ۇلت ۇياسى ۇلىتاۋ – قاشاننان قازاققا قايىرلى قونىس بولعان كيەلى مەكەن. ونىڭ تورىندە ەلدىكتىڭ ەڭسەلى رۋحى, بىرلىكتىڭ بيىك بايراعى بار. كونە تاريحقا كوز جۇگىرتسەك تە قازاقتىڭ ەڭ تاعدىرشەشتى ۇلى وقيعالارى وسىناۋ قاستەرلى بايتاقتان باستاۋ الادى. كوشپەلى تۇركى حالىقتارى ءۇشىن تەڭدەسسىز تۇلعا – شىڭعىس قاعاننىڭ ۇلى جوشى حاننىڭ دا وسى كەڭ ساحارادا ماڭگىلىك باراقات تابۋى بەكەر بولماسا كەرەك.
قاي جاعىنان الىپ قاراساق تا ۇلىتاۋ ءتورى – ءوز قۇدىرەتىمەن مىڭداعان جىلدىڭ باي شەجىرەسىن باۋىرىنا بۇگىپ جاتقان تەمىرقازىق توپىراق. پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ دا بۇل وڭىرگە بىرنەشە مارتە ات شالدىرۋى بەكەر ەمەس. مەملەكەت باسشىسى رەتىندە ۇلىتاۋعا ارنايى كەلىپ, ەجەلگى التىن وردانىڭ قاينارى سانالاتىن, ۇلىق ۇلىستىڭ تۇعىرلى ءتورى ەسەپتەلەتىن ىرگەلى جۇرتقا ايرىقشا ءمان بەرىپ كەلەدى. بۇگىن دە ۇلىتاۋدىڭ ەتەگىندە ەلدىكتىڭ ەڭسەسىن تىكتەيتىن, ۇلتتىڭ ماڭىزدى ماسەلەلەرىن كوتەرەتىن, جارقىن بولاشاققا جاڭا جول سالاتىن ۇلتتىق قۇرىلتاي شاقىرىپ, اۋزى دۋالى, ايتارى بار ازاماتتاردىڭ باسىن قوستى.
تاريحتا بەلگىلى ۇلى قۇرىلتايلاردىڭ كونە جوسىعىمەن شاقىرىلعان ماڭىزدى كەڭەستى تاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ جاڭا ءداۋىر جولايرىعى دەسە دە بولعانداي. ءمانى تەرەڭ ءىس-شاراعا شاقىرتۋ العان ۇلتجاندى ازاماتتار, بەلگىلى تۇلعالار تىزىمىنە قاراپ, كەلەلى باسقوسۋدى كەزەكتى ءبىر القا دەۋگە كەلمەيدى. تۇتاستىقتى تۋ ەتۋگە جيىلعان قۇرىلتاي جاڭا قازاقستاننىڭ ەرتەڭگى بولاشاعىنا باسپالداق باستاماداي ۇلى رۋحتى وياتتى.
جوشى حان تاريحي-مادەني كەشەنىندە ۇيىمداستىرىلعان ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ جۇمىسىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ءوزى اشتى. كىرىسپە ءسوزىن جوشى حان باسىنا قۇران وقىتىپ, تاعزىم ەتۋدەن باستاعان پرەزيدەنت جاڭا قازاقستاندى قۇرۋ سىندى مۇراتكەرلىك ءىستىڭ ءدال وسى ۇلت ۇياسى ۇلىتاۋدىڭ تورىندەگى قۇرىلتايدان باستاۋ العانىن جاقسىلىقتىڭ نىشانىنا جورىعانىن ايتتى.
ۇلتتىق قۇرىلتايدا سويلەگەن سوزىندە قاسىم-جومارت توقاەۆ ەڭ الدىمەن جيىنعا ارنايى شاقىرىلعان دەلەگاتتاردى قۇتتىقتاپ, ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا ۇلكەن وزگەرىستەرگە نيەت بىلدىرگەن, داۋىس بەرىپ قولداعان حالىققا زور العىسىن جەتكىزدى.
«وتباسىمەن بارىپ, ەل بولاشاعىنا بەيجاي قارامايتىنىن كورسەتتى. شىنايى وزگەرىسكە جانە جان-جاقتى جاڭعىرۋعا دەگەن ۇمتىلىسىن ءبىلدىردى. كەلەشەگىمىزدىڭ جارقىن بولارىنا ءۇمىتى جانە سەنىمى زور ەكەنىن بايقاتتى. ەلىمىز ەرتەڭگى كۇنگە مىزعىماس بىرلىكپەن قادام باسۋعا دايىن ەكەنىن انىق اڭعارتتى. كوپشىلىك اتا زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى مەنىڭ باستامامدى قولدادى. داۋىس بەرۋگە قاتىسقان بارشا ازاماتقا زور العىسىمدى ايتامىن», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت بۇدان بىلاي بارشا ەلىمىزدىڭ جاڭاراتىنىن ايتتى. الايدا جاڭا قازاقستان ءبىر كۇندە نەمەسە ءبىر جىلدا قۇرىلمايتىنىن اتاپ وتكەن قاسىم-جومارت توقاەۆ ول ءۇشىن ۇلكەن-كىشى, جاس-كارى ءبارى ءبىر كىسىدەي جۇمىلىپ جۇمىس ىستەپ, ەرىنبەي ەڭبەك ەتۋلەرى كەرەك ەكەنىنە توقتالدى. مەملەكەت باسشىسى ەلدى ءبىر ىسكە ۇيىستىرۋ ماقساتىندا ۇلتتىق قۇرىلتاي شاقىرۋ تۋرالى باستاما كوتەرگەنىن ايتتى.
«قۇرىلتاي شاقىرۋ – ەرتەدەن كەلە جاتقان اتا ءداستۇرىمىز. بابالارىمىز ماڭىزدى ماسەلەلەردى وسىنداي القالى جيىندا تالقىلاعان. حالىق ءوزارا اقىلداسا وتىرىپ, ءبىر توقتامعا كەلگەن. مۇنداي شەشىمدەر بۇكىل ەلدى بىرىكتىرگەن. ءتول تاريحىمىزدا ۇلت تاعدىرىن شەشكەن قۇرىلتايلار بولعان. ونىڭ كوبى حالقىمىز ءۇشىن ماڭىزدى كەزەڭدە وتكىزىلگەن. تالاس قۇرىلتايىنان كەيىن التىن وردا دەربەس مەملەكەت بولدى. قاراقۇم جانە ورداباسى قۇرىلتايلارى جۇرتىمىزدى ەل قورعاۋعا ۇيىستىردى. ورىنبورداعى ءبىرىنشى قازاق قۇرىلتايىندا الاش پارتياسى قۇرىلدى. ەكىنشى قۇرىلتايدا الاش اۆتونومياسى جاريالاندى. ەگەمەندىك كەزەڭىندە دۇنيە ءجۇزى قازاقتارىنىڭ العاشقى قۇرىلتايى وتكىزىلدى. بۇل جيىندا سىرتتاعى قانداستارىمىز اتامەكەنگە شاقىرىلدى. ءبىز بابالار جولىن ۇستانىپ, قۇرىلتاي شاقىرۋ ءداستۇرىن جاڭعىرتتىق. ەلدىگىمىزدى نىعايتىپ, بىرلىگىمىزدى بەكەمدەيىك دەپ, بۇگىن باس قوسىپ وتىرمىز», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنت جاڭا وبلىستىڭ اشىلۋىن جاڭا قازاقستان قۇرۋداعى العاشقى قادامداردىڭ ءبىرى بولعانىن اتاپ ءوتتى.
«قاسيەتتى ولكەنىڭ اتاۋىن جاڭعىرتىپ, ونى ۇلىتاۋ دەپ اتادىق. دەربەس وبلىس مارتەبەسى وسى ايماقتى تىڭ سەرپىنمەن دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جۇمىس ورىندارى اشىلىپ, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى جاقسارا تۇسەدى دەپ ويلايمىن. جاڭا نىساندار, سولاردىڭ ىشىندە الەۋمەتتىك كەشەندەر بوي كوتەرەدى, تۋريستىك الەۋەتى ارتادى. وبلىستىڭ العاشقى قادامى القالى جيىننان باستالۋدا. ۇلت ۇياسى ۇلىتاۋدىڭ عاسىرلار بويعى ۇلى ميسسياسى قايتا جالعاسىن تاپتى», دەپ اتاپ ءوتتى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت جۋىردا وتكەن رەفەرەندۋم ەلدەگى ساياسي وزگەرىستەرگە ۇمتىلۋدىڭ جارقىن ۇلگىسى ەكەنىن ايتا كەلىپ, وسى ساياسي جوبا جۇزەگە ءساتتى اسقاننان كەيىن, باز بىرەۋلەردىڭ مەملەكەتتىڭ اتاۋىن وزگەرتۋ تۋرالى ايتقان پىكىرىن سىن تەزىنە الدى. مۇنىڭ ءدال قازىرگى ۋاقىتتا ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر توندىرەتىن جاۋاپسىز شەشىم ەكەنىن ايتتى مەملەكەت باسشىسى.
«ەڭ باستى ماسەلە, ءبىز تاۋەلسىز ەلىمىز – قازاقستان رەسپۋبليكاسى اتىنان 30 جىل ىشىندە كوپتەگەن حالىقارالىق كەلىسىمشارتقا قول قويدىق, مەملەكەتتىك شەكارامىزدى بەكىتتىك. وسىنداي جاعدايدا مەملەكەتىمىزدىڭ اتاۋىن وزگەرتۋ جاۋاپسىز شەشىم بولار ەدى. بۇل – ەڭ الدىمەن, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىمىزگە جانە حالقىمىزدىڭ بەيبىت ومىرىنە تىكەلەي اسەرى بار وتە ماڭىزدى ماسەلە», دەدى ق.توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق قۇرىلتاي جۇمىسىن باستاپ بەرگەننەن كەيىن, ءىس-شارانى جۇرگىزۋ ءتارتىبىنىڭ تىزگىنىن مەملەكەتتىك كەڭەسشى ەرلان قارين الدى.
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى, Amanat پارتياسىنىڭ توراعاسى جانە دەپۋتاتتىق فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى ەرلان قوشانوۆ, مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىنداعى وڭىرلىك حابتىڭ باسقارۋشى كوميتەتىنىڭ توراعاسى ءاليحان بايمەنوۆ, ماتەماتيك عالىم, مەملەكەت قايراتكەرى, فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى اسقار جۇمادىلداەۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى, «رۋسسكايا وبششينا ستوليتسى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى ناتاليا دەمەنتەۆا, اقىن سۆەتقالي نۇرجان, ءماجىلىس دەپۋتاتى ايدوس سارىم, قازاقستان جەكپە-جەك ونەرى قاۋىمداستىعىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى سارسەن قۇرانبەك, Qazaqstan ۇلتتىق تەلەارناسىنىڭ باس پروديۋسەرى, Ashyq alań تالداۋ باعدارلاماسىنىڭ جۇرگىزۋشىسى ماقسات تولىقباي ءسوز سويلەدى.
اتاپ ايتقاندا, ءوز سوزىندە ءماجىلىس توراعاسى ەرلان قوشانوۆ تاياۋدا وتكەن رەفەرەندۋم قازاق حالقىنىڭ اۋىزبىرشىلىگىن, ۇلتتىق باعىتتا ۇيىسا بىلەتىنىن كورسەتكەنىن اتاپ ءوتتى.
«حالقىمىز مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆتىڭ ەكىنشى رەسپۋبليكا قۇرۋدى كوزدەگەن ستراتەگيالىق باعىتىن, تەرەڭ رەفورمالارىن, ەلدى تۇبەگەيلى وزگەرتۋگە باعىتتالعان تاريحي تالپىنىسىن باسىم داۋىسپەن قولدادى. ەلىمىز رەفورمالاردىڭ ودان ءارى جالعاسۋىن, جالعاسا بەرۋىن قالاپ وتىر. ەل-جۇرتتى ارالاپ, مىڭداعان كەزدەسۋ وتكىزگەن كەزدە ءماجىلىس دەپۋتاتتارى, Amanat-تىڭ وڭىردەگى وكىلدەرى وسىعان تولىق كوز جەتكىزدىك. تۇپتەپ كەلگەندە, «قاسىرەتتى قاڭتار» وقيعاسىنان كەيىن قازاقستاننىڭ بولاشاعىنا, قازاق قوعامىنىڭ بىرلىگىنە كۇمان كەلتىرگەندەر دە از بولعان جوق. الايدا تاريحي رەفەرەندۋم حالقىمىزدىڭ تۇتاستىق پەن اۋىزبىرشىلىككە, مەملەكەتشىلدىك مۇراتى مەن ءتاۋ ەتكەن تاۋەلسىزدىككە ادال ەكەنىن ايقىن كورسەتتى. وسى تۇستا ءبىر نارسەنى ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. ەل تاعدىرى قىل ۇستىندە تۇرعان سول سىن ساعاتتاردا اسا اۋىر جاعدايدا قانداي قيىن شەشىمدەر قابىلداعانىڭىزدىڭ كۋاگەرى بولدىق. ول تۋرالى كەشەگى بەرگەن تەلە-سۇحباتىڭىزدا ءوزىڭىز دە ايتتىڭىز. سول شەشىمدەر ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىز بەن مەملەكەتتىگىمىزدى ساقتاپ قالعانى اقيقات», دەدى ە.قوشانوۆ.
بۇدان كەيىن وي ايتۋعا, پىكىر بىلدىرۋگە نيەت ەتكەن قۇرىلتاي مۇشەلەرىنە ءسوز بەرىلدى. ولاردىڭ ءبىرى باتىس قازاقستان وبلىسى قوعامدىق كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى باۋىرجان عۇبايدۋللين ءداستۇرلى ءدىنىمىزدىڭ ماڭايىنا توپتاسۋدىڭ ماڭىزىنا توقتالىپ, سونداي-اق شەكارالىق ايماقتارداعى ادام سانىنىڭ ازايىپ بارا جاتقانىن ايتىپ, بۇل ماسەلەنى ءجىتى باقىلاۋعا الۋدى ۇسىندى.
ودان كەيىن ءسوز العان كاسىپكەر, Daco-Motors جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ ديرەكتورى سىرىمبەك تاۋ جاڭا ۇلىتاۋ وبلىسىندا ەكونوميكالىق ەركىن ايماق قۇرۋ كەرەگىن ايتتى. «سوندا وڭىرگە ينۆەستيتسيا كەلەدى, كاسىپكەرلەر بۇل ىسكە قۇلشىنا كىرىسەر ەدى», دەدى ول.
ساياساتتانۋشى دانيار اشىمباەۆ رەفورمالاردىڭ جالعاسقانىن قالايتىنىن ايتىپ, قازىرگى ءماسليحاتتار جۇمىسىن شيراتۋ جونىندەگى ءوزىنىڭ سىني پىكىرلەرىن ءبىلدىردى.
القالى جيىننىڭ قورىتىندى ءسوزىن العان مەملەكەت باسشىسى ەل بىرلىگىن نىعايتاتىن, قوعامدى ۇيىستىراتىن تىڭ يدەيالار ورتالىعى بولاتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى. ءسويتىپ, التى الاشتىڭ بالاسى جينالعان القالى جيىندا العاشقى تاپسىرماسىن دا بەردى.
«بۇل جەردە بارلىق رۋدىڭ تاڭباسى تاسقا جازىلعان. سول ارقىلى بابالارىمىز ۇلت بىرلىگىن كورسەتكەن. قانىش ساتباەۆ «ەلىمىزدىڭ تۋ تىككەن جەرى – تاڭبالى تاس» دەگەن. وكىنىشكە قاراي, قاستەرلى جازۋلار كەيىن ابدەن ءب ۇلىندى. ەل ازاماتتارى ۇلىتاۋعا ەسكەرتكىش قويىپ, تاستاعى تاڭبالاردى جاڭعىرتتى. بىراق بۇل جەتكىلىكسىز دەپ ويلايمىن. مۇندا قازاقتىڭ بىرلىگىن ايگىلەيتىن ساۋلەتتى نىسان تۇرۋى كەرەك. مەن اۋليەتاۋدىڭ ەتەگىندە مەملەكەتتىك رامىزدەر الاڭىن اشۋدى تاپسىرامىن. قاسيەتتى وڭىردە كوك بايراعىمىز اسقاقتاپ تۇرۋعا ءتيىس. سول ارقىلى ۇرپاقتار ساباقتاستىعى جالعاسىپ جاتقانىن كورسەتەمىز», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ەڭ باستى مىندەتى – ۇلتتى ۇيىستىراتىن پاراساتتى, تىڭ يدەيالار مەن ۇسىنىستارعا ايرىقشا ءمان بەرۋ. قاسىم-جومارت توقاەۆ قۇرىلتاي جۇمىسى بارىسىندا باسشىلىققا الىنۋعا ءتيىس ءۇش نەگىزگى ماسەلەنى اتادى.
ء«بىرىنشى. جالپىۇلتتىق بىرلىكتى نىعايتۋ. ەڭ الدىمەن, ۇلتتىڭ جاڭا ساپاسىن قالىپتاستىرۋعا ايرىقشا ءمان بەرۋىمىز قاجەت. سونىمەن قاتار قوعامدى العا جەتەلەيتىن قۇندىلىقتاردى قالىپتاستىرۋىمىز كەرەك. ءبىز ورنىقتى دەموكراتيالىق ينستيتۋتتار قۇرامىز دەسەك, ساياسي جاۋاپكەرشىلىك مادەنيەتىن دامىتۋىمىز قاجەت. شىن مانىندە, ناعىز وتانشىلدىق قاسيەتتى قالىپتاستىرۋعا ءتيىسپىز. سوندا راديكاليزم مەن ەكسترەميزمگە توسقاۋىل قويامىز», دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى ەلدىڭ ەڭ باستى قۇندىلىعى ەگەمەندىك ەكەنىنە نازار اۋدارىپ, قاڭتار وقيعاسىنان كەيىن قازاقستاندا ساياسي بەلسەندىلىك ارتقانىن اتاپ ءوتتى. جاڭا ساياسي پارتيالار مەن قوزعالىستار پايدا بولا باستاعانىن, ءتۇرلى الاڭدا ءارتۇرلى پىكىر ايتىلىپ جاتقانىنان حاباردار ەكەنىن ايتتى.
«قوعام بەلسەندىلەرى الەۋمەتتىك جەلىدە ءتۇرلى ماسەلە كوتەرىپ ءجۇر. شىنى كەرەك, كەيدە مۇلدە اقىلعا سىيمايتىن پايىمدار دا ايتىلادى. جۇرت داۋلى ماسەلەلەرگە نارازىلىق ءبىلدىرىپ, كوشەگە شىعاتىن بولدى. زاڭدى بەلدەن باساتىن ازاماتتار دا جوق ەمەس. بىرتىندەپ دەموكراتيا جولىنا ءتۇسۋ كەزىندە مۇنداي جاعدايلاردىڭ بولۋى تۇسىنىكتى. بىراق زاڭ تالابى مۇلتىكسىز ورىندالۋعا ءتيىس ەكەنىن ءاردايىم ەستە ۇستاۋ قاجەت. زاڭ مەن ءتارتىپ – ىشكى تۇراقتىلىقتىڭ بىردەن-ءبىر كەپىلى», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنتتىڭ پىكىرىنشە, ۇلتتى ۇيىستىراتىن ءبىرىنشى قاسيەت اتاققۇمارلىق ەمەس, ەڭبەكقورلىق. «وتباسىن اسىراۋ ءