وتانعا قاۋىپ تونگەندە قولىنا قارۋ ۇستاپ, جاۋعا قارسى تۇرعان اتالارىمىز بەن اعالارىمىزدىڭ ەرلىكتەرى ەشقاشان ۇمىتىلمايدى. ولاردىڭ كوپشىلىگى جان بەرىپ, جان الىسقان ۇرىستاردا قازا تاپتى. ال امان-ەسەن ورالعاندارى حالىق شارۋاشىلىعىنىڭ ءتۇرلى سالاسىندا ەڭبەك ەتتى, ۇرپاق تاربيەلەدى. پارتيا-كەڭەس جۇمىستارىندا باسشى قىزمەتتەر اتقارىپ, ۇيىمداستىرۋ ءىسىنىڭ ناعىز ۇلگىسىن كورسەتتى.
سولاردىڭ الدىڭعى لەگىندە زامانبەك باتتالحانوۆ تا ءجۇردى.
123 ازاماتتىڭ ءبىرى
تالاي وتباسىنا قايعى-قاسىرەت اكەلگەن سۇراپىل سوعىس باستالعاندا زامانبەك باتتالحانوۆتىڭ ونجىلدىق مەكتەپتى جاڭا ءبىتىرىپ, شارۋاشىلىقتىڭ بىرىنەن كەيىن ەكىنشىسى جالعاسا بەرەتىن جۇمىستارىنا بەلسەنە ارالاسىپ جۇرگەن شاعى ەدى. ورىمدەي جاستىڭ البىرتتىعى ما, الدە سوعىس جونىندەگى تۇسىنىگىنىڭ ازدىعى ما, ول تەزىرەك اسكەرگە شاقىرىلىپ, مايدانعا اتتانۋدى اسىعا كۇتكەندەردىڭ ءبىرى بولدى. اۋىلداعى ءوزى قۇرالپى جىگىتتەردى ۇيىمداستىرىپ, اسكەري كوميسسارياتقا وتان قورعاۋعا جىبەرۋدى سۇرانعان حات جازۋعا دا نيەتتەندى.
ارالىقتا ءبىر ايداي ۋاقىت وتكەندە, شاعىن عانا اۋىل – بۇرىنعى اشانوقى, قازىرگى ۇلكەنديقاننان ابدىكەرىم مۇستاپاەۆ, اقىلبەك تاشكەنباەۆ, ومىرزاق باكەەۆ باستاعان جيىرمادان استام ەر-ازامات ەل-جۇرتپەن, تۋعان-تۋىستارىمەن قوشتاسىپ, مايدان دالاسىن بەتكە الدى. ورتالارىندا ىرگەلەس اۋىل شونجىدان قوسىلعان ەل اعالارىنىڭ ءبىرى تەزەكباي داركەمباەۆ بار. بۇرىن «سوعىس» دەگەن سۋىق ءسوزدى ەستىپ كورمەگەن اۋىلدىڭ ۇلكەن-كىشىسى تۇگەل جينالىپ, جىلاپ-سىقتاپ, ولاردى مايدانعا شىعارىپ سالدى. وسىلايشا ءبىر ءۇيدىڭ تىرەگى, وتباسىنىڭ ۇيىتقىسى بولعان ازاماتتار بىرىنەن سوڭ ءبىرى سوعىسقا اتتانىپ جاتتى. ال زامانبەك باتتالحانوۆقا كەزەك 1942 جىلدىڭ اياز قىسقان قاڭتار ايىندا كەلدى.
ول جان بەرىپ, جان الىسقان ۇرىسقا بىردەن كىرە قويعان جوق. الدىمەن الماتىدا ورنالاسقان 118-پولككە ءتۇستى. مۇندا ءبىر ايعا جۋىق اسكەري دايىندىقتا بولىپ, تاڭەرتەڭنەن كەشكە دەيىن جاتتىعۋلارعا قاتىستى. سوعىس قيمىلدارىنىڭ ءسال دە بولسا ءادىس-تاسىلدەرىن ۇيرەندى. اسكەري جاتتىعۋلار نەگىزىنەن الماتى قالاسى مەن تاستاق اراسىنداعى جازىق دالادا وتەتىن. ءبىر كۇنى وزىمەن بىرگە ءبىر روتاداعى الماتىلىق جاۋىنگەر ساعىندىق ەسجانوۆ اعاسى سول جازىق دالانىڭ الماتى جاعىنداعى توبەنى نۇسقاپ: «اناۋ, سەندەردىڭ اتالارىڭ رايىمبەك باتىردىڭ زيراتى. رەتىن تاۋىپ, زيارات ەتىپ قايت. باتىر ارۋاعى مايداندا قورعاپ جۇرەر», – دەدى. ءۇزىلىس كەزىندە باتىر بابانىڭ زيراتىنا بارىپ, ءتاۋ ەتتى. ءوزى بىلەتىن قاسيەتتى قۇران اياتىن ىشتەي قايتالاپ, زيرات باسىندا ءبىراز ايالدادى. ونە بويى جەڭىلدەپ, ءوزىن سەرگەك سەزىنگەندەي بولدى.
رەسپۋبليكا ورتالىعى – الماتى ماڭىنداعى اسكەري وقۋ-جاتتىعۋلار اياقتالىپ, مايدان دالاسىنا جول تارتاتىن ۋاقىت تا تاياندى. ءسويتىپ, ولار ناۋرىز ايىنىڭ باسىندا باۋىر باسىپ قالعان الماتىمەن قيماي قوشتاسىپ, پويىزعا وتىردى. قايدا, قايسى مايدانعا باعىت العاندارىن جاۋىنگەرلەر بىلمەيدى, اسكەري قۇپيا. ولار مىنگەن ەشالون بىردە توقتاپ, بىردە ءجۇرىپ, ءبىر اي شاماسىندا مەجەلى جەرگە جەتتى-اۋ, اقىرى. بۇل كۋرسك مەن ورلوۆ قالالارىنىڭ ورتاسىندا ورىن تەپكەن لەنين وردەنى 1-گۆارديالىق اتقىشتار ديۆيزياسى بولاتىن. زامانبەك باتتالحانوۆ وسى ديۆيزيانىڭ ەكىنشى اتقىشتار پولكىنە قاراستى اۆتوماتشىلار باتالونى قۇرامىندا جاۋاپكەرشىلىك پەن قيىندىقتارعا تولى مايدان جولىن باستاعان ەدى. ديۆيزيا باتىس مايدانىنا قارايتىن, ونىڭ قولباسشىسى ازامات سوعىسىنىڭ باتىرى, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا دەيىنگى بەس مارشالدىڭ ءبىرى بۋدەننىي بولاتىن.
العاشقى جاۋىنگەرلىك تاپسىرما
اتى ەستىلە قالسا, دەنەڭ تۇرشىگەتىن سوعىستىڭ نە ەكەنىن جاۋىنگەر باتتالحانوۆ العاش رەت 1942 جىلدىڭ مامىر ايىندا كوردى. اسكەري دايىندىقتان وتكەن ولاردىڭ باتالونىنا ورلوۆ قالاسىنىڭ جاقىن ماڭىنداعى بەرەزوۆكا دەرەۆنياسىنا ورنالاسقان جاۋدىڭ بەكىنىسىنە شابۋىل جاساپ, دەرەۆنيانى فاشيستەردەن ازات ەتۋ جۇكتەلەدى. باتالونداعىلاردىڭ كوپشىلىگى سوعىس كەزىندە ءجيى ۇشىراساتىن شابۋىلدارعا العاش رەت قاتىسقالى تۇرعان جاۋىنگەرلەر ەدى. سونداي-اق, بۇل ولارعا جۇكتەلگەن العاشقى جاۋىنگەرلىك تاپسىرما بولاتىن.
