اۋىلداعى اعايىننىڭ «اۋىل اماناتى» جوباسىنان ءۇمىتى مول. سان مارتە جاقسىلىقتان دامەلەنىپ, كۇدەرى ۇزىلمەي كەلە جاتقان اۋىل تۇرعىندارى ناق وسى جولى ءبىر جاقسىلىق بولار دەپ دامەتەدى.
شىنتۋايتىندا اۋىلداعى حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ءۇشىن قارجىلاي قولداۋ كورسەتۋ جارتىكەش شاراداي كورىنەرى بار. تۇپتەپ كەلگەندە, قول جەتكىزگەن ازىن-اۋلاق تابىستى ودان ءارى ارتتىرۋدىڭ جولىن كورسەتۋ, جەكە كاسىپكەر رەتىندە دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا قالاي تۇسۋگە بولاتىندىعىن نۇسقاۋ, تىعىرىققا تىرەلەردەي بولسا دەر كەزىندە قولداۋ ايرىقشا ماڭىزدى. مىنە, وسى باعىتتا ۇكىمەت باعدارلاما دا ءتۇزىپ قويدى. ءسوز باسىندا بىردەن ايتاتۇعىن بولساق, جوبانىڭ نەگىزگى ماقساتى – بەرەكەنىڭ باستاۋ كوزى بولاتىن اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وندىرۋشىلەردى جان-جاقتى قولداۋ. اۋىل تۇرعىندارىن اگروبيزنەسكە مۇمكىندىگىنشە يكەمدەۋ, وعان قوسا ەلىمىزدەگى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن نىعايتىپ, ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا قاتىستى ماسەلەلەردى شەشۋ. «امانات» پارتياسى وسى باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋعا قولداۋ تانىتىپ, ەل ىشىندە اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن قولعا الىپ وتىر. پارتيانىڭ ءموبيلدى توبى الدىمەن ستەپنوگورسك قالاسى جانىنداعى بەستوبە كەنتى مەن يزوبيلنوە, قىرىققۇدىق جانە ءبىرجان سال اۋدانىنا قاراستى ماماي, ءبىرسۋات, ساۋلە اۋىلدارىندا بولىپ, تۇرعىندارمەن كەزدەستى. اۋىل حالقى تۇبەگەيلى وزگەرىس بولارىنا سەنىپ, وڭ قاباق تانىتۋدا. كەيبىرىنىڭ بەيمالىم بيزنەس الەمىنە قاتىستى سان الۋان ساۋالدارى دا بار. وسىعان وراي پىكىر الۋاندىلىعى دا بار. ايتالىق, ساۋلە اۋىلىنىڭ تۇرعىنى عيززات شولاقوۆتىڭ ايتۋىنشا, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ بارلىعى بىردەي كووپەراتيۆ قۇرۋعا ىنتالى بولماۋى دا مۇمكىن.
– نەگىزىنەن باعدارلاما ءبىز ءۇشىن وتە پايدالى دەپ ەسەپتەيمىن. اۋىل تۇرعىنى ءۇشىن بار بولعانى 2,5 پايىز وسىممەن نەسيە الۋ ارينە ءتيىمدى. كووپەراتيۆكە ۇركە قاراپ وتىرعاندارىن دۇرىس ۇعىنعاندارى ءجون. ونىڭ ۇتىمدى تۇستارى دا بار. ەگەر بىرىگە قيمىلدايتىن ادامدار بولسا, كووپەراتيۆكە كىرەر ەدىم. ونىڭ قۇرامىندا كەم دەگەن بەس ادام بولۋى كەرەك دەپ جاتىر عوي. جەكە-دارا قيىندىقپەن الىسقاننان گورى كوپ بولىپ كۇرەسكەن الدەقايدا ءتيىمدى, – دەيدى عيززات شولاقوۆ.
