قارلاگتاعى قالامۇش

جالپى, مۇنداي قولدان جاسالعان قىلمىستاردىڭ سالدارى قانشالىقتى اۋىر ءھام سۇمدىق بولعانى بەلگىسىز. سودان بولار, ءبىز اشتىقتان قانشا قازاق قىرىلعانىن, مايدانعا قانشا ادام بارىپ, قانشاسى ءتىرى قايتقانىن, قانشا قازاق زيالىسى ايدالىپ, قاي جىلى ومىردەن وتكەنىن ناقتى بىلمەيمىز. ويتكەنى بۇل ساندار وتە كوپ. قارلاگتا دا شىن مانىندە قانشا ادام وتىرعانى ءالى كۇنگە دەيىن بەيمالىم. القيسسا.

قاراعاندى قالاسىنداعى قارلاگ لاگەرىنىڭ تاريحى كوپكە ءمالىم. جەر-الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن جينالعان ءتۇرلى تاعدىر وسى قاسىرەتتى وڭىردە توعىستى. ارقانىڭ ايازدى دالاسى, اڭىزاق جەلى سول جىلدارى كوپتەگەن شىعارماشىل جاندى دا جاۋراتتى. ءمۇسىنشى, كومپوزيتور, اكتەر, ءبيشى, اقىن-جازۋشىلار... ال ءبىزدىڭ بۇگىنگى تاقىرىبىمىز – قارلاگ سۋرەتشىلەرى. ارنايى وسى تاقىرىپتىڭ ىزىمەن قاراعاندى وبلىستىق بەينەلەۋ ونەرى مۇراجايىنا, ودان ءارى قارلاگ مۋزەيىنە بارىپ قايتقان ەدىك.

قاراعاندى لاگەرى – قارا ورامال

جيىرماسىنشى عاسىردىڭ

باسىنداعى...

عالىم جايلىباي

دالالىق قۇستار

جازاسىن وتەۋشى سۋرەتشىلەردىڭ ونەرى حاقىندا العاشقى كولەمدى زەرتتەۋلەر 80-جىلداردىڭ سوڭىندا – قاراعاندىدا وبلىستىق بەينەلەۋ ونەرى مۇراجايىنىڭ اشىلۋىمەن باستالدى. مۋزەي قىزمەتكەرلەرى شەبەرحانالاردى ارالاپ, ماسكەۋگە, كسرو-نىڭ باسقا دا قالالارىنا بارىپ, ىزدەۋ جۇمىستا­رىن جۇرگىزدى. ول ۋاقىتتا كەي سۋرەتشىلەر ءتىرى بولعاندىقتان, ەستەلىگىن جازىپ الۋ, مۇراجاي قورىنا سۋرەتتەرىن, گرافيكا­سىن, مۇسىندەرىن, قۇجاتتارىن الۋ ماڭىز­دى بولدى. ءباسپاسوز بەتتەرىندە حاتتار, لا­گەردەگى ومىردەن ۇزىندىلەر جاريالانا باستادى. ەسكە سالساق, 1990-جىلداردىڭ باسى مەن 2000-جىلداردىڭ سوڭىندا قارلاگ مۇراعاتى ۋاقىتشا اشىلعان ەدى. مىنە, وسى ۋاقىتتا بىرقاتار زەرتتەۋ جۇرگىزىلىپ, قۇجاتتار مەن ەستەلىك-حاتتار قولعا ءتۇستى.

«…بۇل جەردە نە اعاش, نە بۇتا جوق. جەل… جەل… قاتتى بوران. بۇل مەنىڭ سۋىق تيگەن وكپەم ءۇشىن جايسىز. ءومىرىم­نىڭ سوڭىن باسقاشا ەلەستەتۋشى ەدىم…».

گ.فوگەلەردىڭ تەودور پلەۆەگە جازعان حاتىنان.

