اۋانىڭ لاستانۋىن تومەندەتۋ ايماقتاردا ءجىتى نازارعا الىنادى

ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى ەكولوگيالىق رەتتەۋ جانە باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى زۇلفۇحار جولداسوۆ تاقىرىپقا قاتىستى كوپتەگەن دەرەك كەلتىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, رەسپۋبليكا بويىنشا بيىل ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا لاستاۋشى زاتتار قالدىق­تا­رىنىڭ جالپى كولەمى 0,9 ملن توننانى قۇرادى. بۇل كورسەتكىش – وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 18 پايىزعا تومەن. رەسپۋبليكا قالا­لا­رىن­دا اتموسفەرالىق اۋانىڭ لاستانۋ سەبەپتەرىن ءۇش ساناتقا بولۋگە بولادى. مىسالى, الماتى جانە نۇر-سۇلتان قا­لا­لارىندا لاستانۋ نەگىزىنەن جىلۋ كوز­­دەرى, اۆتوكولىك جانە جەكە سەكتوردان تۋىپ وتىر. وسكەمەن جانە تەمىرتاۋ قا­لا­­لارىندا ەميسسيالاردىڭ ەڭ كوپ كو­لە­مى ونەركاسىپكە تيەسىلى. ال اقتوبە جانە اتىراۋ قالالارىندا ەسكىرگەن كارىزدىك-تازارتۋ قۇرىلىستارى جوعارى لاستانۋدىڭ سەبەبى بولىپ وتىر.

بۇل رەتتە ەكولوگيالىق پروبلەمالاردى شەشۋ جولدارى بارلىق وڭىردەگى جۇرتشىلىقپەن جانە ەكوبەلسەندىلەرمەن بىرگە تالقىلانىپ جاتىر. تالقىلاۋ ناتي­جە­لەرى بويىنشا 16 جول كارتاسى ازىرلەنىپ, وندا 485 ءىس-شارا كوزدەلگەن.

«ەكى جىل ىشىندە 178 ءىس-شارانىڭ 96-سى ورىندالدى. اتاپ ايتقاندا, اقمولا وب­لىسىنىڭ ارشالى اۋدانىندا جەل ەلەكتر ستانساسى ىسكە قوسىلدى, تۇركىستان وبلى­سىندا «تۇركىستان جىلۋ» مكك قازان­دىعى تابيعي گازعا اۋىستىرىلدى. ارال قالاسىندا قۋاتى جىلىنا 37,8 مىڭ توننانى سىيدىرا الاتىن جاڭا قات­تى تۇرمىستىق قالدىقتار (قتق) پوليگونى سالىندى. ماڭعىستاۋ وبلىسىندا 2025 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ىسكە اسىرۋ مەرزىمىمەن «قوشقار اتا» لاستانعان ورىندى جويۋ باستالدى. 2022 جىلعا 73 ءىس-شارا قاراستىرىلعان, بۇگىندە ونىڭ تورتەۋى ورىندالدى. بيىل ەكولوگيالىق پروبلەمالاردى ەسكەرە وتىرىپ, اقمولا, سولتۇستىك قازاقستان, اتىراۋ جانە اقتوبە وبلىستارى بويىنشا جول كارتالارىنا قوسىمشا ءىس-شارالار ەنگىزىلدى. 2025 جىلعا قاراي جول كارتالارىن ىسكە اسىرۋ 9 قالادا اتموسفەرانىڭ لاستانۋ يندەكسىن جوعارى دەڭگەيدەن ورتاشا دەڭگەيگە دەيىن تومەن­دە­تۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى زۇلفۇحار جولداسوۆ.

قورشاعان ورتاعا ەميسسيالاردى تو­مەن­دەتۋ «جاسىل قازاقستان» ۇلتتىق جوباسىندا دا كوزدەلگەن ەكەن. 10 قالاداعى 16 ءىرى ونەركاسىپتىك نىسان ەميسسيالاردى 20-30%-عا تومەندەتۋ بويىنشا مىن­دەت­تە­مەلەردى موينىنا الدى. وسى ماق­سات­تا كاسىپورىندار ەڭ وزىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزىپ, تيىسىنشە جاڭا ەكولوگيالىق كودەكس شەڭبەرىندە كەشەندى ەكولوگيالىق رۇقساتتار الماق.

