دانابەك قالياجداروۆ: ءىت-ءبىلىمدى دامىتپاي, كوشكە ىلەسە المايمىز

مۇعالىمى جوق مەكتەپ

– دانابەك, Alem School قاشان قۇرىلدى؟

– Alem School – باعدارلامالاۋ­شى­لاردى دايارلايتىن مەكتەپ. 2019 جىلى Astana Hub-تىڭ بازاسىندا اشىل­دى. بۇل جەردە مۇعالىم جوق, باعا قويىلمايدى, ديپلوم بەرىلمەيدى. وقۋ كومپيۋتەرلىك ويىنعا جانە ستۋدەنتتەر اراسىنداعى ءوزارا قارىم-قاتىناس قاعيداتىنا نەگىزدەلگەن. ەڭ باستىسى, ءبارى – تەگىن. بۇگىنگە دەيىن ءتۇرلى سالادا جۇمىس ىستەيتىن 270-تەن استام باع­دار­لامالاۋشىنى دايارلاپ شىعاردىق. ولار­دىڭ دەنى وتاندىق جانە شەتەلدىك ءىرى كومپانيالاردا تابىستى ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. جىل باسىنان بەرى 200-دەي ادامدى وقۋعا قابىلدادىق. ورتاشا ەسەپپەن العاندا ستۋدەنتتەر وقۋدىڭ سەگىزىنشى ايىنان ءارى قاراي ءبىزدىڭ مەكتەپتى ءتامام­داي باستايدى. ياعني ولار ءبىز ۇيرەتپەك بولعان دۇنيەنىڭ ءبارىن بويعا ءسىڭىردى دەگەن ءسوز.

– مۇندا كىمدەر وقي الادى؟

– ءىت-سالاسىن تەرەڭ مەڭگەرگىسى كەلەتىن كەز كەلگەن جانعا قۇشاعىمىز اشىق. تەك, ءبىز مەكتەپكە ورتا ءبىلىمدى ادامدار­دى, ياعني ءىت-سالادان حابارى جوق جانداردى قا­بىل­دايمىز. ۇزدىكتەردى ءبىزدىڭ مەكتەپ اسا قىزىقتىرماۋى مۇمكىن. ويتكەنى ولار­دىڭ بىلەتىنى ونسىز دا كوپ. ولار ءبىزدىڭ كومەگىمىزگە سۇيەنبەي-اق نارىقتان ءوز ورنىن تابا الادى. مەكتەپتە كەز كەل­گەن سالانىڭ وكىلدەرى وقي الادى. ما­سەلەن, وسى ۋاقىتقا دەيىن وقۋدى اياق­تاعانداردىڭ ىشىندە مەتاللۋرگتەر دە, جۋرناليستەر دە, بۋحگالتەرلەر دە, زاڭ­گەرلەر دە بار. ءىت قازىر بارلىق سالاعا كەرەك. بىزگە كەلەتىندەردىڭ 70 پايىزىنىڭ ءىت-ءبىلىمى جوق.

– سوندا تۇپكى ماقسات ءىت-سالانى مەڭگەرگەن كادر دايارلاۋ ما؟

– تەك وسى ماقسات ءۇشىن جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز دەسەك, قاتەلەسكەنىمىز. بۇل جەردە اۋقىمدى ويلاعان ءجون. كوپشىلىك ءىت-ءدى كۇردەلى سالا دەپ ويلايدى. شىن ما­نىندە ولاي ەمەس. ال باعدارلامالاۋ ماتەماتيكادان دا وڭاي. اتالعان سالانى مەڭگەرۋ ارقىلى قازاق جاستارى وزدەرىن ماتەريالدىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتە الاتىن دەڭگەيگە جەتەدى. سەبەبى ءىت-سالادا تولەنەتىن ەڭبەكاقى قاي ەلدە بولسىن جوعارى. سوندا ەلىمىزدە الەۋمەتتىك تۇرعىدان قامتىلعان جانداردىڭ قاتارى كوبەيەدى. الىس تۇكپىردە جاسىرىنىپ جاتقان ىزگى ماقساتتىڭ ءبىرى – وسى, حا­لىق­تىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا ۇلەس قوسۋ.