20.10.1941

«1949 جىلعى 4 تامىزداعى 7?19 قاۋ­لىسىنان. تۇتقىن كروپيۆنيتسكي اينەك­­پەن قولىن كەسىپ, ءوزىن-ءوزى ولتىرۋگە تال­­­پىندى, سەبەپسىزدەن-سەبەپسىز جۇ­مىس­قا شىقپادى.

قاۋلى: تۇتقىن كروپيۆنيتسكي جا­سا­عان قىلىعى ءۇشىن 5 تاۋلىككە كارتسەرگە قامالسىن».

لەۆ كروپيۆنيتسكيدىڭ جەكە ىسىنەن.

قاراعاندى وبلىستىق بەينەلەۋ ونە­رى مۇراجايىنىڭ دەرەگىنشە, اتالعان وڭىرگە رەپرەسسيالانعان سۋرەتشىلەر, شاما­مەن وتىزعا جۋىق. مۋزەي قورىندا ولاردىڭ 800-گە تارتا ەڭبەگى ساقتالعان. ال ونىڭ ىشىندە قارلاگتا بولعان ون بەس سۋرەتشىنىڭ 300-گە جۋىق كارتيناسى بار. ەسكەرتە كەتەيىك, بۇل تەك مۋزەي قورىندا دەرەكتەرى تىركەلگەن اۆتورلار عانا (وعان قوسا زەرتتەۋ جۇمىستارى ءالى دە ءجۇرىپ جاتىر). ياعني لاگەردە جازاسىن وتەگەن سۋرەتشىلەردىڭ ناقتى سانى ەمەس. ول, ارينە, ون بەستەن كوپ. جوعارىدا ايتقانىمىزداي, قارلاگتا قانشا ادام تۇتقىندا بولعانى تۋرالى ناقتى مالىمەت جوق: سۋرەتشىلەردىڭ سانى, جالپى ونەر ادامدارى دا سولاي. سول سەبەپتەن دە لاگەردىڭ مادەني ءومىرى تۋرالى تەرەڭىنەن قاۋزاي المايمىز. دەسەك تە لاگەرگە تۇسكەن شىعارماشىل جانداردىڭ تاعدىرى ۇقساس – جالاسى ءبىر.

اتالعان مۇراجايدىڭ عىلىمي قىز­مەتكەرى ايگۇل وماروۆانىڭ ايتۋىنشا, قوردا قارلاگ سۋرەتشىسى گريگورەۆتىڭ تەك ءبىر عانا تۋىندىسى بار. سونداي-اق سوگلوبوۆ, يۆاشەۆ-مۋساتوۆ, شكۋ­راتسكيدىڭ دە ەڭبەكتەرى از. ال فريزەننىڭ 70-تەن اسا, چيجەۆسكيدىڭ جيىرما كارتيناسى ساقتالعان.

«ويتكەنى ءبىز رەسەيدەگى بىرنەشە مۋزەيمەن تىعىز شىعارماشىلىق بايلا­­نىس­تامىز. ودان بولەك چيجەۆسكي اتىن­­داعى قورلارمەن دە جۇمىس ىستەيمىز. ­ولار­­مەن تىڭ دەرەكتەرمەن, شىعارمالارىمەن ­الماسىپ وتىرامىز. كورمەلەر مەن ­كون­فەرەنتسيالار ۇيىمداستىرامىز», دەيدى ا.وماروۆا.

«قاراعاندى جاڭبىرى», ا.چيجەۆسكي, 1952

 