ءوز ويىن تاپتىشتەپ تۇسىندىرگەن ازامات بيزنەس الەمىنىڭ قىر-سىرىن ءبىرشاما بىلەدى ەكەن. «باستاۋ» بيزنەس باعدارلاماسى ارقىلى نەسيە الىپ, جىلقى ءوسىرىپ, ەگىن سالعان. الداعى ۋاقىتتا ليزينگ ارقىلى تەحنيكا الىپ, ەگىستىك القابىن كەڭەيتسەم بە دەيدى. پارتيانىڭ موبيلدىك توبىنىڭ مۇشەسى, ساراپشى گۇلسىن ابدۋللينانىڭ پىكىرىنە قاراعاندا, جوبانىڭ ارتىقشىلىعى كوپ.
– ۇكىمەت اۋىل تۇرعىندارىن كووپەراتيۆكە بىرىكتىرۋ ارقىلى كاسىپتەرىن جەتىلدىرۋدى ۇسىنادى. ۇتىمدى تۇسى از ەمەس. اسىرەسە اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن ءوندىرۋ سالاسىنا وتە ءتيىمدى. بىرىنشىدەن, كووپەراتيۆ قۇرۋ ارقىلى مال ازىعى مەن تۇقىمدى جانە تىڭايتقىشتى ارزانعا ساتىپ الۋعا بولادى, – دەيدى ول.
وسى ارادا باستان جاقتى ايىرعانداي ەتىپ انىقتاپ ايتاتىن ءبىر جاي, كووپەراتيۆكە بىرىككەن اۋىل تۇرعىندارى اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن ليزينگكە ساتىپ الۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى. وعان قوسا, ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالار بولىنەدى. تاجىريبەسى بار بىلىكتى ماماندار كەڭەس بەرەدى. تاعى ءبىر ەسكەرەتىن جاي, كووپەراتيۆ مۇشەلەرىنىڭ بارلىعىنىڭ قۇقىقتارى تەڭ بولماق.
كۇش بىرىكتىرۋگە اۋىلداعى اعايىن دا قارسى ەمەس. بىراق ولار الدىمەن جايىلىمدىق جانە شابىندىق جەر ماسەلەسى تەزىرەك شەشىلسە ەكەن دەيدى. باعدارلامامەن بايىپتاپ تانىسىپ, وڭ-سولىن كوڭىل تارازىسىنا تارتقان اۋىل تۇرعىندارىنىڭ كوكەيىنەن شىققانى – جەڭىلدەتىلگەن نەسيە ارقىلى ليزينگكە تەحنيكا بەرىلەتىندىگى.
پارتيانىڭ ءموبيلدى توبى ون كۇن ىشىندە ءوڭىردىڭ بارلىق اۋدانىندا بولىپ, ۇزىن-ىرعاسى الپىستان اسا اۋىل تۇرعىنىمەن جۇزدەسىپ, تابىستى جولدى تارازىلادى. جوبا ۇكىمەتتىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ باعدارلاماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا قولعا الىنىپ وتىرعاندىعى ايتىلدى. باعدارلاما باياندى بولسا, جۇمىسسىزدىق جويىلماق, ەل ىرىسى مولايماق. موبيلدىك توپ ارشالى اۋدانىنا قاراستى جىبەك جولى, يجەۆ اۋىلدارى مەن ارشالى كەنتىنىڭ تۇرعىندارىمەن دە كەزدەستى. بۇل جەردە دە الداعى ماقسات-مۇرات بايىپتى ءسوز بولدى. ساراپشى مامان دميتري شلەدەۆيتستىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ەڭ باستىسى وندىرىلگەن ءونىم ءادىل باعالانادى. ماسەلەن, كووپەراتيۆ مۇشەسى مالىنىڭ ءسۇتىن نارىق باعاسىمەن ساتا الادى. بۇل اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ەڭبەگىنىڭ جانعانى دەگەن ءسوز. جاقسى ءىس بۇگىن عانا قولعا الىنىپ وتىرعان جوق. بۇعان دەيىن جامبىل وبلىسىندا وڭ ناتيجە بەرگەن. ىسكە بەرەكە ءبىتىپ, ويعا العان شارۋا وڭعارىلعان كەزدە ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تابا الماي وتىرعان جۇمىسسىزداردىڭ سانى ازايىپ, اتاۋلى كومەك سۇراۋشىلار كۇرت ازايعان. ەسەسىنە, اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىندار كوبەيىپ, كاسىپكەرلەردىڭ سانى وسە تۇسكەن. باعالى باستامانى قولداۋشىلار از ەمەس. ماسەلەن, جىبەك جولى اۋىلىنىڭ تۇرعىنى, جەكە كاسىپكەر مەيرام مۇسايبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, جوبا جۇزەگە اسقان كەزدە تيىمدىلىگى مول بولماق. ەڭ باستىسى, باعدارلاما حالىقتى بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە شاقىرادى. بىرلىك بار جەردە, تىرلىك بار ەمەس پە؟!