ەلىمىزدە نەمەسە شەتەلدە جاق­سى اقشا تاباتىن, سۇرانىسقا يە باع­دار­لامالاۋشى اتانۋ ءۇشىن ناقتى ماق­سات, تىنىمسىز ەڭبەك جانە شىدام­دىلىق قاجەت. اري­نە, بۇل ماماندىقتى اركىم وزدىگىنەن دە ۇيرەنە الادى. تەك, ول ءۇشىن جاقسى جاع­داي جاسالۋى كەرەك. ءبىزدىڭ مەكتەپتە ءوزىن ءوزى دامىتۋعا تولىق جاع­داي جا­سالعان.

ونىڭ ۇستىنە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «وتاندىق ءىت-سەكتوردى دامىتىپ, كۇشەيتە ءتۇسۋ دە ماڭىزدى. ەلىمىزگە جاس, ءبىلىمدى ءارى ىنتالى ماماندار كەرەك. تسيفرلاندىرۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوبانىڭ اياسىندا كەمىندە 100 مىڭ جوعارى بىلىكتى ءىت-مامان دايارلاۋ قاجەت. تسيفرلىق سا­لاداعى قىزمەتتەر مەن تاۋارلاردىڭ ەكس­پورتى 2025 جىلعا قاراي كەمىندە 500 ميلليون دوللارعا جەتۋگە ءتيىس», دەگەن ناق­تى تاپسىرماسى بار. ءبىز دە وسىعان قال-قادەرىمىزشە اتسالىسىپ جاتىرمىز.

وقۋدىڭ نەگىزى – ويىن

– وقۋ ۇدەرىسى قالاي وتەدى؟

– ءبىرىنشى كەزەكتە ستۋدەنتتەر ال­گوريتم­دەر مەن مالىمەتتەر قۇرىلىمى تۋرالى نەگىزگى ءبىلىمدى الادى. كەلەسى كەزەڭ – Go, JavaScript جانە Rust سياقتى الەمدىك IT-يندۋسترياداعى وزەكتى «تىلدەردى» مەڭگەرۋ. وقۋ كەلەسى باعىتتار بويىنشا جۇرگىزىلەدى: Go «تىلىندە» – Full-stack, JavaScript «تىلىندە» – front-end, Rust «تىلىندە» – back-end. بۇدان كەيىن ناقتى ماماندانۋ باستالادى. ولاردىڭ قاتارى DevOps, Blockchain تەحنولوگيالارى, Data Science جانە Machine Learning, Information Security, 3D مودەلدەۋ, ويىن قۇرۋ بولىپ جالعاسا بەرەدى. Flutter قۇرىلىمىندا ءموبيلدى قوسىمشالاردى ازىرلەۋگە مۇمكىندىك بار. وسىلايشا, وقۋدى تولىق اياقتاعاننان كەيىن تۇلەكتەر ءموبيلدى قوسىمشالار, سايتتار جاساي الاتىن دەڭگەيگە جەتەدى. ديزاين جاساۋ­دى دا مەڭگەرىپ شىعادى. نەگىزى مەن اتاعان باعدارلامالاۋ «تىلدەرىنىڭ» ءبارى كوپشىلىككە قولجەتىمدى. ولاردىڭ كومەگىمەن كەز كەلگەن دۇنيەنى جاساۋعا بولادى. ماسەلەن, قازاقستاندا كوپتەگەن كومپانيالار Go تىلىنە كوشىپ جاتىر. دەمەك ونىڭ بولاشاعى زور دەگەن ءسوز. بۇل ءتىلدى ءبىزدىڭ مەكتەپتىڭ تۇلەكتەرى وزدەرى جۇمىس ىستەيتىن «حالىق بانك», «تەحنودوم» سەكىلدى ءىرى كومپانيالاردىڭ سەرۆيستەرىندە دە ءجيى پايدالانادى.

– ىرىكتەۋ قالاي جۇرگىزىلەدى؟

– ىرىكتەۋ كەزەڭى «باسسەين» دەپ اتالادى. كانديدات ءبىر كۇندە 20 ەسەپتى شەشۋى كەرەك. ءبىر جىل ىشىندە ستۋدەنتتەر بەس ەمتيحان تاپسىرادى. «باسسەيننەن» وتكەندەر ودان ءارى اسا قينالا قويمايدى. ويتكەنى تاپسىرمالاردىڭ لوگيكاسى وزگەرمەيدى. تەك كود سانى عانا كوبەيىپ وتىرادى. مەكتەپتەگى وقۋ ەۋروپالىق 01 Edu System ارنايى پلاتفورماسىندا وتەدى. بۇل پلاتفورمانىڭ نەگىزىن عىلىمي پەداگوگيكامەن اينالىسىپ جۇرگەن فرانتسۋز نيكوليا ساديراك قالاعان. بارلىق تاپسىرما كۆەستكە ۇقسايتىن ويىن تۇرىندە شەشىلەدى. نيكوليا ساديراكتىڭ ايتۋىنشا, ادامزات ويىن ارقىلى دامىعان. وقۋدىڭ مۇنداي فورماتى تەحنيكالىق داعدىلاردى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار soft skills-ءتى, ياعني يكەمدى داعدىلاردى دا دامىتادى. مەكتەپتىڭ قاعيداسى قاراپايىم: بارلىعى تەڭ, اركىم ءبىر-بىرىنەن ۇيرەنەدى. مۇندا الەۋمەتتىك كوممۋنيكاتسيا ءبىرىنشى ورىندا تۇرادى. ول ماماننىڭ وسۋىنە جول اشاتىن دۇنيە. ال ءىت-سالا وكىلدەرى ءۇشىن بۇل وتە ماڭىزدى. ادەتتە بۇل سالانىڭ وكىلدەرى بۇيىعى كەلەدى, مىنا ومىردەن تىسقارى جۇرەدى, كوبىنەسە ءوز الەمىمەن ءومىر سۇرەدى. ال ءبىز ءتۇرلى سالادا جۇرگەن, كەز كەلگەن قارىم-قاتىناسقا بارا الاتىن ادامداردان باعدارلامالاۋشى تاربيەلەپ شىعارامىز. مەكتەپتىڭ ۇستانعان باعىتى ۇجىمداعى ءوزارا ارەكەتتەسۋ ماسەلەسىن شەشەدى, ال باعدارلامالاۋشىلار ورتاق ءتىل تابۋدى ۇيرەنەدى. وقۋدان زەرىكسە, دەمالۋعا بولادى. وعان دا جاعداي جاسالعان. تەننيس, PlayStation ويناۋعا مۇمكىندىك بار. كينو كورۋگە بولادى. مۇنداعى ستۋدەنتتەر ءبىر-بىرىمەن ارالاسۋ ارقىلى دەڭگەيلەرىن كوتەرەدى.

– تۇلەكتەردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋ مۇمكىندىگى قانداي؟

– ەشقايسىسى جۇمىسسىز قالمايدى دەپ ايتا الامىن. ەگەر ستۋدەنت مەكتەپكە نەگىزگى داعدىلاردى ءبىلىپ كەلسە, وندا ءبىر جىلدان كەيىن ول middle-مامان, ياعني ورتا دەڭگەيلى مامان بولىپ شىعادى. وقۋدىڭ العاشقى ءۇش كەزەڭىنەن وتكەننەن كەيىن ازىرلەۋشى دەڭگەيىنە كوتەرىلەدى. وسىلايشا, ستۋدەنت جۇمىس ورنىندا داعدىلارىن نىعايتا الاتىن دەڭگەيگە جەتەدى. ماسەلەن, بىزگە IT-ءبىلىمى جوق اسكەري ادام كەلىپ وقىدى. ول مەكتەپتى تامامداعان سوڭ ۇلتتىق كومپانياعا باعدارلامالاۋشى بولىپ جۇمىسقا ورنالاستى. ءيا, ول Google-دە جۇمىس ىستەي الاتىن سۋپەر باعدارلامالاۋشى بولعان جوق. بىراق ونىڭ تابىسى ايتارلىقتاي ارتتى. تەمىرتاۋدان جاس مەتاللۋرگ كەلىپ وقىدى. قازىر بانكتە باعدارلامالاۋشى بولىپ جۇمىس ىستەيدى. مۇنداي جارقىن مىسالدار كوپ. بىزگە كەرەگى دە ءدال وسىنداي كەيستەر. ءبىز جاستاردىڭ مامان رەتىندە وزدەرىنە دەگەن سەنىمدىلىگىن ارت­تىرامىز جانە تابىسىن ەسەلەۋگە ۇلەس قوسامىز. مۇندا كەلگەندەر وقۋمەن كەز كەلگەن ۋاقىتتا اينالىسا بەرەدى. مەكتەپ تاۋلىك بويى اشىق تۇرادى. نە­گىزى «باسسەيننەن», ياعني ىرىكتەۋدەن ءوتۋ با­رىسىندا جاستار ءىت-سالادا جۇمىس ىستەۋ قولدان كەلەتىنىن ءيا كەلمەيتىنىن بىر­دەن تۇسىنەدى.