«جارتى جىل بۇرىن ۆيكتور كوزلوۆ دەگەن سۋرەتشىنىڭ كارتينالارىن قىزى الىپ كەلدى. ول دا رەپرەسسياعا ۇشىراعان, وسىندا شەبەرحانالاردا جۇمىس ىستەگەن. ال لەۆ پرەميروۆ كارتينالارىن, جازبالارىن ءتۇرلى ادامدارعا تاراتىپ بەرگەن. اۆتوردىڭ بۇل ءادىسى دۇرىس بولعان سياقتى. جان-جاققا شاشىلعان سول سۋرەتتەر مەن دەرەكتەر كەيىن مۋزەي قورىنا جينالدى. ناتيجەسىندە, پرەميروۆ تۋرالى ەڭبەكتەر جازىلدى, كىتاپ بولىپ شىقتى. ونىڭ ءومىرى دە, شىعارماشىلىعى دا بۇگىندە كوپشىلىككە تانىس. ودان بولەك ءبىر نەمىس وتباسى قارلاگتا وتىرعان سۋ­رەتشى انالارىنىڭ تۋىندىلارىن ىزدەپ حابارلاستى. بىراق بىزدە ونىڭ كارتينالارى بولعان جوق. مۇمكىن الداعى ۋاقىتتا تابىلىپ قالار. مىنە, وسىنداي بىردە-ءبىر شىعارماسى ساقتالماعان بەلگىسىز سۋرەتشىلەردىڭ ءتىزىمى بار. ءبىز ولارمەن ءالى دە جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. وعان قوسا كوپتەگەن ماتەريال تاركىلەنگەنى تاعى بار. تۇتقىندار لاگەردەن بوساپ شىققان سوڭ دا 70-جىلدىڭ ورتاسىنا دەيىن باقىلاۋدا بولدى. سۋرەتشىلەر دە ءار اپتا سايىن كومەنداتۋراعا بارىپ بەلگىلەنىپ تۇراتىن», دەيدى عىلىمي قىزمەتكەر.

سونداي-اق ول قازىر بۇرىنعىداي ەمەس, سۋرەتشىلەردىڭ كوزىن كورگەندەر از ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «سوندىقتان بۇگىندە زەرتتەۋدى كوبىنەسە دەرەكتى فورماتتا جۇرگىزەمىز. مۇراعاتقا سۇراۋ سالامىز, ينتەرنەتتەن اۆتورلاردىڭ تۋىستارىن ىزدەيمىز. وسىنداي جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىمەن «سارىارقا» تەلەارناسىمەن بىرگە ء«بىر كارتينانىڭ تاريحى» اتتى باعدارلاما تۇسىردىك», دەيدى ول.

ەركىندىك ءتۇسى

ەركىندىكتىڭ ءوز بولمىسى, ءوز مىنەزى, ءوز داۋسى, ءوز ءتۇسى بار. قارلاگ سۋرەتشىلەرى سول ۋاقىت ساياساتىنىڭ ايداۋىمەن ارقا­­عا كەلدى. ومىرىندە قارا جۇمىس ىس­تەپ كور­­مەگەن اقسۇيەك ونەر ادامدا­رى ەگىن ەكتى, اعاش وتىرعىزدى, ءۇي سالدى. بۇگىن­گى­دەي شىلىڭگىر شىلدەدە دولينكاعا بارا قال­ساڭىز, سۋرەتشىلەر ەككەن ءداۋ تالدار­دى سايالايسىز. سولتۇستىكتەن وڭتۇس­تىككە دەيىن 300 شاقىرىم, شىعىستان با­تىسقا دەيىن 200 شاقىرىم سوزىلىپ جات­قان الىپ كەڭىستىكتە ءبىر-ءبىرىن تانىپ, ارالاسقاندار سيرەك (ماسەلەن, فريزەن مەن چيجەۆسكي بىرگە وتىرعان). كەشە مۋزەيدە دەرەكتەردى اقتارىپ وتىرىپ, لەۆ كروپيۆنيتسكيدىڭ ءبىر ءسوزىن وقىپ قالدىم. «سۋرەتشىدەن ونەر تۋادى, ال ونەر سۋرەتشىنى قۇتقارادى». شىنىندا دا, لاگەردىڭ سۇرقاي كۇندەرىندە شىعار­ماشىل جاندار قالاي كۇن كوردى؟ ولەڭ جازباي, ءان شىعارماي, بالشىق يلەمەي, بي بيلەمەي, سۋرەت سالماي قالاي ءجۇردى؟ ءتىرى ادام تۇنشىعادى عوي.