وڭىرلەردەگى احۋالعا جەكە-جەكە توقتا­لىپ وتكەن سپيكەر اقتوبە قالاسىندا كاسىپ­ورىنداردان شىعارىندىلاردىڭ كولە­مى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا 9,7 مىڭ توننانى قۇراعانىن اتاپ ءوتتى. بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 0,2 مىڭ تونناعا جوعارى ەكەن. ونىڭ ىشىندە ونەركاسىپ نىساندارىنىڭ ۇلەسىنە 91%, جىلۋ ەنەرگەتيكا وبەكتىلەرىنە ەميسسيالاردىڭ 8,6% تيەسىلى.

«اتموسفەرالىق اۋانىڭ لاستانۋ پروبلەماسىن شەشۋ ءۇشىن جول كارتاسى بەكىتىلدى. وعان 33 ءىس-شارا ەنگىزىلدى. ءىس-شارالاردى ىسكە اسىرۋ ەميسسيانى 20-دان 30%-عا دەيىن قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. اتاپ ايتقاندا, قازحرومداعى 2 تسەحتى جاڭعىرتۋ جانە قايتا قۇرۋ جۇرگىزىلۋدە. بۇل لاستاۋشى زاتتاردىڭ شىعارىندىلارىن 30%-عا ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جاڭعىرتۋدى وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر. كاناليزاتسيالىق تازارتۋ قۇرىلعىلارىن جاڭعىرتۋ جانە رەكونسترۋكتسيالاۋ بويىنشا جۇمىستار باس­تال­دى. قازىرگى ۋاقىتتا كارىز-تازارتۋ قۇ­رىلىستارىندا كۇكىرتسۋتەگىنىڭ شىعا­رىل­ۋىن بولدىرمايتىن جانە باساتىن ارنايى كاتاليزاتور قولدانىلادى. بۇل رەتتە كۇكىرتسۋتەكتىڭ ءيىسىن تولىق جويۋ ماقساتىندا اكىمدىك قالانىڭ كانا­لي­زا­تسيا­لىق تازارتۋ قۇرىلعىلارىن قايتا جاڭارتۋدى جەدەلدەتۋى قاجەت. اۋدان ورتا­لىق­تارىندا 3 قاتتى تۇرمىستىق قالدىق پوليگونىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. 2024 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن تاعى 6 پوليگون سالۋ جوسپارلانعان. كاسىپورىنداردىڭ كۇشىمەن 13 مىڭنان اسا جاسىل جەلەك وتىرعىزىلدى. وسى باعىتتاعى جۇمىستار جالعاسۋدا», دەدى ەكولوگيالىق رەتتەۋ جانە باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى.

سونداي-اق شىعىس قازاقستان وبلى­سى­نىڭ ەكولوگيالىق پروبلەمالارىن شەشۋ جونىندەگى جول كارتاسىندا 35 ءىس-شارا كوزدەلگەن. ولاردىڭ ىسكە اسىرىلۋى ەميسسيانى 20-دان 30%-عا دەيىن قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. اتاپ ايتقاندا, 2024 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن «قازمىرىش» جشس-دە كۇكىرت قىشقىلى ءوندىرىسىن جاڭعىرتۋ جوسپارلانعان, بۇل كۇكىرت ديوكسيدىنىڭ شىعارىندىلارىن 20%-عا تومەندەتۋگە جول اشادى. ز.جولدا­سوۆ­تىڭ ايتۋىنشا, وسكەمەن قالاسى بويىنشا ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا اتمو­سفە­را­لىق اۋاعا شىعارىندىلاردىڭ جالپى كولەمى 82,1 مىڭ توننانى قۇرادى. بۇل – وتكەن جىلدىڭ دەڭگەيىندە. ولاردىڭ ۇشتەن ءبىرى كاسىپورىندارعا, جارتىسىنان كوبى اۆتوكولىككە تيەسىلى. وسكەمەن جەو-دا ءتۇتىن گازىن تازارتۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋ جوباسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇگىنگى تاڭدا 2 قازاندىق اگرەگاتتا كۇلتۇتقىش قون­دىر­عى مەن ءتۇتىن گازىن تازارتۋ جۇيەسى قايتا جاڭعىرتىلدى. قوعامدىق كولىكتى سۇيى­تىل­عان گازعا كوشىرۋ قاراستىرىلعان. 2024 جىلعا دەيىن 200 اۆتوبۋس ساتىپ الىنباق.