العاشقى شايقاس پەن ۇرىس كەز كەلگەن جاۋىنگەرگە سىن ءارى سىناق. جاۋ بەكىنىسى وسال ەمەس ەكەن. شابۋىلعا شىققان بۇلاردى قارشا بوراعان وقتىڭ استىنا الىپ, بىرنەشە ساعاتقا دەيىن العا جىلجىتپاي قويادى. پولكتىڭ ەكىنشى باتالونى سولتۇستىك جاقتان كەلىپ قۋسىرعاندا, فاشيستەردىڭ نازارى سولارعا قاراي اۋا باستايدى. وسىنى كۇتىپ جاتقان جاۋىنگەرلەر دۇركىن-دۇركىن شابۋىلعا شىعا وتىرىپ, العا جىلجي بەرەدى. ەكى جاقتان قىسپاققا الۋدىڭ ناتيجەسىندە فاشيستەر بەكىنىستى عانا ەمەس, بەرەزوۆكا ەلدى مەكەنىن دە تاستاپ كەتۋگە ءماجبۇر بولادى. وسىلايشا, قاتارىندا باتتالحانوۆ بار اۆتوماتشىلار باتالونى العاشقى جاۋىنگەرلىك تاپسىرمانى ويداعىداي ورىنداپ, سىننان سۇرىنبەي وتەدى.
جاسىراتىنى جوق, سوعىستىڭ العاشقى جىلدارىندا كەڭەس اسكەرلەرىنىڭ نەمىس باسقىنشىلارىنا قارسى تۇرۋى اسا قيىن بولدى. سولاي بولا تۇرسا دا, ولار نەبىر شايقاستاردا, قيان-كەسكى ۇرىستاردا ەرلىكتىڭ ناعىز ۇلگىسىن كورسەتە ءبىلدى. بىردە پولك باسشىلىعى جاۋدىڭ بارلاۋشىلارى ارەكەت ەتۋدە دەگەن حابار الادى. ولاردى الدىڭعى شەپكە وتكىزبەي, جولىن بوگەۋ جانە «ءتىل» الىپ كەلۋ وپەراتسياسىن جۇزەگە اسىرۋ باتتالحانوۆ, سميرنوۆ, كوۆالەنكوعا تاپسىرىلادى. بۇلار نەمىس بارلاۋشىلارى وتەدى-اۋ دەگەن جەردى مەجەلەپ, بىتىك وسكەن استىق القابى ىشىمەن جەر باۋىرلاپ كەلە جاتقان. جاۋ بارلاۋشىلارى بايقاپ قالىپ, وق جاۋدىرا باستايدى. بۇلار دا قارسى وق اتادى. بىرنەشە ساعاتقا سوزىلعان ۇرىستا قارسىلىق تانىتا الماعان نەمىس بارلاۋشىلارى جارالانعان ادامىن تاستاپ, ورمانعا بوي تاسالاپ ۇلگەرەدى.
جارالى نەمىستى قولعا ءتۇسىرىپ, كەرى قايتىپ كەلە جاتقاندا, ەگىستىك القابىنان جانى قينالعان ادام ءۇنى ەستىلەدى. ول فاشيستەردىڭ ۇشاقتان تاستاعان جالعان پاراقشالارىنا سەنىپ, جاۋ جاعىنا ءوتىپ كەتكەن كەڭەس اسكەرى ەكەن. ونى دا وزدەرىمەن بىرگە ارقالاپ الا كەتەدى. وسى ەرلىكتەرى ءۇشىن باتتالحانوۆ «قىزىل جۇلدىز» كوۆالەنكو «جاۋىنگەرلىك قىزىل تۋ» وردەندەرىمەن, ال سميرنوۆ «داڭق» مەدالىمەن ناگرادتالدى. بۇل قاتارداعى جاۋىنگەر باتتالحانوۆتىڭ سوعىستاعى العاشقى ناگراداسى ەدى.