ولار ءار سالادا تالانتتى, ءبىلىمدى تۇت­­قىنداردى پايدالانا الدى. قارا جۇمىس­تان بولەك ءوز ىستەرىمەن دە اينالىستىردى. بىراق ەركىندىك جوق. قاراعاندىدا ونەر مەن وقۋدىڭ قالىپتاسۋىنا وسى قارلاگقا تۇسكەندەردىڭ يگىلىگى كوپ تيگەن. تەك قالاعا عانا ەمەس, جالپى قازاق بەينەلەۋ ونەرىنە سول سۋرەتشىلەردىڭ اسەرى بولدى. تولقىن قالىپتاستى, شاكىرت تار­بيەلەدى.

كۋاگەر ە.انتسەلوۆيچ-زينچەنكو­نىڭ سۋرەتشى ا.گريگورەۆ تۋرالى ەستە­لىگىندە: «ارىق, اق شاشتى, ءجۇزى اشىق, داۋسى باسەڭ بولاتىن. باراقتا تۇرعان جوق, دو­لينكا كەڭسەسىنىڭ ارتىنداعى كىشكەنتاي بولعانمەن, بولەك بولمەدە جاتاتىن. وعان سۋرەت سالۋعا دا, پەيزاج سالۋعا دا تىيىم سالىندى. تەك لاگەر اتريبۋتيكاسى جوق پورترەتتەر مەن اشىقحاتتارداعى ايگىلى سۋرەتتەر­دەن كوشىرمەلەر عانا سالا الاتىن. قارا­عاندىعا بارعاندا اشىقحاتتار اكەلەتىن, گريگورەۆكە سۋرەت سالۋعا دايىندىققا كوپ كومەكتەستىم. قاپتاردى سوگەمىن, تىگەمىن, سۋرەتشى ولاردى جۇمىسقا دا­يىن­داپ, كەنەپكە سۋرەت سالادى», دەپ جا­زادى. ايتا كەتەيىك, ءوزى ارىق, اق شاش­تى بۇل سۋرەتشى بەيبىت ومىرىندە – 20-جىلدارى رەۆوليۋتسياعا دەيىنگى رەسەي سۋرەتشىلەرى اسسوتسياتسياسىنىڭ جانە كە­ڭەس سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ ۇيىم­داس­تىرۋشىسى, جەتەكشىلەرىنىڭ ءبىرى بولدى.

ءيا, سۋرەتشىلەر, تەك تاپسىرىسپەن جۇمىس ىستەدى. ولاردىڭ شىعارمالارىندا دراماتيزم, ياكي ءبىر زۇلمات زاماننىڭ كورىنىسى جوق. وكىمەت لاگەر ومىرىنە قا­تىستى سيۋجەتتەردى سالۋعا تىيىم سال­دى.

نەگىزگى تاقىرىپ – پاتريوتتىق ءمانى بار سۋرەتتەر, پورترەتتەر, رەپرودۋك­تسيادان كوشىرمەلەر ەدى. ايتپاقشى, قارا­عاندى وبلىستىق بەينەلەۋ ونەرى مۋزەيى قورىندا ءجۇرىپ, ەيفەرتتىڭ 1939-1940 جىلدارى سالعان «لەنين – سە­رۋەندە» اتتى كارتيناسىن بايقاپ ەدىك. لەنيننىڭ ەيفەرتتىڭ كوز الدىندا كولىكپەن سەرۋەندەمەگەنى انىق.