«تەمىرتاۋ قالاسى بويىنشا شى­عا­رىن­دىلاردىڭ جالپى كولەمى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا 118,4 مىڭ توننانى قۇرادى. بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزە­ڭى­مەن سالىستىرعاندا 3,6 مىڭ تونناعا از. ونەركاسىپ نىساندارىنا شىعارىندىلار كولەمىنىڭ جالپى سانىنان 92,6% نەمەسە 109,6 مىڭ توننا كەلەدى. ونىڭ ىشىندە «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» اق ۇلەسى – 87% نەمەسە 102,8 مىڭ توننا. جىلۋ ەنەرگەتيكاسى – 7,4% نەمەسە 8,8 مىڭ توننا. قاراعاندى وبلىسى بويىنشا جول كارتاسىندا تەمىرتاۋ قالاسىنا قاتىستى 28 ءىس-شارا قاراستىرىلعان, ونىڭ ىشىندە «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» 22 تارماقتى ورىنداۋ بويىنشا مىندەتتەمەلەردى موينىنا الدى. كاسىپورىن قول قويعان مەموراندۋم اياسىندا ەميسسيالاردى 30%-عا قىسقارتۋدى كوزدەپ وتىر», دەدى سپيكەر.

وبلىس بويىنشا لاستانۋدىڭ جوعارى يندەكسى قاراعاندى جانە بالقاش قالا­لا­رىندا دا بايقالادى. جەزقازعان مەن بالقاشتا «قازاقمىس سمەلتينگ» جشس مەتاللۋرگيا كومبيناتتارىندا شىعا­رىن­دى­لار 2025 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 50%-عا تومەندەيدى دەپ كۇتىلۋدە. بالقاش مىس قورىتۋ زاۋىتىندا كۇكىرت قىشقىلى تسەحىنىڭ ەكىنشى جەلىسىن سالۋ كوزدەلگەن. بۇل كۇكىرت ديوكسيدىنىڭ شىعارىندىلارىن 2,3 ەسە ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسىنداي كۇكىرت قىشقىلى تسەحىن جەزقازعان مىس بالقىتۋ زاۋىتىندا دا سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. 2024 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن بالقاش قالا­سى­ندا تازارتۋ قۇرىلعىلارى سالىنادى. قالا قارقىندى كوگالداندىرىلىپ جاتىر. اتموسفەرالىق اۋانىڭ جاعدايىن جاقسى باقىلاۋ ءۇشىن 4 قوسىمشا داتچيك, سونداي-اق قالانىڭ اۋا جاعدايى تۋرالى اقپاراتتى ونلاين رەجىمدە شىعارۋ ءۇشىن LED ەكران ورناتىلدى.

سونىمەن قاتار اتىراۋ قالاسىندا شى­عا­رىندىلار كولەمى 9,8 مىڭ توننانى قۇرادى, ونىڭ ىشىندە اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ ۇلەسى – 58%. كۇكىرتسۋتەگى بو­يىنشا جوعارى لاستانۋدىڭ 43 جاعدايى تىركەلدى, ونىڭ نەگىزگى كوزدەرى «ساسىق ساي», «كۆادرات» بۋلانۋ الاڭدارى جانە «اتىراۋ مۇنايگاز ءوندىرۋ زاۋىتى» جشس قىزمەتى بولدى. اتالعان زاۋىتتارعا جوسپاردان تىس تەكسەرۋ جۇرگىزىلدى, ناتيجەسىندە كاسىپورىن 6 ملن تەڭگەدەن اسا سوماعا ايىپپۇل تۇرىندە اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى.

