ماڭىزدى ينفراقۇرىلىمنىڭ مەجەلى مىندەتتەرى

ۇكىمەت ەل ەكونوميكاسىنىڭ قارقىندى دامۋىنا ىقپال ەتەتىن ينفراقۇرىلىمنىڭ ءبىرى – ەل اۋماعىنداعى كۇرەجولدار. وسى ورايدا ترانزيتتىك دالىزدەر مەن رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولداردىڭ قازىرگى جاي-كۇيى مەن ونداعى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار جايلى «قازاقاۆتوجول» رمك-نىڭ باس ديرەكتورى سەرىك اقتانوۆپەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك. – سەرىك قاسىمبەك ۇلى, مەكە­مەڭىزدىڭ اتقاراتىن نەگىزگى جۇ­مىسى جايلى ايتساڭىز؟ – ءبىزدىڭ نەگىزگى مىندەتىمىز – بارلىق رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولداردا جىل بويى قاۋىپسىز جانە توقتاۋسىز اۆتوكولىك قوز­عا­لىسىن قامتاماسىز ەتۋ. وسى مىندەتتەن ءبىزدىڭ ەڭ باستى جۇمى­سىمىز كەلىپ شىعادى, ول – جىل بويىنا رەسپۋبليكالىق جولداردا اعىمداعى جوندەۋ مەن كۇتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ. جازدا جولدىڭ وي-شۇڭقىرىن, ءارتۇرلى بۇزىلعان جەرىن, جولدا ويىلعان جارىقشاقتاردى بيتۋمداۋ جۇ­مىستارى جۇرگىزىلەدى. ەكىنشى – جول بەلگىلەرىن قويۋ, ايىرباستاۋ, جاڭارتۋ. ءۇشىنشى – جولداعى ءتۇر­لى سۋ وتكىزەتىن كوپىرلەردىڭ ەكى جاعىندا تۇرعان قاۋىپسىزدىك قال­قانشالارىن بوياۋ, ودان كەيىن جول بويىنداعى سۋ اعاتىن جەرلەر سۋدان شايىلعان بولسا, سونى قالپىنا كەلتىرۋ. اسفالت جولدان باسقا قۇم-تاس توسەلگەن جولدار بار, سول جەرلەردىڭ جالپى تەگىستىگىن ساقتاۋ, جولدىڭ ءشوبىن شابۋ, ءارتۇرلى قوقىستاردان تازالاۋ, ياعني جىل بويى كۇتىپ ۇستاۋ ءبىزدىڭ مىندەتىمىز. ال ەندى كوكتەم ۋاقىتىندا, سۋ تاسقىنى بولىپ, قار ەرىگەن كەزدە جول بويىندا ورنالاسقان كوپىرلەر مەن سۋ اعاتىن قۇبىرلاردىڭ سۋدى دۇرىس وتكىزۋى ءۇشىن ارناسىن تازالاۋ, سۋ تاسقىنى كەزىندە تاۋلىك بويى قاۋىپتى جەرلەرگە كەزەكشىلىك ۇيىمداستىرىپ, قاۋىپ تۋعان جاعدايدا سوعان ارنايى قاپشىققا تولتىرىلعان قۇم, تاس دايىنداپ, جولدىڭ بەتىن سۋ شايىپ كەتپەۋدىڭ الدىن الۋ دا ماڭىزدى. كوكتايعاق كەزىندە جولدىڭ قاۋىپتى بۇرىلىستارىندا, جول قيىلىستارىندا, جوعارى-تومەن تۇسەتىن بولىكتەردە كولىك قوزعالىسى تۇرىپ قالماۋ ءۇشىن 5% مولشەرىندە تۇز قوسىلعان قوسپانى جولعا سەبۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ وتىرامىز. جازدى كۇن­گى جۇمىستاردىڭ ءبىرى – جول ۇستىندەگى قاۋىپسىزدىك جولاعىن جۇرگىزۋ. بىزدە رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى 23 657 شاقىرىم جول بار بولسا, سونىڭ ىشىندە 20 مىڭ شاقىرىمعا قاۋىپسىزدىك جولاعىن جۇرگىزىپ وتەمىز. سول سياقتى جولدىڭ قاۋىپتى جەرلەرىندە, بۇرىلىستاردا, جولدىڭ جالپى قۇرىلىمى 2 مەتردەن جوعارى بولعان سۋ قۇبىرلارى بار جەرلەردە بەلگى بەرەتىن باعانالار ورناتامىز. بۇل جۇمىستاردىڭ بارلىعى جول قوزعالىسىن ۇيىمداستىرۋ قىزمەتى دەگەن بولىمىمىزدە جاسالاتىن جوسپارعا ساي جۇزەگە اسىرىلادى. ءدال قازىرگى كۇنى ءبىزدىڭ 14 وبلىستاعى فيليالدارىمىز ارقىلى وي-شۇڭقىر جوندەۋ جۇمىستارى اتقارىلۋدا. جول جوندەۋ جۇمىستارىنا 300-دەن اسا ءارتۇرلى تەحنيكا قاتىسۋدا. بيىلعى جىلعا 976216 شارشى مەتر جولدى جوندەۋ,14104 بەلگى بەرەتىن باعانالار ورناتۋ, 20089 شاقىرىمعا ايىرىم جولاعىن جۇرگىزۋ, كوپىرلەردە 1614 قاۋىپسىزدىك قورشاۋلارىن اۋىستىرۋ مەن ورناتۋ جوسپارلانعان. – كوبىنەسە, اسىرەسە, قىس كۇن­دەرى جولدارداعى قوزعالىس شەكتەلگەن كەزدە جولدى اشۋ-جابۋ جۇمىستارىندا توتەنشە جاعداي قىزمەتى  اقپارات  تاراتىپ, ءسىزدىڭ مەكەمەنىڭ جۇمىسى كورىنبەي جاتادى. وسىنىڭ سىرى نەدە؟ – قاي كەزدە بولسىن جولدى اشۋ-جابۋ ماسەلەسى ەلىمىزدىڭ «اۆتوموبيل جولدارى تۋرالى» زاڭىنىڭ 18-بابىندا «جول ورگانى اكىمشىلىك جول پوليتسياسى ورگاندارىمەن جانە توتەنشە جاعدايلار جونiندەگi ۋاكiلەتتi ورگانمەن بiرلەسiپ: قىسىلتاياڭ جاعدايلاردا (قولايسىز اۋا رايى-كليمات جاعدايلارى, دۇلەي اپاتتار, ءورت, اۆتوموبيل جولدارىنىڭ كوتەرۋ قابiلەتiنiڭ جويىلۋى), سونداي-اق, جوندەۋ-قۇرىلىس جۇمىستارى جۇرگiزiلگەن كەزدە, بۇل جونiندە جەرگiلiكتi اتقارۋشى ورگاندارعا حابار بەرىلەدى دە, اۆتوموبيل جولدارىن پايدالانۋشىلاردى تيiستi جول بەلگiلەرiن قويىپ جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى حاباردار ەتە وتىرىپ, كولiك قۇرالدارىنىڭ ءجۇرiسiن شەكتەۋگە نەمەسە توقتاتۋعا, اۆتو­موبيل جولدارىن پايدالانۋ قاعيدالارىنىڭ ساقتالۋىن با­قىلاۋعا قۇقىلى», دەپ ناقتى اي­تىلعان. كەيبىر كەزدەردە توتەن­شە جاعدايلار قۇرىلىمدارى ءوز بەتىنشە شەشىم قابىلداپ جاتادى. بۇل دۇرىس ەمەس. جولدىڭ يەسى بار, ول – جول ورگاندارى. ياعني, زاڭ بويىنشا جول قوزعالىسىن شەكتەۋ تۋرالى شەشىمدى ءۇش ورگان – جول قىزمەتى, اكىمشىلىك جول پوليتسياسى جانە توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنىڭ قۇرىلىمدارى اقىلداسا وتىرىپ قابىلداۋى ءتيىس. بۇل ءۇش مەكەمە دە جىل بويى كۇندىز-ءتۇنى ديسپەتچەرلىك قىزمەتتى اتقارىپ وتىرادى. وسى قىزمەت ءبىر-بىرىمەن بايلانىسىپ, اقپارات الماسىپ, جول بويىندا قوزعالىس مۇمكىن بولماعان جاعدايدا قوزعالىستى ۋاقىتشا شەكتەۋ تۋرالى شەشىم قابىلدايدى. – جولدىڭ بۇزىلۋى نەدەن بولادى؟ نەگە ءبىزدىڭ جولدارىمىزدا وي-شۇڭقىرلار كوپ؟ – شۇڭقىردىڭ پايدا بولۋ سەبەبى, نەگىزىنەن, ءبىز سوڭعى 10-15 جىلدا جولدارعا دەر كەزىندە قا­راي المادىق, مەملەكەتىمىز جا­ڭادان قالىپتاسىپ جاتتى, ءارتۇرلى قۇرىلىمدار بولدى, سونىمەن جول جوندەۋ جۇمىستارىنا اسا ءمان بەرىلمەدى. ءار جولدا جوندەۋ جۇ­مىستارى جۇرگىزىلگەننەن كەيىن كەلەسى جوندەۋگە دەيىن ءوزىنىڭ مەر­زىمى, ۋاقىتى بولادى. جولدىڭ تەحنيكالىق جاعدايىنا بايلانىس­تى ورتاشا جوندەۋ جۇرگىزىلگەننەن كەيىن 3-4 جىلدان سوڭ سول جەر قاي­تا جوندەلىپ وتىرۋ كەرەك. ال ەندى 10-15 جىل جوندەۋ كور­مە­گەن سوڭ جولدىڭ توزىعى جەتىپ, وي-شۇڭ­قىرلار پايدا بولادى. نەگى­زىنەن جولدا شۇڭقىر دەگەن بولماۋ كەرەك. ءار جول بولىگى مەر­زىمى كەلگەن ۋاقىتتا جوسپار بويىنشا ورتا جوندەۋدەن, كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتىپ وتىرۋى كەرەك. – جول جوندەۋ جۇمىستارىندا قانداي يننوۆاتسيالىق-جاڭا­شىلدىق ادىستەر قولدانىلۋدا؟ – ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا «قازىرگى ۋاقىتتا ءبىز «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» ماگيسترالدىق كولىك ءدالىزىن سالىپ, جاڭا جىبەك جولىن جاڭعىرتۋدامىز», دەپ ماگيسترالدى كولىك جولدارىنىڭ ماڭىزىن ايرىقشا اتاپ وتكەن بولاتىن. سوندىقتان دا, ەلباسىنىڭ جولداۋى بويىنشا, ءبىزدىڭ نەگىزگى ماقساتىمىز – رەسپۋبليكامىزدان وتەتىن بارلىق ترانزيتتىك جولداردا جۇك تاسىمالىنىڭ جىل بويعى قوزعالىسىن قامتاماسىز ەتۋ, دەر كەزىندە اعىمداعى جوندەۋ جۇمىستارىن اتقارىپ وتىرۋ. ال ەندى جاڭا تەحنولوگياعا كەلەتىن بولساق, قازىر ءبىز سوڭعى ەكى جىلدان بەرى شىعىس قازاقستاندا پاي­دالانىپ جۇرگەن ءادىس بار. ول ءادىس – اۋانىڭ قاتتى قىسىمىمەن ۇرلەۋ ارقىلى بيتۋم قۇرامداس ەمۋلسيالىق قوسپانى ۇرلەپ, بۇركۋ ارقىلى جاماۋ. بۇل كەزدە ۇساق قيىرشىق تاس 5-10 مم-دەن اسپاۋى كەرەك. وسى سۇيىقتىق پەن ۇساق قيىرشىق تاستى كەزەك بۇركۋ ارقىلى وي-شۇڭقىرلار جامالادى. بيىلعى جىلى وسى ءادىستى قولدانۋدى جولعا قويۋ ءۇشىن اقمولا وبلىسىنا جاڭا تەح­نيكا ساتىپ الىپ جاتىرمىز. ول تەحنيكانىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى – «كاماز» اۆتوكولىگىنىڭ بازاسىنا ورناتىلعان تەحنيكا جازدا جول جوندەۋگە پايدالانىلسا, قىستى كۇنى قار تازالاپ, قۇم سەبەدى. بۇل جاڭاشىل ءادىس جاقسى ناتيجە بەرەتىن بولسا, بىرتە-بىرتە بارلىق جولدارىمىزدى جوندەۋگە قولدانامىز. – جۇمىستارىڭىزدا ءتۇيىنى شەشىلمەي وتىرعان تۇيتكىلدى ماسەلە نە؟ – جولدى ءبىر كومپانيا سالادى. ال ونى اعىمدىق پايدالانۋدا ءبىر مەكەمە تۇراقتى جۇمىس ىستەسە, سول جولدىڭ قىر-سىرىن بىلەدى. قاي جەردەن سۋ كەلەتىنىن, جولدىڭ قاي جەرىن قانشا ۋاقىتتا جوندەۋ كەرەك ەكەنىن بىلەتىن بولادى. ءبىر مەكەمەنىڭ تۇراقتى جۇمىس ىستەۋىنىڭ جولدى كۇتىپ ۇستاۋدا, ونىڭ توزىمدىلىگىن ارتتىرۋدا, جاناشىرلىقپەن قاراۋدا ماڭىزى زور. بۇل تاجىريبە كوپتەگەن دامىعان ەلدەردە ساقتالعان. بىزدەگى ەڭ باستى تۇيتكىلدى ماسەلە – كادر ماسەلەسى. ءبىزدىڭ جۇمىسشىلارىمىزدىڭ 60%-دان استامى مەكەمەدە 15-20 جىلدان ارتىق جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقاندار. قازىرگى تاڭدا جاستاردىڭ وسى جول سالاسىنا وقۋعا كەلۋى, مامان بولىپ شىعۋى از. جاس ماماندار جەتكىلىكسىز بولىپ وتىر. اسىرەسە, جول سالاسىنىڭ ينجەنەر ماماندارى جەتىسپەيدى. سوڭعى ءبىر-ەكى جىلدا ەلباسىنىڭ تاپسىرمالارىنا سايكەس, مەملەكەتتىڭ جول سالۋ, جول جوندەۋ جۇمىستارىنا ءمان بەرۋىنىڭ ارقاسىندا جاس كادر­لار دايىنداۋ ماسەلەسى ەندى-ەندى وڭتايلانىپ كەلەدى. ەكىنشى ءبىر جاعداي, ءبىزدىڭ تەحنيكالىق جابدىقتالۋىمىز. ارينە, ۇكىمەت پەن كولىك جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگى جىل سايىن بىزگە كومەكتەسىپ وتىر. دەگەنمەن دە, قىس مەزگىلدەرىندە قار تازالاپ, جول اشاتىن تەحنيكالاردىڭ بىزدە سانى بولعانىمەن, قىزمەت ەتۋ مەرزىمى ۇزارىپ كەتكەن, ەسكىرگەن. كوپ تەحنيكامىزدىڭ قولدانۋ مەرزىمى 20 جىلدان اسىپ كەتكەن. مۇنداعى ءبىر قيىندىق, جىل وتكەن سايىن ەسكى تەحنيكانىڭ سىنۋى كوبەيىپ, قۇرال-سايمانعا كوپ قاراجات شىعىن بولادى. سوندىقتان, مەملەكەتتىك مەكەمە بولعاندىقتان, ءبىزدىڭ تەحنيكالىق جاراقتالۋىمىزعا كوپ كوڭىل ءبولىنۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. ەندى ءبىر ايتايىن دەگەنىم, مەملەكەتتىك مەكەمەنىڭ قاجەتتىلىگىنىڭ ەڭ باستى العىشارتى – ءبىزدىڭ جولدارىمىزدىڭ بارلىعى دەرلىك ستراتەگيالىق ماڭىزى بار ترانزيتتىك جولدار. بۇل جولداردى جەكەمەنشىككە بەرۋگە بولمايدى. ءبىزدىڭ مەكەمەنىڭ ەلىمىزدىڭ 14 وبلىسىندا فيليالدارى بار. مىسالى ءۇشىن وتكەن قىستا اقتوبە وبلىسىندا قار قالىڭ ءتۇسىپ, جول قوزعالىسىندا قيىندىق تۋعان كەزدە ءبىز كورشىلەس 5-6 وبلىس­تان تەحنيكالارىمىزدى سوندا ءجى­بەردىك. ءدال وسىلاي, قاي كەزدە بولماسىن, كەز كەلگەن وبلىسقا دەر كەزىندە كومەككە بارا الامىز. ماسەلەن, قىسى قالىڭ شۆەتسيا, كانادا سەكىلدى مەملەكەتتەردە ءدال بىزدىكىندەي, جول تازالاۋ, جوندەۋ جۇمىستارىن مەملەكەتتىك-مۋنيتسيپيالدىق مەكەمەلەر ءجۇر­­گىزەدى. بۇل وتە دۇرىس شەشىم. سە­بەبى, كۇرەجولدىڭ ستراتەگيالىق تا, ەكونوميكالىق تا ماڭىزى وتە زور. اڭگىمەلەسكەن سەيفوللا شايىنعازى, «ەگەمەن قازاقستان».