ءىت-فاكۋلتەتتەر – اۋستسورسينگكە

– الدا قانداي ماقسات-مىندەتتەر بار؟

– مەكتەپتىڭ الدىندا تۇرعان ماڭىزدى مىندەتتىڭ ءبىرى – جۇمىس بەرۋشىلەرمەن جاقسى قارىم-قاتىناس ورناتۋ. رەتى كەلسە, ەكى جاقتى مەموراندۋم ورناتۋعا بەيىل­دىمىز. مۇنىڭ بارلىق تاراپ ءۇشىن ءتيىمدى بولعانىن قالايمىز. وقۋ تەگىن ەكەنىن ايتتىم. ستۋدەنتتەر ەكى جىل بويى كوپ دۇنيەنى ۇيرەنەدى. ءارى قاراي وزگەلەردى ۇيرەتەدى. تىزبەك وسىلاي جال­عاسا بەرەدى.

ەكىنشى ءبىر مىندەت – Alem School مەكتەبىن ماسشتابتاۋ. ءبىزدىڭ مەكتەپتىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق-باسقارۋشىلىق قۇ­رامىندا بىرنەشە ادام عانا جۇمىس ىس­تەيدى. ولار ءبىر ساتتە جۇزدەگەن ستۋدەنت­كە ىڭعايلى ءبىلىم بەرۋ ورتاسىن قۇرۋعا قابىلەتتى. سوندىقتان وڭىرلەردەن دە وسىنداي مەكتەپتەر اشقىمىز كەلەدى. وسىلايشا, وڭىرلەردە جۇمىسسىز جۇرگەن جاستاردىڭ جولىن اشۋعا نيەتتىمىز. جاستاردى جوق دەگەندە نانىن تاۋىپ جەيتىن دەڭگەيگە جەتكىزسەك دەيمىز. ال نانىنا قوسا, مايى مەن ۋىلدىرىعىن قوسا تاۋىپ جەپ جاتسا, ءتىپتى كەرەمەت بولار ەدى. وسىعان التىن كوپىر بولساق دەگەن نيەت بار. البەتتە, بۇل ءۇشىن مەم­لەكەتتىڭ نەمەسە بيزنەستىڭ قولداۋى قا­جەت. ۇزاق مەرزىمدى كەلەشەكتە بۇل مو­دەلدى باسقا باعىتتارعا, مىسالى گۋما­­نيتارلىق عىلىمدارعا قولدانۋعا بولادى. ويتكەنى ءبىزدىڭ فورماتتى كەز كەلگەن پانگە پايدالانۋعا مۇمكىندىك بار. ماسەلەن, وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتتەردە ءىت-فاكۋلتەتتەر اشىلعان. جاقسى جاراقتاندىرىلعان. بىراق ءبىلىم بەرەتىن لايىقتى ماماندار جوق. سوندىقتان ءبىز ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ءىت-فاكۋلتەتتەرىن اۋستسورسينگكە الۋ تۋرالى باستاما كوتە­رىپ جاتىرمىز. مەنىڭشە, بۇل كەز كەلگەن تاراپ ءۇشىن ءتيىمدى بولار ەدى.