«قالانىڭ ەكولوگيالىق جاعدايىن جاقسارتۋ ءۇشىن جول كارتاسى بەكىتىلدى, وعان 40 ءىس-شارا كىردى. اتاپ ايتقاندا, اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى «ساسىق ساي» بۋلانۋ الاڭدارىن رەكۋلتيۆاتسيالاۋدى باستادى. جۇمىستاردى اياقتاۋ 2023 جىلدىڭ قاراشا ايىنا جوسپارلانىپ وتىر. قالانىڭ سول جاعالاۋىنداعى كاناليزاتسيالىق تازارتۋ قۇرىلعىسىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى, بيىل ولار پايدالانۋعا بەرىلەدى. اتىراۋ قالاسىنىڭ وڭ جاعالاۋىنداعى كارىز-تازارتۋ قۇرىلىستارىنىڭ 90%-عا توزۋى – شەشىلمەگەن پروبلەما. ولاردى قايتا جاڭارتۋدى 2023 جىلى اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر. 2024 جىلى «كۆادرات» بۋلانۋ الاڭىن تازارتۋ اياقتالادى. NCOC كومپانياسى 2022 جىلدىڭ سوڭى­نا دەيىن «استراحان – ماڭعىشلاق» سۋاعارىنان سۋدى تۇتىنۋدى 70%-عا دە­يىن قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جانە قايتا سۋ پايدالانۋدى ۇلعايتاتىن جاڭا تازارتۋ قۇرىلىستارىن سالۋ جۇمىسىن بىتىرەدى. قالا­نىڭ شەكتى رۇقسات ەتىلگەن زاتتاردىڭ جيىن­تىق تومى ازىرلەندى. جاسىل جەلەك­تەردى كوبەيتۋ ءۇشىن كاسىپو­رىن­دار­دىڭ كۇشىمەن 10 مىڭنان اسا اعاش وتىر­عى­زىل­دى. 3,5 مىڭ گەكتاردان اسا جەرگە جاسىل جەلەك وتىرعىزۋ كوزدەلگەن», دەدى ز.جولداسوۆ.

ەلدەگى ەكولوگيالىق احۋالدى جاق­سار­­تۋ­دىڭ پارمەندى تەتىكتەرىنىڭ ءبىرى – ونەركاسىپتە ەڭ وزىق قولجەتىمدى تەح­نو­لو­گيالاردى ەنگىزۋ. ەكولوگيالىق كو­دەكسكە سايكەس ەڭ وزىق قولجەتىمدى تەحنو­لو­گيالارعا كوشۋ 2025 جىلدان باستالماق.

«وسى مەحانيزم ارقىلى ءبىز 10 جىل ىشىندە ەلدەگى بارلىق شىعارىندىنىڭ ەميسسياسىن شامامەن 50%-عا تومەندەتۋدى بولجاپ وتىرمىز. اكىمدىكتەر 2 جانە 3 ساناتتاعى كاسىپورىندار ءۇشىن وسىنداي جۇمىس جۇرگىزۋگە ءتيىس. بۇعان قوسا ەكو­لو­گيالىق كودەكستە 2023 جىلعا دەيىن كاسىپ­ورىنداردىڭ شىعارىندىلار كوز­دە­رىندە دەرەكتەردى كوميتەتكە بەرە وتىرىپ, مونيتورينگتىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسىن ورناتۋ كوزدەلگەن. بۇل ەميسسيالار كورسەتكىشتەرىن ونلاين رەجىمدە قاداعالاۋعا, بۇزۋشىلىقتارعا دەر كەزىندە دەن قويۋعا, حالىقتى دۇرىس جانە ۋاقتىلى اقپاراتپەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى سپيكەر.