ءشاريپا تۇرىمبەتوۆا كىم ەدى؟
سوناۋ سۇراپىل سوعىس جىلدارىنىڭ قايعى-قاسىرەتىن, وزەكتى ءتىلىپ تۇسەر مۇڭ-زارىن, بۇكىل ازابىن كورگەن سوعىس ارداگەرلەرىنىڭ قازىرگى ۋاقىتتا ارامىزدا قالعانى ساناۋلى-اق. سول جىلدارى وتانىن قورعاپ جۇرگەن ازاماتتارىمىزعا قازاقستاندىق ونەر شەبەرلەرىنىڭ قان مايدانعا بارىپ ونەر كورسەتۋلەرىنىڭ ءوزى ۇلكەن ەرلىك دەپ ەسەپتەيمىز. جاقىندا ۇيدەگى ارحيۆتەن 1994 جىلعى 7 مامىردا شىققان «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىن تاۋىپ الدىم. وندا «مايدان شەبىندە ونەر كورسەتكەن ءبيشى ءشاريپا تۇرىمبەتوۆا تۋرالى ءبىر ۇزىك سىر» دەگەن اتپەن اتاقتى جازۋشى عابيت ءمۇسىرەپوۆ جازعان ماقالا بەرىلگەن ەكەن. مۇندا قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى ەلۋباي ءومىرزاقوۆتىڭ ەستەلىگىنەن ءبىر ۇزىك سىر ايتىلعان.
«كۇنىنە ەكى رەت كونتسەرت بەرىپ وتىردىق. اسىرەسە, شاريپاعا قيىن بولدى, ول ءبيشى بولاتىن. جۇقا كيىم كيىپ بيلەيدى. ساحنامىز دالاعا ورناتىلعان ۋاقىتشا ساكى. كونتسەرت اياقتالعانشا قالشىلداپ-دىرىلدەپ شىعادى...».
ەلاعاڭ ۇلى وتان سوعىسى كەزىندە مايدان دالاسىنا ونەر كورسەتۋ ءۇشىن بىرنەشە رەت بارعان ەكەن. ال, جوعارىداعى ەستەلىك – ونەر شەبەرىنىڭ ەكىنشى ساپارىنىڭ ءبىر بەلگىسى. ەلاعاڭ سىندى تاعىلىمى بيىك ونەر قايراتكەرلەرىمەن ساپارلاس, ءارىپتەس بولعان بەيمالىم ءبيشى كىم بولدى ەكەن؟ قالاي دەسەك تە, ءشاريپانىڭ سول كەزدەگى مىڭ بۇراتىلا بيلەگەن ءبيى مايدان شەبىندەگى تالاي جاۋىنگەرلەردىڭ ءورشىل رۋحىن كوتەرىپ, تۋعان جەرگە, الىستاعى قازاق دالاسىنا, اتا-اناسى مەن اياۋلى جارىنا دەگەن ساعىنىشتى مازداتقانى راس. سول ساعىنىش جاۋدى تەزىرەك جەڭىپ, جەڭىستى جاقىنداتۋعا دا سەپتىگىن تيگىزگەن شىعار-اۋ. ال ونى ءشاريپا تۇرىمبەتوۆا بىلاي دەپ ەسكە الىپتى.
– 1942 جىلدىڭ كۇزىندە ون ادامنان قۇرالعان ونەر شەبەرلەرى بريگاداسىن مايدانعا جازۋشى عابيدەن مۇستافين باستاپ الىپ باردى. جۇسىپبەك ەلەبەكوۆ, ەلۋباي ومىرزاقوۆ سياقتى ونەر ساڭلاقتارىنىڭ قاتارىندا ونەر كورسەتۋدى مەنىڭ ماڭدايىما دا جازعان ەكەن. ءبىز بارعان كالينين مايدان دالاسىن دۇشپاننىڭ ۇشقىشتارى ءجيى-ءجيى سوققىعا الىپ جاتۋشى ەدى. دەگەنمەن, جاۋىنگەرلەردىڭ ءورشىل رۋحىن كوتەرۋ ءۇشىن كۇنىنە بىرنەشە مارتە ونەر كورسەتۋگە تۋرا كەلدى. كەيدە الاڭدا بيلەسەم, كەيدە ماشينا كۋزوۆى ۇستىندە بيلەگەن كەزدەر دە بولدى. قايتكەنمەن دە وق پەن وتتىڭ ورتاسىندا جۇرگەن جاۋىنگەرلەردىڭ كوڭىلىندەگى ساعىنىشىن باسىپ, جەڭىسكە دەگەن جىگەر ءنارىن قۇيۋ باستى مىندەتىمىز ەدى, دەيدى ءبيشى ءشاريپا تۇرىمبەتوۆا.
ءبىزدىڭ ونەر شەبەرلەرى وسى كالينين مايدانى اۋماعىندا جاۋىنگەرلەرگە 70 كۇن ىشىندە 130-دان استام كونتسەرت قويدى. بۇل ءبيشى ءشاريپا تۇرىمبەتوۆا سول كۇندەرى 130 رەت بيلەدى دەگەن ءسوز! وسىنشاما مارتە جاۋىنگەرلەردىڭ جۇرەگىنە جىلۋلىق ۇيالاتىپ, ۇلتجاندىلىق رۋحىنا قوزعاۋ سالدى دەپ تە ايتۋعا بولادى.