زامانبەك باتتالحانوۆتىڭ بۇدان كەيىنگى جاۋىنگەرلىك جولى ستالينگراد مايدانىندا, ەدىل جانە دنەپر وزەندەرىنىڭ بويىندا جالعاستى. تالاي قيان-كەسكى ۇرىستاردىڭ بەلورتاسىندا ءجۇردى, كەڭەس اسكەرلەرىنىڭ نەبىر ەرلىك ىستەرىنە كۋا بولدى. سولاردىڭ ءبىرى – استاحوۆو سەلوسىن جاۋدان ازات ەتۋ ءۇشىن بولعان ۇرىس ەدى. وندا ول «ت-34» تانكىسىنىڭ مەحانيك-جۇرگىزۋشىسى بولاتىن. بروندى سوعىس تەحنيكالارى مەن جاياۋ اسكەرلەر قاتىسقان شابۋىلدا, اسىرەسە, نەمىستەر ەداۋىر شىعىنعا ۇشىراپ, ونداعان تانكىسىنەن ايىرىلدى. پولك تانكيستەرى مەن جاياۋ اسكەرلەردىڭ كورسەتكەن ەرلىكتەرىنىڭ ارقاسىندا سەلو جاۋدان تولىق تازارتىلىپ, 100-دەن استام فاشيست قولعا ءتۇستى.
باتتالحانوۆ قىزمەت ەتەتىن گۆارديالىق تانك پولكىنىڭ الدىندا ەندى ەدىل وزەنىنەن ءوتۋ مىندەتى تۇردى. بۇل ولارعا جەڭىل بولا قويعان جوق. سەبەبى, وزەننىڭ ارعى جاعىنداعى نەمىستەردىڭ قورعانىسى مىقتى بولىپ, بۇلاردى وزەنگە جاقىنداتپادى. الما-كەزەك اتىس ءبىر اپتاداي ۋاقىتقا سوزىلدى. قاھارلى «كاتيۋشا» ارالاسقاننان كەيىن عانا فاشيستەر كەيىن شەگىنۋگە ءماجبۇر بولدى.
«قازاق بولسا, ەسىكتى اش!»
سوعىستا كۇتپەگەن جاعدايلار دا بولا بەرەدى. 1943 جىلدىڭ قاھارلى قاڭتار ايى ەدى. روستوۆ وبلىسىنىڭ سۆەتيچ دەگەن سەلوسىن جاۋدان ازات ەتكەننەن سوڭ, پولكتىڭ سول جەردە ءبىراز ايالداۋىنا تۋرا كەلەدى. سەلو تۇرعىندارى وزدەرىن قۇتقارعان جاۋىنگەرلەردى قۇشاق جايا قارسى الىپ, قوناق ەتەدى. ال باتتالحانوۆتاردىڭ ۆزۆودى ەلدى مەكەنگە قاراڭعى تۇسە كەلگەن ەدى. قاقاعان ايازدا تانكتىڭ ىشىندە ۇيىقتاۋ, دەمالۋ مۇمكىن ەمەس. ەكيپاج مۇشەلەرى جاتىن ورىن ىزدەپ, ءۇي-ءۇيدى ارالاي باستايدى. تەرەزەلەرىن ىشتەن تۇمشالاپ تاستاعان, جارىق ساۋلە سىرتقا تۇسپەيدى. ءوستىپ كەلە جاتقاندارىندا شاعىنداۋ ءۇيدىڭ ءبىر تەرەزەسىنەن ءتۇسىپ تۇرعان ينەنىڭ جاسۋىنداي جارىقتى بايقايدى. زامانبەك باتىلدىق تانىتىپ, تەرەزە اينەگىن تىقىلداتادى.
«اپا, بىرەۋ تەرەزەنى قاعىپ تۇر», – دەگەن قازاقشا ءسوز ەستىلەدى ىشتەن. نە ءوڭى, نە ءتۇسى ەكەنىن بىلمەي, ءسال ابدىراپ قالعان بۇل تەز ەسىن جيىپ: «مەن قازاق جاۋىنگەرىمىن!», – دەيدى. «مەن قازاقپىن, دەپ جاتىر» دەگەن ءسوز شىعادى ارتىنشا. «قازاق بولسا, ەسىكتى اش!».