– ايتپاقشى, Alem School-دى كىم قارجىلاندىرادى؟

– قولداۋ كورسەتەتىن مەتسەنات بار. قازاق. بىراق قازاقستان ازاماتى ەمەس. شەتەلدە تۇرادى. مەكتەپتەگى تەحني­كالاردىڭ ءبارى سول كىسىنىڭ دەمەۋشىلىگىمەن الىندى. ودان كەيىن Astana Hub حا­لىقارالىق IT-ستارتاپتار تەحنوپاركى عيماراتتى تەگىن ۇسىنىپ وتىر. تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى باعدات ءمۋسيننىڭ دە بىزگە دەگەن كوزقاراسى ءتۇزۋ. مينيسترلىك تاراپىنان قولداۋ كورسەتىلىپ جاتىر. Art Sport جۇيەسىنە ۇقساس ءىت-ۆاۋچەر دەگەن جوبا ازىرلەنىپ جاتىر. وسى ارقىلى ءىت-مەكتەپتەر وقىتىپ جاتقان ءار بالا ءۇشىن مەملەكەتتەن سۋبسيديا الاتىن بولادى. جۋىردا بولات جامىشەۆ باستاعان «قازاقستان حالقىنا» قورىنىڭ وكىلدەرى كەلىپ كەتتى. اتالعان قور تاراپىنان دا قولداۋ كورسەتىلۋى مۇمكىن. ولار مۇنداي مەكتەپتەردى مونوقالالاردا اشۋ تۋرالى يدەيا ۇسىندى. بۇل جاعىن دا قاراستىرىپ جاتىرمىز. 

ءىت-مەحانيك – بولاشاقتىڭ ماماندىعى

– ءسىزدى وتاندىق ءىت-سالاداعى بىلىك­تى مامان رەتىندە جاقسى تانيمىز. جالا­قىسى جاقسى, بەدەلى جوعارى جەرلەردە قىزمەت اتقاردىڭىز. سونىڭ ءبارىن تارك ەتىپ, وزگەلەردى وقىتۋعا نەلىكتەن قۇ­مار بولدىڭىز؟ بازبىرەۋلەر مۇنى ون­بەيتىن ءىس سانايدى عوي. الدە ولاي ەمەس پە؟

– راس, الماتىداعى حالىقارالىق اق­پاراتتىق تەحنولوگيالار ۋنيۆەر­سي­تەتىندە, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ دامۋ باعدارلاماسىندا, ءىرى كومپانيا­لاردا ەڭبەك ەتتىم. باعدارلامالاۋ بو­يىنشا ستۋدەنتتەردى حالىقارالىق وليم­پيادالارعا دايارلادىم. شاكىرت­تەرىم الەمنىڭ جەتەكشى IT جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىندا توپ-20-نىڭ قاتا­رىنا كىردى. قىسقاسى, جاقسى جەرلەردە جۇمىس ىستەدىم. تابىسىم دا ءتاۋىر بولدى. بىراق وزگەلەردى وقىتۋ, ۇيرەتۋ مەن ءۇشىن جان قالاۋى. سانالى تۇردە وسى قادامعا باردىم. مۇنى مەن عانا تۇسىنە الامىن. كەيدە ومىردە اقشادان دا ماڭىزدى دۇنيەلەر بار. ءوز اتام ورىنبەك قالياجداروۆ تا, ناعاشى اتام ناۋرىزباي سەيىلبەكوۆ تە مەكتەپتە ماتەماتيكادان ساباق بەرگەن. ۇستازدىق قاسيەت سولاردان دارىسا كەرەك. ۋنيۆەرسيتەتتە وقىتۋشى بولعاندا اڭعارعانىم, اۋىل بالالارىنىڭ ءبارى وقۋعا بەيىم. بىراق بازالىق ءبىلىم بەرىلمەگەن. ءجون كورسەتىپ, جولعا سالساڭ, ءارى قاراي الىپ كەتەدى. تەك بۇعان دەيىن وقۋشىنىڭ ساناسىنا ەشكىم سالماق سالماعان. مەن ءىت-سالا بويىنشا ايتىپ وتىرمىن. بۇل سالادا ءبىز سەكىلدى ءبىلىم بەرەتىندەر از. كەڭىستىك بوس جاتىر دەسە دە بولادى. سوندىقتان قازاقستان ءۇشىن تىڭنان تۇرەن سالىپ جاتقانىمىزدى ۇلكەن ابىروي سانايمىز.

– نەلىكتەن وقىتۋدىڭ ءدال وسىنداي جۇيەسىن تاڭدادىڭىزدار؟

– ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى قازىرگى بريتاندىق جۇيە ءحىح عاسىردا جاقسى جۇمىس ىستەدى. ويتكەنى شەتەلدە جوعارى ءبىلىم الۋ مىندەتتى ەمەس. بىزدەگىدەي جاپ­پاي جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسپەيدى. شەت­ەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەر كوبىنەسە باي­دىڭ بالالارى مەن ۇزدىك مۇعالىمدەردى جي­نايدى. ىرىكتەلگەن بالالار مەن ىرىك­تەلگەن ۇستازداردىڭ باسى ءبىر ارناعا توعىسسا, ءسوزسىز ناتيجە شىعادى. مۇنى ءبىزدىڭ ەلدەگى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى, نازارباەۆ مەكتەپتەرى دە دالەلدەپ بەردى. ال ىرىكتەلمەگەن بالانى ءدال وسىنداي مۇ­عالىمنىڭ قولىنا تاپسىرساڭىز, تۇك شىق­پايدى. قازاقستان مەن اقش-تاعى ورتا دەڭگەيلى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ اراسىندا ەشقانداي ايىرماشىلىق جوق. سوندىقتان قازىرگى جوعارى وقۋ ورىندارى – ۇلكەندەرگە ارنالعان بالاباقشا. ايتەۋىر, اتا-انالار ۇل-قىزىم ناشاقور, سەكتانت بولىپ كەتپەسىن دەپ وقۋعا ءتۇسىرىپ قويادى. تەكتەن تەك ساندالىپ جۇرگەنشە, تاڭنان كەشكە دەيىن قاي جەردە بولاتىنىن ءبىلىپ جۇرەمىز دەگەن وي عوي. مۇنىڭ الەۋمەتتىك شيەلەنىستى تومەندەتكەنىمەن, ءبىلىم بەرۋگە قاتىسى جوق. ەكەۋى پاراللەل جاتىر. قيىلىساتىن نۇكتەسى جوق. ال ءبىز تاڭداعان مودەل قىزىقتى بولىپ كورىندى. سوندىقتان وسىنى تاڭدادىق. بۇل جۇيە ءبىز سىناپ وتكەن بريتاندىق جۇيەگە قاراما-قارسى ەمەس, كەرىسىنشە سونى تولىقتىرا تۇسەتىن باعىت.

– تاربيەلەگەن شاكىرتتەرىڭىز شەتەلگە كەتەدى دەپ قورىقپايسىز با؟

– ودان نە ءۇشىن قورقۋ كەرەك؟ قايتا قۋانۋ كەرەك. بۇل ۇلكەن جەتىستىك ەمەس پە؟! مۇنىڭ ءبارى قالىپتى دۇنيە عوي. ماسەلەن, فۋتبولدان قازاقستان ۇلتتىق قۇراماسىنىڭ ويىنشىسى يسلامبەك قۋاتتى يسپانيانىڭ اتاقتى «رەال ءمادري­دى» شاقىرسا, جىبەرمەي وتىرماي­مىز عوي. اقىماقتىق بولار ەدى. بۇل دا سول سەكىلدى. شاقىرتۋ تۇسسە, شەتەلگە بارعان دۇرىس. ەرتەڭ وزگە بالالار سولارعا ەلىكتەپ, بوي تۇزەيدى. تەك ازاماتتىعىن اۋىستىرماي, سىرتتا ءجۇرىپ ەلگە قامقور بولسا جەتكىلىكتى. جالپى, مۇنداي باسەكەلەستىكتەن قورىقپاۋ كەرەك. قازىر رەسەيلىك ءىت-ماماندار ءبىزدىڭ نارىققا كەلىپ جاتىر. بۇعان دا قۋانۋعا ءتيىسپىز. جالپى, الەمنىڭ وزگە ەلدەرىندەگى مىقتى مامانداردى قازاقستانعا تارتساق, كىم قوي دەپتى. ۇزدىكتەردى تارتۋ ارقىلى وتاندىق نارىقتى دامىتا الامىز. بۇل جەردە سينگاپۋردىڭ, ءيزرايلدىڭ تاجى­ريبەسىن قاپەرگە الساق جەتكىلىكتى.