مىنا ءبىر سارعايعان پاراقتار دا سول سۇراپىل سوعىس كۇندەرىنەن قالعان ءبىر مۇراعات ىسپەتتى. جوعارعى جاعىنا ۇلكەن ارىپتەرمەن «قازاقستاندىق ارتىستەردىڭ مايداندىق بريگاداسىنا» – دەپ جازىلىپتى. ەندى ءارى قاراي كوز جۇگىرتەلىك. «ءبىز قازاقستاننىڭ ونەر شەبەرلەرى حالىق ارتىستەرى ەلۋباي ومىرزاقوۆ, جۇسىپبەك ەلەبەكوۆ, ارتىستەر ءشاريپا تۇرىمبەتوۆا, عاينيكامال باۋبەكوۆا, جازۋشى عابيدەن مۇستافين, مانەرلەپ وقۋدىڭ شەبەرى اتاماناكي, ارتىستەر باسوۆ, تكاچەنكو, لۆوۆيچ جانە كونتسەرتتىڭ جۇرگىزۋشىسى استاحوۆتارمەن كەزدەسكەنىمىزگە قۋانىشتىمىز», دەپ جازىپتى. العىس قاعازىنىڭ اياق جاعىنا 234-ءشى اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ كومانديرى پولكوۆنيك س.گۋرەۆ, كومانديردىڭ ساياسي ىستەر جونىندەگى ورىنباسارى پودپولكوۆنيك م.سميرنوۆ, ساياسي ءبولىمنىڭ باستىعى ش.سادىقوۆ قول قويعان. بۇل دا مايدان شەبىندەگى تاريحي ءساتتىڭ ءبىر مۇراعاتى. ول كۇندەر, ول ادامدار قايتالانبايدى! وسى دەرەكتەردى وقىپ وتىرىپ ءوزىم وتە تولعانىپ تا وتىرمىن. ويتكەنى, ءشاريپا تۇرىمبەتوۆا مەنىڭ ەكىنشى انام (ەنەم) بولدى. 4 بالانىڭ اناسى, ۇلىنىڭ ۇلكەنى مۇرات ورايحان ۇلى مەنىڭ جۇبايىم ەدى. بىزدەر كوپ جىلدار جاقسى قارىم-قاتىناستا بولدىق. انامىز مەن وقىعان قىزدار پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىندا 50 جىلداي قىزمەت اتقاردى. مەن وقىپ جۇرگەندە ارنايى «كيىم ءپىشۋ, تىگۋ كۋرسىن» وقيتىنبىز. ول كىسى سول كۋرستان ساباق بەردى. قىزداردى كيىم پىشۋگە, كيىم تىگۋگە ۇيرەتتى. كەيىن ول كۋرس تەك فاكۋلتاتيۆتى كۋرس بولىپ قالدى. سونىمەن قوسا 1968 جىلى ۇيىمداستىرىلعان «ايگۇل» ۆوكالدى-اسپاپتى ءانسامبلدىڭ كوستيۋمەرشاسى بولىپ كوپ جىل قىزمەت اتقاردى. ءشاريپا تۇرىمبەتوۆا وتە شەبەر ادام ەدى. وتباسىندا وتە سىيلى اجە, انا بولا ءبىلدى. تۋىستارىنا ورايحان اتام ەكەۋى قولدارىنان كەلگەنشە اقىل-كەڭەس بەرىپ وتىراتىن. ەگەر وتباسى جاعدايىنا بايلانىستى ونەر جولىنان قول ۇزبەگەندە ول كىسى بارلىق اتاقتارعا يە بولار ەدى. ويتكەنى, ونىڭ شەبەر ورىنداۋشى ەكەندىگىن جوعارىدا اتالعان ازاماتتاردىڭ ەستەلىكتەرىنەن بىلۋگە بولادى.
ءشاريپا انامىزدىڭ اپكەسى حاديشا اپاي اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىندا ءانشى بولىپ قىزمەت اتقاردى. حاديشا اپاي ءسىڭلىسىن ونەرگە باۋلىعان ەكەن. ءسويتىپ, جاس ءشاريپا مۋزىكالىق تەحنيكۋمعا ءتۇسىپ, ونى ويداعىداي بىتىرگەن سوڭ وپەرا جانە بالەت تەاترىندا ءبيشى بولىپ ىستەيدى. شەبەر ورىنداۋشى بولعاندىقتان باسشىلار ءشاريپانى ونەر شەبەرلەرى بريگاداسىنىڭ قۇرامىندا مايدانعا بارىپ كونتسەرت بەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ونەر جولىمەن ەرتە قوشتاسقانىنا ىشتەي وكىنەتىنىن سەزەتىنمىن. بىراق ول كىسى ونى بىلدىرتپەيتىن. ءومىر قىسقا عوي. 2001 جىلدىڭ اياعىندا ۇلكەن ۇلى مۇرات ومىردەن ءوتتى, جارتى جىلدان سوڭ ءشاريپا انامىز, ورايحان اكەمىز دە ومىردەن وزدى. بىراق ول كىسىلەردىڭ ەڭبەكتەرى, اتقارعان يگى ىستەرى ۇمىتىلماق ەمەس.
تولەۋجان ابىشەۆا,
قازاق قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى.
الماتى.