عافۋ. كۇللى قازاق «عافەكەڭ» دەپ قۇرمەتتەيتىن اقىن عافۋ قايىربەكوۆ تۋرالى كوپ جازىلدى. ونىڭ ۇلت پوەزياسىنا تۇرەن سالعان تەبىنى, ويلىلىعى مەن تەرەڭدىگى, ءتىپتى الدىمەن ازاماتتا, سوسىن اقىندا بولۋعا ءتيىستى مىنەزى حاقىندا اعا بۋىننىڭ ەستەلىكتەرىنەن ءجيى كەزدەسەدى. وسىدان ەكى جىل بۇرىن اقىن ەسەنعالي راۋشانوۆپەن بىرگە الماتىنىڭ شەتىندەگى قىرعاۋىلدى دەگەن اۋىلعا باردىم.
جول بويى كولىك تىزگىندەپ وتىرعان ەس-اعاڭ ءوزىنىڭ جاقسى كورەتىن اقىن اعالارى تۋرالى كوپ ەستەلىك ايتتى. تۇمانباي مەن الماتى كوكتەمى, ساعي جيەنباەۆتىڭ ولەڭدەرى تۋرالى دا سول كىسىنىڭ اۋزىنان ەستىدىم. سول قايتالانبايتىن اڭگىمەلەردى نەگە ديكتوفونعا جازىپ المادىم ەكەن دەگەن وكىنىش ءالى كۇنگە دەيىن مازالايدى. سول كۇنى اقىن كوكەمىز «قازىرگى جاستار مەنى وقىعانشا, عافەكەڭدى وقۋى كەرەك» دەپ ايتىپ ەدى. وسى ءسوز مەنىڭ قۇلاعىمدا جاتتالىپ قالدى. ارينە, ءبىزدىڭ الدىمىزداعى اعا بۋىن اقىندارعا اعا بولا بىلگەن عافەكەڭنىڭ پوەزياداعى ورنى, بەدەلى ونىڭ ەسىمىن ماڭگى زاۋ بيىككە كوتەرىپ تۇر ەمەس پە؟! ادەبيەت ايدىنىندا عافۋدىڭ ولەڭى, عافۋدىڭ بيىگى دەگەن باعالار ونىڭ جىرداعى جۇلدىزىنىڭ تىم بيىكتە جانىپ تۇرعانىن دالەلدەيدى. ال ءسىز «عافۋ كولى» دەگەندى ەستىپ پە ەدىڭىز؟ ءبىز سول كول تۋرالى جانە وعان ارنالعان ولەڭ جونىندە ايتپاقپىز.
اقىندارعا تۋعان اۋىلى ات مىنگىزىپ, شاپان جاۋىپ نەمەسە باسقالاي قۇرمەت كورسەتىپ جاتادى. ال ءبىر رەت تۋعان اۋىلىنا, انىعىندا قوستاناي وبلىسىنا ات باسىن بۇرعان اقىن عافۋ قايىربەكوۆكە اۋىلداستارى ءبىر كولدى سىيعا تارتادى. اقىن ءۇشىن بۇل سىيلىق توسىن ءارى ماعىنالى بولسا كەرەك. قاسىندا بىرگە ساپاردا جۇرگەن اقىن ىنىلەرى ۇلىقبەك ەسداۋلەت پەن اقىلبەك شاياحمەتتەر قۋانىشتى ءبولىسىپ, عافۋ كولىن «جۋىپ», ەستەن كەتپەس كەش جاسايدى. اقىننىڭ كولى, عافۋدىڭ كولى مىنە وسىلاي قازاق توپىراعىندا, ءوزىنىڭ تۋعان دالاسىندا اقىن ەسىمىمەن اتالادى. عافۋ قايىربەكوۆتىڭ اتىنا كول بەرىلگەندە اقىننىڭ قاسىندا بولعان اقىن ۇلىقبەك ەسداۋلەت بۇل تۋرالى ء«بىراز ۋاقىتتان سوڭ عافۋ اعامەن بىرگە قايتا ورالعان كەزدە الگى كول جاعاسىنا اقبوز ءۇي تىگىلىپ قالعانىن كوردىك. جاعالاۋعا كەلىپ, كولدى قىزىقتاپ قاراپ تۇرمىز. ايدىنداعى اپپاق گۇلدەرىنىڭ تۇيەتابان جاپىراقتارى جەلمەن توڭكەرىلگەندە استارى قىپ-قىزىل بولىپ, كوزدىڭ جاۋىن الادى. كولدى ءبارى جامىراي ماقتاسىپ جاتىر. اۋىلدىق كەڭەس توراعاسى قول قويىلىپ, ءمور باسىلعان قاۋلىسىن الىپ شىعىپ, داۋىستاپ وقىدى. قاتار تۇرعان سوڭ كوز جۇگىرتىپ قارادىم. ورىس ماشينكاسىنا باسىلعان, ء«ى» ءارپىنىڭ ورنىنا لەپ (!) بەلگىلەرى قويىلعان قازاق تىلىندەگى قاۋلى ەكەن. «مىنەكي, بۇل كول بۇدان بىلاي «عافۋ كولى» اتالادى», – دەدى ول قاعازىن بۇكتەپ جاتىپ. ءبارىمىز دە قول شاپالاقتاپ, عافاڭدى قۇشاقتاپ, ءسۇيىپ, قۇتتىقتاستىق. عافاڭ ءوز كولىنە ءوزى ءۇن-ءتۇنسىز قاراپ تۇردى», دەپ جازادى. ادەبيەت ءۇشىن دە, ولەڭ ءۇشىن دە تاريحي ءارى تاعدىرلى ءسات سول ءسات بولسا كەرەك. ال جاعاسىندا قۇراعى جايقالعان, اققۋ-قازى اسىر سالعان ايدىندى كولگە اتى بەرىلگەن اقىن ءۇشىن سول كۇننەن اسقان باقىتتى كۇن بولماسا كەرەك.