– وتاندىق ءىت-سالانىڭ دامۋىنا قانداي باعا بەرەر ەدىڭىز؟

– شۇكىر, جاقسى دامىپ كەلەدى. مەم­لەكەت تاراپىنان ءتيىستى جاعداي جاسا­لىپ جاتىر. جاستاردىڭ دا قىزىعۋ­شى­لىعى زور. ءبىزدىڭ قىز-جىگىتتەر الەمدىك دەڭگەيگە بىرتىندەپ شىعىپ جاتىر. ال­پاۋىت كومپانيالاردا ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. قازىر ءۇندىستان, ۋكراينا, بەلارۋس, ار­­گەنتينا, ۆەتنام سەكىلدى ەلدەردىڭ ما­مان­دارى ءىت-سالادا بۋم جاساپ جاتىر. قازاقستاننىڭ دا اسىعى الشىسىنان تۇسەر كۇن الىس ەمەس. 

قازاقستاندا ءىت-ءبىلىمدى دامىتۋعا كۇش سالۋ كەرەك. ونى دامىتپاي كوشكە ىلەسە المايمىز. وتكەنگە كوز جۇگىرتسەك, حح عاسىرعا دەيىن جازۋ, وقۋ كەڭىنەن تارالدى. كەيىن بۇل بازالىق عىلىمعا اينالدى. 1990 جىلدارى تمد-دا اعىلشىن ءتىلىن مەڭگەرۋ باستالدى. قازىر بۇل دا قالىپتى دۇنيە. ەندى ءىت-سالا دا وسى جولمەن كەلە جاتىر. بۇگىندە ءىت-سالادا بولۋ ترەندكە اينالدى. بارا-بارا ول دا قالىپتى دۇنيە بولادى. سوندىقتان الداعى ۋاقىتتى ءىت-جۋرناليست, ءىت-بۋحگالتەر, ءىت-مۇعالىم, ءىت-مەحانيك دەگەن ماماندار پايدا بولادى. نارىقتى وسىعان دايىنداي بەرۋ كەرەك. سوعان كەلە جاتىرمىز. بۇدان ەشقاشان ۇتىلمايمىز. بۇل ادامي كاپيتالدى دامىتۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى.

كوپشىلىك تەك مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى تسيفرلاندىرۋدى سىنعا الادى. تسيفر­لاندىرۋ دەگەن – قۇرال. مىسالى, پىشاق سەكىلدى. ونىمەن جاقسى دۇنيە دە, جامان دۇنيە دە جاساۋعا بولادى. ماسەلە قانداي ماقساتقا پايدالاناتىنىڭدا. تسيفر­لان­دىرۋ دا سول سەكىلدى. مىسالى, Kaspi.kz قولىمىزدى ۇزارتتى. سويتە تۇرا, ول كرە­ديت الۋدى جەڭىلدەتتى. سونىڭ سالدا­رىنان حالىقتىڭ نەسيە جۇكتەمەسىن شەك­تەن تىس ارتتىرىپ وتىر. ال بۇل ەكونوميكا ءۇشىن قاۋىپتى. مىنە, كوردىڭىز بە, تسيفر­لاندىرۋدىڭ دا جاقسى ءھام جامان تۇسى بار.

اڭگىمەلەسكەن

فارحات قايرات ۇلى,

«Egemen Qazaqstan»