكەم, سول كەزدەگى تالدىقورعان وبلىسى جايىندا تاريحي-تانىمدىق ءبىر كىتاپ جازعىم كەلدى. ويتكەنى, شىعىستاعى ۇلكەن كورشىمىز ۇنەمى «بالقاشقا دەيىنگى جەر ەجەلگى ءبىزدىڭ جەر» دەگەندى ايتا دا بەرەتىن, جازا دا بەرەتىن. ولاي ەمەس, ول ارانىڭ ەجەلدەن قازاق جەرى ەكەنىن دالەلمەن جازعاندى ءجون كوردىم. سول كەزدە قۋانىش سۇلتانوۆ قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىندە ۇيىمداستىرۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ەدى, ويىمدى وعان ايتىپ ەم, قۋانا قۇپ كوردى دە, دەرەۋ سول وبلىستى باقىلاپ وتىراتىن ازاماتقا تاپسىردى. سونىڭ ارقاسىندا تالدىقورعان وبلىسىنا قاراستى اۋدان باسشىلارى بىرىنەن كەيىن ءبىرى مەنى قولعا تيگىزبەي قاعىپ الىپ وتىردى. ال وبلىستىق پارتيا كوميتەتى قاسىما وبلىستىق گازەت باس ساراپشىنىڭ ورىنباسارى بولىپ ىستەيتىن ءالي اعانى قوستى. ءبىز ەكەۋمىز ءبىر-ءبىرىمىزدى وعان دەيىن دە بىلەتىنبىز, وعان دەيىن دە سىيلاسىپ جۇرەتىنبىز. بىراق ۇزاق ۋاقىت بىرگە بولىپ, بىرگە ءجۇرىپ راحاتتانعانىمىز وسى عانا ەدى. ءوزى باستىق, ءوزى اقىن بولا تۇرىپ, ءدال الەكەڭدەي سىپايى جۇرەتىن, ءدال ونداي ءوز ورنىن كەز كەلگەن جەردە بىلەتىن, ارتىق ءسوز ايتپايتىن, ورەسكەل قىلىق جاسامايتىن جايساڭ ادامدى سيرەك كەزدەستىردىم. كەيدە ءتىپتى, قاسىڭدا بار ەكەنىن دە بىلدىرمەيدى. الايدا, ءسوز كەزەگى, ءوز كەزەگى كەلگەندە, سوزدەن دە, ىستەن دە توسىلمايدى. اسىپ سويلەپ, استامشىلىق تا جاسامايدى, تاسىپ سويلەپ, تاسىرلىق تا كورسەتپەيدى. بەينە ءبىر مەن اعا دا, ول ءىنىم سەكىلدى. قوناق بوپ كوسىلىپ, ەسىلىپ وتىرعاندا دا سول قىلىعىنان ءبىر جازبايدى. تابيعاتىنا بىتكەن تاماشا مىنەزى ەكەن. و كىسى ءوز جاعدايىنان بۇرىن جانىنداعى ادامنىڭ جاعدايىن ويلايتىن ادام ەكەن. اركىمنىڭ ونداي اعاسى بار شىعار. بالكىم, كوپ تە شىعار. مەن بىراق اعالارىمنىڭ ىشىندە الەكەڭدى ايرىقشا ءبولىپ, ەرەكشەلەپ ايتام». جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن جاقسى جازۋشىدان اسىرىپ ايتام دەۋ بوس اۋرەشىلىك بولار. ال مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى مۇزافار الىمباەۆ اعاسى اقىن ءىنىسى تۋرالى: «بالالار ادەبيەتىندە ەڭ قيىن جانر, ارينە, بۇل جۇمباق... بالالار اقىنى اتانا تۇرا, بىردە-ءبىر جۇمباق شىعارا الماي وتكەن اعالار دا بولعان. وسىنىڭ ءوزى-اق جۇمباقتىڭ كورىنگەن تالاپكەرگە نەمەسە دامەگەرگە جالىنان سيپاتپايتىنىن سيپاتتاسا كەرەك. شىنايى بالالار اقىنى شىنايى جۇمباق شىعارعاندا عانا شەبەرلىك شىڭىنا قالام ۇردىم دەپ ءتۇسىنۋى ءلازىم. زاتتىڭ, قۇبىلىستىڭ وزىندىك دەربەس قاسيەتىن ءدوپ باسىپ, ەكىنشى ءبىر زاتقا نەمەسە قۇبىلىسقا ۇقساستىعىن تاپپايىنشا جانە سول ۇقساستىقتى ايشىقتى تۇردە سوزبەن سۋرەتتەپ بەرمەيىنشە, جۇمباق دۇنيەگە كەلمەيدى. ەندەشە, جۇمباق – اقىندىقتاعى تاپقىرلىق مەكتەبى. تىڭدارماندار مەن وقىرمانداردىڭ وي ۇشقىرلىعىن شىڭدايتىن دا وسى ورنەكتى جۇمباقتار. ىسپارلانعان قالام يەسى ءالي ىسقاباي ەندى جۇمباق جانرىندا كۇشىن سىناۋعا كىرىسىپتى. «ىزدەنگەنگە ءىنجۋ ىلىگەر» دەگەن. بۇل باعىتتاعى اقىن قادامدارى, ينشاللا, ءساتتى ەكەن. اسپان الەمىندەگى اي جونىندە عانا ءبىزدىڭ ءتول ادەبيەتىمىزدە كۇنى بۇگىنگە دەيىن تۋعان جۇمباقتاردىڭ سانى دا جۇزدەپ سانالاتىن شىعار... ال بۇرىنعى بارعا ۇقساتپاي, ءوز جۇمباعىڭدى وزىڭشە ورنەكتەي الساڭ, بۇل ونەرىڭدى تانىتقانىڭ! ءالي سول بيىك تالاپتى ءساتتى ورىنداپ شىعىپ: «وراق بولىپ تۋادى, تاباق بولىپ تىنادى» دەپ, التى سوزبەن-اق ايدىڭ سۋرەتىن اينىتپاي سالعان دا شىققان... «قولى مەنەن قالامى جوق, بىراق سۋرەت سالادى كوپ». شەشۋىن تاپتىڭىز با؟ بۇل كادىمگى اياز تۋرالى جۇمباق. سۇڭگى جايىنداعى جۇمباققا مەن قىزىعا قارادىم: «جيەگىنە شاتىردىڭ, سۋدان شەگە قاتىردىم». اۆتوردىڭ تاپقىرلىعىنا كۋالىك بەرەتىن ۇستەل جونىندەگى («ءۇستى جازىق, ءتورت قازىق»), سىرىڭكە جايىنداعى («قابىرعاعا قاسىنار, بىلعاۋىش باسى بار») جانە تاعى باسقالارى ىرزالىق تۋدىرارى حاق.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن مادەنيەت قىزمەتكەرى», الماتى وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, جازۋشى ءىنىسى اعا تۇتقان, اقىن اعاسى تۋىندىلارىن بيىك دارەجەدە باعالاعان ءالي ىسقاباي تۋرالى ءسوزدى ءوز ولەڭىمەن تۇيگەندى ءجون كوردىك.
اقىننىڭ: «تۇعىرىنان تايماسا التىن قالام, قۋاتىن دا كورسەتەر سارقىلماعان. ماڭگى تۇرسىن كۇن سىندى نۇرىن توگىپ, كوكبايراقتى تاۋەلسىز جارقىن زامان» – دەپ وي تۇجىرىمداۋى زاڭدى قۇبىلىس.ونىڭ ومىرلىك قارۋى – قالامى. سول قالامىن قارۋ ەتكەن قالامگەر حالقىنىڭ قادىرلىسى, ۇرپاعىنىڭ ۇيىتقىسى بولا بەرمەك.
سۇلەيمەن مامەت,
«ەگەمەن قازاقستان».