– ءىسىن ەندى باستاعان ادامدارعا وسى سالانىڭ جىلىگىن شاعىپ مايىن ىشكەن بىلىكتى مامانداردىڭ كەڭەسى وتە قاجەت-اق, – دەيدى مەيرام مۇسايبەكوۆ.
يجەۆ اۋىلىنىڭ تۇرعىنى سۆەتلانا ياكوبي دە جوبانىڭ ەل تابىسىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەتىنىنە سەنىمدى. كوڭىل تارازىسىنا سالىپ, ابدەن باعامداعان كەزدە, جاڭا جوبانىڭ جانىنا جاققانىن ايتىپ وتىر.
– جەكە كاسىپپەن اينالىسىپ, شارۋاسىن دوڭگەلەتۋگە قۇلشىنىپ وتىرعاندار كوپ, – دەيدى ول. – ەڭ باستىسى, حالىقتىڭ تابىسىن ەسەلەي تۇسەتىن كەز كەلگەن پايدالى شارۋانى جۇزەگە اسىرۋىمىز كەرەك. ءسوز اراسىندا «اۋىل اماناتى» جوباسى اياسىندا اۋىل اكىمدەرى ارنايى وقۋدان وتكەندەرىن دە ايتا كەتەلىك. بۇگىنگى تاڭدا ولار ءوز اۋىلدارىنداعى باسىم باعىتتاردى انىقتاماق. ساراپتاما جاسالادى, جەر تەلىمى, ينفراقۇرىلىم جانە باسقا دا قاجەتتىلىكتەر ەسكەرىلەدى. پيلوتتىق جوبالارعا ساي كووپەراتيۆتەر قۇرىلماق. اۋىلدىڭ قاجەتتىلىگىن وتەيتىن نارىققا شىعارۋعا بولاتىن ساپالى دا سۇرانىسقا يە ءونىم وندىرۋگە باسىمدىق بەرىلمەك.
موبيلدىك توپ مۇشەلەرى شالعايداعى ەرەيمەنتاۋ اۋدانىنىڭ تورعاي, تايباي, ەركىنشىلىك اۋىلدارىندا دا بولىپ, ءدال وسىنداي جۇمىس جۇرگىزدى. جوبانىڭ ماقساتى جان-جاقتى ءتۇسىندىرىلدى. سكرينينگ ارقىلى ءار ەلدى مەكەننىڭ گەوگرافيالىق ەرەكشەلىكتەرى, ەڭبەك جانە قارجىلىق, ودان باسقا دا رەسۋرستار جونىندە مالىمەتتەر جيناقتالىپ, كۇش-قۋات ساراپقا سالىناتىندىعى ءسوز بولدى. جەرگىلىكتى اكىمدىكتەرگە ادىستەمەلىك كومەك كورسەتىلەدى. جوعارىدا ايتىلعان ستاتيستيكالىق اقپاراتتى جوبالىق كەڭسە ساراپتاپ, اۋىلدىق وكرۋگتەردىڭ ەكونوميكالىق ماماندانۋ باعىتى انىقتالماق.
اتباسار اۋدانىنداعى پولتاۆكا, پوكروۆكا, بوريسوۆكا جانە جارقايىڭ اۋدانىنىڭ پريگورودنوە, گوستەللو, پياتيگورسكوە ەلدى مەكەندەرىنىڭ تۇرعىندارى «امانات» پارتياسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وتكىزىلگەن اقپاراتتىق مارافون اياسىندا جوبامەن تانىسىپ, ءۇمىت وتىن تۇتاتتى. ەل ىشىندە كاسىبىن دوڭگەلەتىپ وتىرعاندار دا از ەمەس. ماسەلەن, پولتاۆكا اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ولگا وسيپوۆا تىگىنشىلىكپەن اينالىسىپ, تابىس تاۋىپ وتىر. الداعى ۋاقىتتا جاڭا جوبا اياسىندا قۇس شارۋاشىلىعىمەن اينالىسپاق. نەسيە الۋدان جۇرەكسىنەتىندەر دە بار.
– ەگەر كووپەراتيۆكە بىرىكسەك, ءوزىمىز وندىرگەن ەتتى دە, ءسۇتتى دە, كوكونىستى دە جاقسى باعامەن ساتا الادى ەكەنبىز, – دەيدى اۋىل تۇرعىنى ۆاديم نەچەپۋرەنكو. – نەگىزى مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسۋ وتە اۋىر. ءوز باسىم كووپەراتيۆكە كىرىپ, كوكونىس ءوسىرۋدى قولعا الماقپىن.
ساندىقتاۋ مەن زەرەندى اۋداندارىندا دا جاڭا جوبانى قۇپتاپ وتىرعاندار از ەمەس. ايتسە دە, وڭ-سولىن باجايلاپ, مۇمكىندىك مەجەسىن مەيلىنشە ەسكەرگەن دۇرىس.
– اۋىلدىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ ءۇشىن تۇرعىندارعا ءارى قاراي قانداي كاسىپتى يگەرۋ كەرەكتىگى اۋىل اكىمدەرىنە جۇكتەلسە وڭ بولار ەدى, – دەيدى ماكسيموۆسيكي اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى ەربول اتىعاەۆ. – كەز كەلگەن شارۋامەن اينالىسۋ ءۇشىن بارلىعىن ناقتى ەسەپتەپ العان ءجون.
بۇل ورايداعى ءىس بارىسى ەسكەرىلگەن ەكەن. ايتالىق, بيزنەس جاتتىقتىرۋشىلار ناقتى اقپارات بەرە وتىرىپ, ءومىردىڭ وزىنەن الىنعان مىسالداردى دەرەك رەتىندە ۇسىنادى.
تۇرعىنداردىڭ پايىمىنشا, بۇل مەملەكەت تاراپىنان جاسالىپ جاتقان ۇلكەن قولداۋ. سوندىقتان دا بۇرىنعىداي كەپىلدىك سومانىڭ 50 پايىزى ەمەس, 70 پايىزى بەرىلمەك. ال ءوز اتىندا مۇلكى جوق جاستار, اتا-انالارى نەمەسە دوس-جاراندارىنىڭ مۇلكىن كەپىلگە قويا الادى.
«اۋىل اماناتى» جوباسى الداعى جىلدىڭ باسىندا ىسكە قوسىلماق. ازىرگە ەل ىشىندە اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا. كومەك-قولداۋعا سۋساپ وتىرعان اۋىلداعى اعايىننىڭ وسى جوبا ارقىلى ەڭسەسى ءبىر كوتەرىلىپ قالسا عوي, شىركىن!
اقمولا وبلىسى