«لەنين سەرۋەندە», ەيفەرت, 1939-1940

 

الايدا تىيىمعا باعىنباي, ءوز تاقى­رىبىنداعى سۋرەتىن تىنتۋدەن جاسىرىپ, سىرتقا الىپ شىققان اۆتورلار دا بولعان. ماسەلەن, يۋلو سووستەر. بۇگىن­دە ونىڭ كارتينالارىنىڭ ءبىر بولىگى ماس­كەۋدەگى «مەموريال» مۇراجايىندا تۇر. «لاگەردە يۋلو سۋرەتشى بولىپ جۇمىس ىستەدى. كۇندىز ۇيىقتاپ, تۇندە سالدى. ول تۇتقىنداردىڭ پورترەتتەرىن 5 رۋبلگە سالاتىن. وعان قوسا سۋرەتتەردى ۇيگە جىبەرۋدەن ۇمىتتەنىپ, زونانى دا سالعان. ول ءۇشىن باسى بالەگە قالۋى مۇمكىن ەدى, بىراق يۋلو باسقاشا جاساي المادى» (ايەلى ل.سووستەردىڭ ەستەلىگىنەن). كەيىن 1950-1960 جىلداردا يۋلو سووستەر اندەگراۋند سۋرەتشى رەتىندە تانىمال بولدى.

قارلاگتا كوركەم-وندىرىستىك شەبەرحانالار مەن سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ بو­لىمدەرىن قۇرۋ ماقساتىندا جازاسىن وتەپ جاتقان سۋرەتشىلەر تىرشىلىك ەتۋ ءۇشىن كەز كەلگەن جۇمىسقا كەلىسۋگە ءماج­بۇر بولدى. ەڭ كوپ تاراعان جۇ­مىس – بەزەندىرۋ (پلاكاتتار, ماڭداي­شاداعى جازۋلار, حابارلاندىرۋلار, قۇرمەت تاقتالارى, سوتسياليستىك جا­رىس­­تاردىڭ كەستەلەرى, ەكپىندىلەردىڭ پورت­رەتتەرى, قوعامدىق عيماراتتاردىڭ ين­تەرەرلەرى), جەرگىلىكتى تەاترلار مەن مادەنيەت كلۋبتارىنداعى ساحنانى بە­زەن­دىرۋ. ماسەلەن, قاراعاندىنىڭ ءبىر بۇرى­شىنداعى بۇرىنعى باسقارما, زاۋىت, نە اسحانا عيماراتىنان تۇتقىنداعى سۋرەتشىنىڭ جاۋھار تۋىندىسىن كورىپ قالۋعا بولادى. ارينە, قازىر قالادا جەر اۋدارىلعاندار بەزەندىرگەن نىساندار از. سونىڭ ءبىرى – 1952 جىلى سالىنعان تەمىر جول ۆوكزالى, ونى نەگىزىنەن «زەكتەردەن» تۇراتىن سۋرەتشىلەر توبى بە­زەندىرگەن. بۇگىندە كۇتۋ زالدارىندا ءمۇسىن فريزدەرىنىڭ ءبىر بولىگى عانا قالدى.

قاراعاندى وبلىستىق مۇراعاتىندا «سوتسياليستىك قاراعاندى» گازەتىنىڭ تىگىن­دىسى ساقتالعان. 1950-جىلدارداعى گازەتتەن «ل.گاۆريلوۆ» دەپ بەلگىلەنگەن كاريكاتۋرالاردى كورۋگە بولادى. بۇل سۋرەتشى ل.گامبۋرگەردىڭ لاقاپ اتى, ول 1941 جىلى تەگى نەمىس بولعانى ءۇشىن جەر اۋدارىلعان. قارلاگتا وتىرعان جوق, قاراعاندىدا شاحتادا, گازەتتە, تەاترلاردا جۇمىس ىستەدى. گامبۋرگەر وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۇراجايىنىڭ ءبىرىن­شى ەكسپوزيتسياسىن بەزەندىرگەن.

«سۋرەتشىلىك كاسىپ لاگەردەگى تۇت­قىن­دارعا ءومىر سۇرۋگە كومەكتەستى. ياعني ارتىق تاماق جەۋگە, وزىنە دەگەن وڭ كوز­قاراس تابۋعا, تۇرمىستىق كەرەك-جا­راق­پەن ەسەپتەسۋگە ءتيىمدى بولدى. قار­لاگتاعى سۋرەتشىلەردىڭ باعاسى قابى­لە­تىندە ەدى. سول قابىلەتتى بارىنشا پاي­­­دا­لاندى. ولار, نەگىزىنەن قالاداعى كلۋب­­­تاردى, ۇيلەردى بەزەندىردى. ءتىپتى سۋرەت­­شىلەرگە لاگەر اۋماعىندا ۇيىرمە اشىپ, ساباق وقىتۋعا مۇمكىندىك بەردى. مىسالى, بىزدە دولينكادا وتىرعان اننا ارتوباتسكايانىڭ ءبىر كارتيناسى بار. ول سوندا تۇراتىن ادامدارعا, وفيتسەرلەردىڭ, جەر اۋدارىلعانداردىڭ, تۇتقىندار­دىڭ بالالارىنا سۋرەتتەن ساباق بەردى», دەيدى قاراعاندى وبلىستىق بەينەلەۋ ونەرى مۋزەيىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى ا.وماروۆا.

اننا ارتوباتسكايانىڭ دولينكا جانە سپاسسك كلۋبتارىندا ۇيىرمە جۇرگىزگەنى تۋرالى داگمارا ەۆستەشينانىڭ ەستە­لىگى بار: «وتباسىم ىىحك قارلاگ ورنالاس­قان كەنتىنە جىبەرىلدى. سۋرەت ۇيىرمەسىنە باراتىن كلۋب ەسىمدە, ونى تۇتقىندا وتىرعان سۋرەتشى ايەل جۇرگىزەتىن. ساباق­قا قارۋلى كۇزەتشىنىڭ ايداۋىمەن كەلەتىن. بوس ۋاقىتى بولا قالسا, التى جاسىندا قايتىس بولعان قىزىنىڭ سۋرەتىن سالاتىن. سۋرەتشى بەرىلگەن ەسكيز بويىنشا ۇلكەن سۋرەتتى مايلى بوياۋمەن سالدى. ول ەسكيزدى كەيىن ماعان سىيلادى».

داگمارانىڭ پورترەتى, دولينكا, 1942

 

ارتوباتسكايا لەنينگرادتاعى كوركەم­سۋرەت ۋچيليششەسىندە (ۆحۋتەين), كەيىن ميلانداعى (يتاليا) برەرا ونەر اكادە­مياسىندا وقىعان. ءمۇسىن جاساۋمەن دە اينالىسادى. 1938 جىلى كۇيەۋى تۇت­قىن­دالعان سوڭ, ءوزى دە وتانىن سات­قاننىڭ ايەلى رەتىندە رەپرەسسياعا ۇشى­راپ, سەگىز جىلعا سوتتالادى. الدى­­مەن الجيردە, كەيىن قارلاگتا – دو­لين­كادا بولدى. سول لاگەردە 40-جىلداردىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا ونەر ستۋدياسىن جۇرگىزدى. ال 1946 جىلى قالادان شىعۋ قۇقىعىنسىز بوساتىلىپ, ءبىرشاما ۋاقىت دولينكادا تۇرىپ, جۇمىس ىستەدى. مۋزىكالىق كومە­ديا تەاترىندا ي.كالماننىڭ «ما­ريتسا», «سيلۆا», ك.تسەللەردىڭ «پرو­داۆەتس پتيتس» (1948-1950) وپەرەتتالارىن بە­زەندىردى. ا.ۆاسيلەۆا ونىڭ پورت­رەتىن قارىنداشپەن جاساعان.

ارتوباتسكايا پورترەتى, ا.ۆاسيلەۆا

 

لاگەردە سۋرەتتەن ساباق بەرگەندەر­دىڭ ەندى ءبىرى – ناتاليا يزنار. ول دا وتان ساتقىنىنىڭ وتباسى مۇشەسى رە­تىندە قاماۋعا الىنعان. سانكت-پەتەر­بۋرگتە تۋعان. تەاتر سۋرەتشىسى, اكۆا­رەلشى. جوعارى ارنايى ءبىلىمى بار. ءوزى ادۆوكاتتىڭ قىزى. سۋرەتشىلىك شەبەرحا­نالارعا جەتەكشىلىك ەتىپ, كوركەم رەداكتور بولىپ جۇمىس ىستەگەن. ناتاليا دا 1938 جىلدىڭ سوڭىندا ماسكەۋدە «حالىق جاۋىنىڭ ايەلى» دەگەن ايىپپەن سەگىز جىلعا سوتتالادى. بۋتىر تۇر­مەسىنەن ال­جيرعا, كەيىن قارلاگقا كەلەدى. دولينكا كەنتىندە ورتالىق كلۋب جانىندا سۋرەتشى بولدى. «گدە-تو ۆ موسكۆە», «ۋروك جيزني» سپەكتاكلدەرىن كوركەمدىك جاعىنان بەزەندىرگەن وسى ناتاليا يزنار. ونىڭ قارلاگتان جازعان حاتتارى ساق­تالعان.

«وسى جىلدار ىشىندە ءومىر مەنى ەسەيت­تى, جۇرەكسىزدىكتەن, دولى مىنەزدەن قۇتىلدىم».

ناتاليا يزنار

اللا ۆاسيلەۆا, ماريا مىسلينا ۇشەۋى لاگەردە جاقسى ارالاستى. ولار­دى كوركەم ونەرگە دەگەن ورتاق كوز­قا­راستارىنان بولەك, ماسكەۋ مەن لەنين­گراد­تىڭ ۇزدىك شەبەرلەرىنەن العان دارىس­تەرى بايلانىستىردى.

ايتا كەتەيىك, لاگەردەگى بۇل بەينەلەۋ ۇيىرمەلەرى وڭىردەگى العاشقى ستۋديا بولۋى ابدەن مۇمكىن.

قارلاگ سۋرەتشىلەرىنىڭ شىعارما­شى­لىعىندا ەركىندىك بولمادى. ەكىباستان. الايدا ولار ولمەۋ ءۇشىن سۋرەت سالدى. قانداي تاقىرىپ بولسا دا قالامدارىن سۋىتقان جوق. ونەرىن تالعاجاۋ ەتىپ ءتىرى شىقتى. لاگەردەن بوساپ شىققان سوڭ دا باقىتتى ءومىر ءسۇرىپ كەتە العان جوق. جۇمىس جوق, اقشا جوق, جۇيكە توزعان, دەنساۋلىق تا سىر بەرگەن. ءبىر­شا­ماسى تۋعان جەرلەرىنە قايتىپ, شىعار­ماشىلىعىن جالعاستىرسا, ەندى ءبىرازى قازاقستاندا قالدى.

بۇگىندە قالادا ول سۋرەتشىلەردىڭ قولى تيگەن جەرلەردەن باسقا ءىزى جوق. ولار تۇرعان ۇيلەردىڭ مەكەنجايى بەل­گىلى بولسا دا تاقتايشا قويىلماعان. بۇل مەكەن ءبىر جىلدارى سۋرەتشىلەر دالاسىنا اينالعانىنا قازىر قاراعاندىنىڭ قارا توپىراعى مەن ارحيۆتەگى قۇپيا دەرەكتەر عانا كۋا بولىپ قالعانداي.

ايتا كەتەيىك, قارلاگ سۋرەتشىلەرى تۋرالى بۇگىنگى ماتەريال گازەتتىڭ الدا­عى نومىرلەرىندە دە جالعاسادى. ەيفەرت, پرەميروۆ, فريزەن, بورحمان, چيجەۆسكي, كروپيۆنيتسكي, ستەرليگوۆ... لاگەرگە اسقان تالانتىمەن تۇسكەن جانداردىڭ ءار كارتيناسىن اڭگىمەلەيمىز. ءبارى تاريح, ءبارى ونەر.

 

نۇر-سۇلتان – قاراعاندى – نۇر-سۇلتان