ۇيدە ەگدە تارتقان اجەي, كەلىنى جانە بويجەتكەن قىزى – ۇشەۋى تۇرادى ەكەن. كوپتى كورگەن اجە ءوزىنىڭ بالالارى كەلگەندەي قۋانادى. جاۋىنگەرلەردىڭ بەتتەرىنەن ءسۇيىپ, بايەك بولادى. «مەنىڭ بالالارىم دا سەندەر سياقتى سۋىققا توڭىپ جۇرگەن شىعار» دەپ كوزىنە جاس الادى. قازاق قاي قيىردا جۇرسە دە, قانىنا سىڭگەن كەڭپەيىل دارحاندىعىنان اجىراماعان عوي. تورتەۋى ۇيقىلارىن قاندىرىپ, توسەكتەرىنەن تۇرسا, كيىمدەرىن جاقسىلاپ جۋىپ, ۇتىكتەپ تە قويىپتى. ەت اسىپ, باۋىرساق ءپىسىرىپ, شايىن قايناتىپ, بۇلاردىڭ ويانۋىن كۇتىپ وتىرىپتى.
بۇل قازاق وتباسىنىڭ وسى جەرگە قالاي تاپ بولعانىنا داستارقان باسىندا قانىقتى. سۆەتيچ سەلوسىندا 60-تاي قازاق وتباسى تۇرادى ەكەن. بارلىعى اشارشىلىق جىلدارى باتىس قازاقستان مەن استراحان وبلىستارىنان امالسىز قونىس اۋدارىپتى. سەلونى نەمىستەر باسىپ العاندا, كۇلان اپاي كەلىنى مەن قىزىن ءۇيدىڭ جەرتولەسىندە جارتى جىلداي جاسىرىپ ۇستاپتى. اپايدىڭ ەكى ۇلى سوعىستا, سولار امان-ەسەن كەلسە, ارمانى ەلگە كوشۋ ەكەندىگىن كوزىنە جاس الا وتىرىپ بايانداپ بەرەدى. ال زامانبەك باتتالحانوۆتىڭ قارۋلاس دوستارى قاراپايىم قازاق وتباسىنىڭ وزدەرىنە كورسەتكەن وسىناۋ دارحان كوڭىلىن, ىستىق ىقىلاسىن كوپكە دەيىن اۋىزدارىنان تاستاماي ايتىپ ءجۇردى.
اشانوقى اۋىلىنان اتتانعان ازاماتتى سۇراپىل سوعىس قيمىلدارى ابدەن شىنىقتىردى, مايدان دالاسى شىڭدادى, قيىندىقتى جەڭۋگە ۇيرەتتى. ونىڭ اسكەري كەرزى ەتىگىنىڭ, ول جۇرگىزگەن شىنجىر تاباندى تانكىنىڭ ىزدەرى دنەپر وزەنىنىڭ قوس جاعالاۋىنا, كيەۆ قالاسىنىڭ ماڭىنا, يۋگوسلاۆيا, ۆەنگريا, اۆستريا جەرلەرىنە دە ءتۇستى. سول جەرلەردە بولعان اسا اۋقىمدى ۇرىستاردىڭ كوپشىلىگىنە قاتىسىپ, جەڭىستى جاقىنداتۋعا وزىندىك ۇلەس قوستى. ولىممەن بەتپە-بەت كەلگەن كەزدەرى دە بولدى. ول 1943 جىلدىڭ سوڭعى كۇندەرىنىڭ ءبىرى ەدى. پولتاۆا تۇبىندەگى ۇرىس كەزىندە ولاردىڭ تانكىسىنىڭ جانىنا جاۋ ۇشاعى تاستاعان بومبا جارىلىپ, تانك وتقا ورانادى. جارىلىس تولقىنىنىڭ قاتتى بولعانى سونشالىق, ەكيپاج مۇشەلەرى ءبىر ءسات ەستەرىنەن تانىپ قالادى. الدىمەن ەسىن جيناعان زامانبەك جاراقاتتانسا دا, بەتتى قارىعان وتقا قاراماي, ەكيپاج مۇشەلەرىنە كومەككە ۇمتىلادى. كورەتىن كۇندەرى بار ەكەن, ءبىرىن-ءبىرى سۇيەمەلدەپ, دەمەپ تانكتەن شىعىپ ۇلگەرەدى. باتتالحانوۆتىڭ ءبىر جارىم ايداي گوسپيتالدا جاتىپ ەمدەلۋىنە تۋرا كەلەدى.
ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەت-قارىمىمەن تانىلعان, جىگەرلى اسكەري مامان-كادرلار سوعىس ءورتى ءورشىپ تۇرعان كەزدە اسا قاجەت ەدى. 1944 جىلدىڭ ناۋرىزىندا ديۆيزياداعى پولكتەردەن 18 جاۋىنگەر شتابقا شاقىرىلادى, سولاردىڭ ءبىرى – باتتالحانوۆ بولاتىن. ىرىكتەپ الىنعان سايدىڭ تاسىنداي جاۋىنگەرلەر گلۋحوۆ قالاسىنداعى ارتيللەريالىق اسكەري ۋچيليششەگە وقۋعا جىبەرىلەدى. ءسويتىپ, ارادا بەس ايعا جۋىق ۋاقىت وتكەندە, زامانبەك باتتالحانوۆ لەيتەنانت شەنىمەن, ءوزى قىزمەت ەتكەن پولك قۇرامىنداعى ارتيللەريا باتالونىنا وزدىگىنەن جۇرەتىن ارتيللەريالىق ماشينانىڭ كومانديرى بولىپ ورالادى. ءسويتىپ, ول باتىس ۋكراينا, ۆەنگريا, يۋگوسلاۆيا جانە بالكانداعى مەملەكەتتەردىڭ قالالارى مەن ەلدى مەكەندەرىن جاۋ اسكەرلەرىنەن ازات ەتۋ ءۇشىن بولعان ۇرىستارعا قاتىسادى.
بۇرىنعى اشانوقى, قازىرگى ۇلكەنديقان اۋىلىنىڭ العىر ازاماتى جەڭىستى اۆستريا جەرىندە, ءالپى تاۋىنىڭ ەتەگىندە قارسى الادى. سۇراپىل سوعىس جىلدارىندا كورشىلەس ەكى اۋىل – ۇلكەنديقان مەن كىشىديقاننان 123 ازامات مايدانعا اتتانعان ەكەن. سولاردىڭ 80-ءى سوعىستان ورالمادى. ولاردىڭ ىشىندە زامانبەكتىڭ اكەسى – باتتالحان مەن تۋعان ءىنىسى بولىسبەك تە بار.
سوعىستان سوڭ...
قاۋىپ-قاتەرگە تولى مىڭداعان شاقىرىم مايدان جولىن جاياۋ ءجۇرىپ وتكەن, وت كەشىپ, اجال سەپكەن وققا قارسى كەۋدەسىن توسقان مايدانگەرلەر ەلگە امان-ەسەن ورالعان سوڭ, ەڭبەككە بەلسەنە ارالاستى. جوعارى ءبىلىم الىپ, ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋعا ۇلەس قوستى. سولاردىڭ الدىڭعى شەبىندە زامانبەك اعا باتتالحانوۆ تا ءجۇردى. اباي اتىنداعى پەدوگوگيكالىق ينستيتۋتتى بىتىرگەن سوڭ, ول ءوزىنىڭ قىزمەت جولىن وقۋ-اعارتۋ سالاسىندا باستادى.
