«قاسىرەتتى قاڭتار»: سوت پروتسەسىندە كەلىسىم ينستيتۋتى كەڭىنەن قولدانىلۋدا

بريفينگتە قۇقىق قورعاۋ ورگان­دارىنىڭ وكىلدەرى قاڭتار وقيعا­سىن تەرگەۋ بارىسىنا قاتىستى سوڭ­عى ما­لى­مەتتەرمەن ءبولىستى. باس پروكۋراتۋرا قىزمەتكەرىنىڭ حابارلاۋىن­شا, قاڭتار قىرعىنى كەزىندە ال­ماتى, شىمكەنت قالالارى مەن اق­توبە, اتىراۋ, الماتى, جامبىل, قىزىل­وردا شىعىس قازاقستان وبلىستا­رىن­دا اسكەريلەرگە شابۋىل جاسالىپ, جول­داردىڭ ءبىراز بولىگى جابىلىپ قال­­عان. «قيراتۋلار, مەملەكەتتىك وبەك­­­تىلەردى ورتەۋ, م ۇلىكتەردى جويۋ جانە تەرروريزم اكتىلەرىنىڭ با­سىم بولىگى دە وسى ايماقتاردا تىر­كەل­گەن. سول قايعىلى كۇندەرى قىل­مىس­­كەر­لەر كولىك­تەردى ورتەپ, قارا­پا­يىم تۇر­عىن­داردى جاپپاي تارتىپ­سىز­دىكتەرگە قا­تىسۋعا ازعىرعان», دەدى سپيكەر.

ەلدوس قيلىمجانوۆتىڭ ايتۋىن­شا, پوليتسيا ورگاندارىنىڭ عيما­راتتارىنا جاسالعان شابۋىلداردىڭ تۇپكى ماقساتى ءتارتىپ ساقشىلارىنىڭ جۇمىسىنا كەدەرگى كەلتىرىپ, ولاردىڭ قوعامدىق قاۋىپسىزدىك پەن قۇقىقتىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋىنە توسقاۋىل قويۋ بولعان.

ارنايى پروكۋرورلاردىڭ ەرەكشە باقىلاۋىندا تۇرعان ىستەردىڭ ءبىرى – قىزىلوردالىق اسكەري قىزمەتكەر ماديار قايساروۆ قازا بولعان تەرروريزم اكتىسى. قازىرگى تاڭدا بۇل ءىس بويىنشا سوت پروتسەسى جالعاسۋدا. ەس­تەرىڭىزدە بولسا, «قاسىرەتتى قاڭ­تاردا» بولعان جاپپاي تارتىپسىزدىك كەزىندە ۇلتتىق ۇلاننىڭ 19 جاستاعى ساربازى, ءبىر ءۇيدىڭ جالعىز بالاسى ماديار قايساروۆ كاماز كولىگىنىڭ استىنا قالىپ قايتىس بولعان ەدى.

ال شىمكەنت قالاسىنىڭ پروكۋراتۋراسى قاڭتار قىرعىنى كەزىندە ورتالىق الاڭدا پوليتسيانىڭ قىز­مەتتىك كولىكتەرىن قيراتىپ, قۇقىق قور­عاۋ قىزمەتكەرلەرىن ارماتۋرامەن سوققىعا جىققان, سودان كەيىن اكىمدىك عيماراتىنا شابۋىل جاساۋعا بەلسەن­دى قاتىسقان 35 كۇدىكتىنىڭ ءىسىن سوتقا بەردى. سوت ۇكىمىمەن ولارعا ءتۇرلى جازا تاعايىندالدى.

«پروكۋرورلار باس بوستاندىعى­نان ايىرۋمەن بايلانىستى ەمەس جازالاردى تاعايىنداۋعا ەرەكشە دەن قويۋدا. مۇنداعى ماقسات – مەملەكەت باسشىسىنىڭ اۋىرلاتاتىن ءمان-جاي­لار بولماعان كەزدە جازانى جەڭىل­­دەتۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ورىنداۋ. سون­داي-اق سوت پروتسەسى كەزىندە كەلىسىم ينس­تيتۋتى كەڭىنەن قولدانىلۋدا», دەپ مالىمدەدى ە.قيلىمجانوۆ.

پروتسەستىك كەلىسىم جاساۋ ءراسىمىنىڭ باستى ەرەكشەلىگى – ەگەر كۇدىكتى ايىپتاۋ, دالەلدەمەلەر جانە كەلتىرىلگەن زالالمەن داۋلاسپاسا جانە جازانىڭ ءتۇرى مەن مولشەرىمەن كەلىسسە كىنانى مويىنداۋ تۋرالى كەلىسىم جاسالادى. مۇنداي ىستەر سوتتا 10 تاۋلىكتەن اسپايتىن مەرزىمدە قارالىپ, جازا مولشەرى بەلگىلەنگەن باپتىڭ سانكتسياسىنداعى ەڭ جوعارى مەرزىمنىڭ جارتىسىنان اسپايدى.

باس پروكۋراتۋرا وكىلىنىڭ ايتۋىن­شا, بۇل ءراسىم سوتتا ىستەردىڭ تەزىرەك قارالۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. ماسە­لەن, قىزىلوردا وبلىسىندا 42 قىل­مىسكەرگە قاتىستى ىستەر وسىنداي كەلى­سىم ارقىلى سوتقا جولدانعان. ال ال­ماتى وبلىسىندا – 15, اقتوبەدە – 3, جام­بىلدا – 8 جانە شىعىس قازاقستان وبلى­سىندا 3 ادامعا قاتىستى ىستەردە دە ءدال وسىنداي جول تاڭدالىپ الىن­عان. وسىلايشا, 55 ادامعا قاتىستى ۇكىم شىعارىلىپ, ولارعا باس بوستان­دىعىنان ايىرۋعا بايلانىستى ەمەس جازالار تاعايىندالعان.

باس پروكۋراتۋرانىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, جالپى, قاڭتار وقيعاسى بو­يىنشا سوتقا 392 قىلمىستىق ءىس جولدانىپ, 445 ادامعا ۇكىم شىعارىلعان. ونىڭ ىشىندە بيلىك وكىلدەرىنە قارسى كۇش قولدانىپ, م ۇلىكتەردى جويۋعا بايلانىستى اۋىر قىلمىس جاساعان, زالالدى وتەمەگەن جانە سوتتىلىعى بار 46 ادام باس بوستاندىعىنان ايىرىل­عان. ال قازىرگى تاڭدا قاماۋدا وتىر­عانداردىڭ سانى – 514.

«ولار قيراتۋلارعا, عيماراتتار­دى ورتەۋگە, اتىس قارۋلارىن ۇرلاپ, مەم­لەكەتتىك وبەكتىلەرگە جانە قۇرى­لىم­دىق كۇش قىزمەتكەرلەرىنە شابۋىل جاساۋعا بەلسەندى قاتىسقاندار. بىزدە قاماۋعا الىنعان ءاربىر ادامنىڭ قىل­­مىستارعا قاتىستىلىعى جونىن­دە جەت­كىلىكتى مالىمەتتەر بار», دەپ مالىمدەدى ە.قيلىمجانوۆ.

دەگەنمەن جەكە باسى, دەنساۋلىق جاعدايى جانە باسقا دا ءمان-جايلاردى ەسكەرە وتىرىپ, 284 ادامنىڭ قاماۋدا ۇستاۋ بۇلتارتپاۋ شاراسى, ەشقاي­دا كەتپەۋ تۋرالى قولحاتقا, كەپىلگە, ءۇي قاماققا جانە جەكە كەپىلگەرلىككە اۋىس­­تىرىلعان.

قىلمىستىق قۋدالاۋ ورگاندارى قاڭتار وقيعالارىنىڭ بارلىق سەبەپ­تەرى مەن ءمان-جايلارىن انىقتاۋ ­كە­زىندە جاپپاي تارتىپسىزدىكتەر مەن تەرروريزم اكتىلەرىنە ەرەكشە ءمان بەرىپ وتىر. «جۇمىستىڭ نەگىزگى بولىگى وسى باعىتتا جۇرگىزىلۋدە», دەيدى سپيكەر.

قىلمىستىق ىستەر بويىنشا مىڭ­نان استام ادام كۇدىكتى دەپ تانىلسا, ولاردىڭ ارقايسىسىنان جاۋاپ الۋ, بەتتەستىرۋ, وقيعا ورنىن ناق­تى­لاۋ سياقتى كەشەندى تەرگەۋ ارە­كەت­­تەرى جۇرگىزىلگەن. ماسەلەن, تەك ار­­نايى پروكۋرورلاردىڭ ىستەرى بو­يىنشا 30 مىڭنان استام تەرگەۋ ارە­كەتى جۇرگىزىلگەن ەكەن. ال ساراپتاما ۇيىمدارى 3 مىڭنان استام زەرتتەۋ جاساعان.

«بارلىق جۇمىس قىلمىستارعا ءار قاتىسۋشىسىنىڭ ءرولىن انىقتاۋ, ونىڭ ارەكەتتەرىن وبەكتيۆتى باعالاۋ جانە زاڭدى پروتسەستىك شەشىم قابىلداۋ ءۇشىن جاسالادى. قىلمىستىق قۋدا­لاۋ ورگاندارى قاڭتار وقيعاسىنا قاتىستى تولىق, وبەكتيۆتى جانە جان-جاقتى تەرگەۋ جۇرگىزۋدى كوزدەپ وتىر», دەدى 1-قىزمەت باسشىنىڭ ورىنباسارى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا سپيكەر تەرگەۋ بارىسىندا ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى ساقتالاتىنىن, جاڭا ءمان-جايلار انىق­تالسا, جۇرتشىلىققا بىردەن حابار­­لاناتىنىن مالىمدەدى.

بريفينگتە ءىىم وكىلى سانجار ءادىلوۆ قاڭتار وقيعاسى بويىنشا 567 كۇدىكتىگە قاتىستى 346 ءىس ايىپتاۋ اكتىسىمەن سوتقا جولدانعانىن حابارلادى. «ولاردىڭ كوپشىلىگى جاپپاي تارتىپسىزدىك كەزىندە جاسالعان ۇرلىق (424 ادام), قارۋدى زاڭسىز ساقتاۋ (45), قارۋدى ۇرلاۋ (38), كولىك قۇرالدارىن ايداپ كەتۋ (10), توناۋ (9) جانە بۇزا­قىلىق (6) ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىككە تار­تىلعاندار. سوت ۇكىمىمەن 334 ادام­نىڭ باس بوستاندىعىن شەكتەسە, 4-ءۋى قوعامدىق جۇمىستارعا تار­تىل­عان. تاعى 4 ادام ايىپپۇل تو­لەۋگە مىن­دەتتەلدى. ال 12 ادام تاتۋلا­سۋىنا باي­­لانىستى قىلمىستىق جاۋاپ­كەر­شىلىكتەن بوساتىلدى. سونداي-اق 46 ادام اۋىر جانە اسا اۋىر قىل­مىس­­تاردى جاساعانى ءۇشىن باس بوس­تان­دى­عىنان ايىرىلدى», دەپ مالىم­دەدى ول.

قازىرگى تاڭدا 167 سوتتالۋشىعا قا­تىستى 86 قىلمىستىق ءىس ءالى سوتتىڭ قا­راۋىندا. قابىلدانعان شارالار­دىڭ ناتيجەسىندە قۇنى 343 ملن تەڭگە­دەن ارتىق ۇرلانعان م ۇلىك الىنعان. ونىڭ ىشىندە 12 كولىك, 300-دەن استام تۇرمىستىق تەحنيكا, 189 زەرگەرلىك بۇ­يىم, 286 ۇيالى تەلەفون, 16 ملن-نان استام اقشا, 550 كيىم-كەشەك بار.

ءىىم وكىلى جاپپاي تارتىپسىزدىك كە­زىندە ۇرلانعان قارۋ-جاراقتاردى ىزدەۋ مەن الىپ قويۋ بويىنشا ماقساتتى جەدەل ىزدەستىرۋ ءىس-شارالارىنىڭ ءالى دە جۇرگىزىلىپ جاتقانىن ايتتى. بۇگىندە زاڭسىز اينالىمنان 1 640 قارۋ مەن ­41 مىڭنان استام وق-ءدارى الىنعان. سوڭعى ەكى اپتادا پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى 50-دەي قارۋدى انىقتاپ, 120 قارۋ قويماسىن اشكەرەلەگەن. حالىق ارا­سىندا جۇرگىزىلگەن ءتۇسىندىرۋ جۇمى­سىنان كەيىن ازاماتتار 212 قارۋدى ءوز ەركىمەن تاپسىرعان. تەرگەۋ دەپار­تامەنتى باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, «قاسى­رەتتى قاڭتار» كەزىندە ۇرلان­عان ءالى زاڭسىز اينالىمدا جۇرگەن قارۋدىڭ سانى 2 مىڭنان اسادى. ونىڭ ىشىندە 1 300 ازاماتتىق, 813 تابەلدى قارۋ بار.