عافۋ كولى. ال ءدال سول كۇنگى ۇلكەن قۋانىشتا وسى كولگە ارنالعان ولەڭ دە تۋىپتى. ونى عافۋ اعاسىمەن بىرگە كولدى تاماشالاپ جۇرگەن اقىن اقىلبەك شاياحمەت جازىپتى. بۇل حاقىندا دا ۇلىقبەك ەسداۋلەتتىڭ ء«ابىلحايات» اتتى ەستەلىكتەر كىتابىندا ايتىلادى. «مەن «سۋلى جەردىڭ بالاسى» ەكەنىم ەسىمە ءتۇسىپ, تەز شەشىنىپ, كولگە قويىپ كەتتىم دە قۇلاشتاي ءجۇزىپ, ايدىندا اعاراڭداعان گۇلدەرگە جەتتىم. بويلاپ بايقاسام, كول تەرەڭ ەكەن. الاقانداي اپپاق گۇلدىڭ بىرەۋىن دەمىم جەتكەنشە تەرەڭىرەك سۇڭگىپ بارىپ, ساباعىن ۇزىنداۋ ەتىپ تۇبىنە جاقىن ءۇزىپ, جاعاعا الىپ شىقتىم. بادەش اپايعا اكەلىپ:
– عافۋ كولىنىڭ العاشقى گ ۇلى وزىڭىزگە, اپاي, – دەپ ۇسىنعانىمدا تولقىعاننان جەڭگەمىزدىڭ كوزىنەن جاس ىرشىپ كەتتى. قولىندا ايالاي ۇستاپ تۇرعان اق توستاعان گۇلدىڭ ساباعى تەلەفوننىڭ «شنۋرىنداي» شۇباتىلا سۇيرەتىلىپ, سۋدان شىعىپ بولمادى. بادەش اپاي گۇلدىڭ اتىن سۇرادى.
– بىزدە مۇنى تۇڭعيىقگۇل دەپ اتايدى, – دەدىم.
– اسياگۇل دەگەن دە اتى بار, – دەدى عافۋ اعا.
– اسياگۇل دەگەن جاقسى ەكەن! – دەستىك ءبارىمىز دە ءبىراۋىزدان.
جينالعاندار:
«عافۋ كولدىڭ اسياگ ۇلى» دەگەن ولەڭ جازىڭدار, – دەسىپ جاتتى.
– جازامىز, جازامىز, – دەستىك, ءۇش اقىن «كىم الدىمەن جازار ەكەن؟» دەگەندەي ءبىر-بىرىمىزگە قاراپ قويىپ (اقىرىندا اقىلبەك جازدى)». ىڭعاي مىقتى اقىندار جينالسا, كولگە اقىننىڭ اتى بەرىلسە, وعان ارناپ ولەڭ جازباۋ قىلمىس ەمەس پە؟! اقىلبەك شاياحمەت عافۋ كولى تۋرالى بىلاي تولعاپتى:
«ويعا كەلگەن ءسوزدىڭ نەسىن ىركەمىن,
وتاۋىمدا كۇتىپ سەنى تۇر ءتورىم.
دالامىزدا كولدەر كوپ قوي ادەمى,
عافۋ-كول دەپ اتالادى ءبىر كولىم.
ءاسيا-گۇل كول بەتىندە تۇڭعيىق,
قاۋىزىنا العان-سىندى نۇر قۇيىپ.
كولگە قاراپ تەبىرەنىپ, تولعانىپ,
اقىن اعا بارلىعىنان تۇر بيىك.
ەر تولەگەن جورتىپ وتكەن دالادا,
اقسۇلۋلار وكسىپ وتكەن دالادا.
اعا, ءبىر ءسات دامىلداۋعا بولا ما,
قورجىن-كولگە شومىلماۋعا
بولا ما؟!
عافۋ دەسە كول تۇسەدى ەسىمە,
عافۋ دەسە ەل تۇسەدى ەسىمە.
وسى كولدەي ورتايمايدى ماڭگىلىك,
اقىن اعا سىيلاپ كەتكەن نەسىبە».
قاي عاسىردا, قاي زاماندا دا وركەنيەتتى ەلدىڭ, ونەگەلى جۇرتتىڭ قۇشاعى اقىندارعا اشىق بولعان. تۋعان ەلىنىڭ ماڭدايىنا سىيعان اقىندار كەڭ جۇرەگىنە ۇلانعايىر دالاسىن, تاماشا تابيعاتىن, ساف اۋاسىن, سىندارلى ساتتەرىن, ءتىپتى حالقىنىڭ قۋانىشى مەن جاقسىلىعىن, مۇڭ-زارىن سىيعىزىپ, ونى اق قاعاز بەتىندە التىن بەلگى ەتىپ قالدىرىپ كەتكەن. ءبىزدىڭ عافۋ قايىربەكوۆ تە انە سونداي تاعدىرلى, تۇلعالى اقىن. وعان تۋعان ەلىنىڭ كول بەرىپ, قۇرمەت تۇتۋى دا سودان.