تالاپشىل, ءوز ىسىنە بەرىك, جاۋاپكەرشىلىكتى جەتە سەزىنەتىن جان قاي سالاعا بولسىن قاجەت قوي. بىرەر جىل وتكەننەن كەيىن ول پارتيا-كەڭەس جۇمىستارىنداعى باسشىلىق قىزمەتكە شاقىرىلادى. الدىمەن ۇيعىر, پانفيلوۆ, تالعار جانە ىلە اۋداندىق اتقارۋ كوميتەتتەرىنىڭ ءتوراعاسى قىزمەتتەرىن ابىرويمەن اتقاردى. كەيىن, ياعني زەينەتكەرلىككە شىققانعا دەيىنگى 12 جىل بويى الماتى وبلىسىنىڭ ىلە اۋدانىنا باسشىلىق جاسادى. وسى جىلدار ىشىندە ىلە اۋدانىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, مادەني-تۇرمىستىق جاعدايى ءوسىپ-وركەندەدى. ءوندىرىس ورىندارى سالىنىپ, ەلدى مەكەندەردە مەكتەپتەر مەن بالاباقشالار پايدالانۋعا بەرىلدى, مادەنيەت ۇيلەرى بوي كوتەردى. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ, ەگىس القاپتارىنىڭ كولەمى ەسەلەپ ارتتى, مال سانى كوبەيتىلدى. بىلىكتى مامان-كادرلار ءوسىپ-جەتىلدى. ولاردىڭ بىرقاتارى قازىرگى كەزدە دە باسشىلىق قىزمەتتەر اتقارىپ ءجۇر.
سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرى, ەل قادىرلىسى زامانبەك اعامەن امانداسۋعا جيىرەك باراتىن كوپ ادامداردىڭ ءبىرى ءوزىم ەدىم. ول كەزدە اعامىز الماتى وبلىستىق اقساقالدار كەڭىسىنىڭ توراعاسى بولاتىن. «سوعىستان الماتىعا ورالعان كۇننىڭ ەرتەڭىندە ساعىندىق ەسجانوۆ ەكەۋمىز رايىمبەك باتىردىڭ زيراتىنا ارنايى بارىپ, ءتاۋ ەتىپ, دۇعا وقىعان ەدىك, – دەگەن ەدى زامانبەك اعا ءبىر بارعانىمدا وتكەندى ەسكە الىپ. – بابامىزدىڭ سول زيراتىنىڭ ورنىنا ۇلكەن كەسەنە سالىندى. باتىردى ماڭگى ەستە قالدىرۋ ءۇشىن ەسكەرتكىش تە تۇرعىزىلدى. وسى يگىلىكتى ىستەردىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەنىمدى, ونىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى بولعانىمدى ماقتانىش ەتەمىن».
زامانبەك اعا باتتالحانوۆتىڭ ۇزاق جىلدارداعى ەسەلى ەڭبەگى, توككەن تەرى كەزىندە جوعارى باعالاندى. ول لەنين, وكتيابر رەۆوليۋتسياسى, ەڭبەك قىزىل تۋ, حالىقتار دوستىعى, «قۇرمەت بەلگىسى» جانە ەگەمەن ەلىمىزدىڭ «وتان» وردەندەرىمەن ناگرادتالدى. سونداي-اق, رەسپۋبليكا جوعارعى كەڭەسىنە ەكى مارتە دەپۋتات بولىپ سايلانىپ, كوپشىلىك سەنىمىنەن شىعا ءبىلدى.
«ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العان ءساتتى ەستىگەن كەزدە, ەرەكشە قۋانعان ادامداردىڭ ءبىرىمىن, – دەگەن ەدى قايتىس بولارىنىڭ الدىندا ابزال اعامىز. – جىل وتكەن سايىن ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى ەسەلەپ ارتا تۇسۋدە. قازاقستاندى الەم تانىدى. مۇنى ەلباسىنىڭ ساليقالى ساياساتىنىڭ ارقاسى دەپ بىلەمىن. ءبىز سوعىستى كوردىك, وق پەن وتتىڭ ورتاسىندا جۇردىك. ونداي زۇلماتتى ەندى ەشكىم كورمەسىن, ەشكىمنىڭ باسىنا بەرمەسىن».
ءاليسۇلتان قۇلانباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.
سۋرەتتە: مايداننان سالەم (سول جاقتا ز.باتتالحانوۆ).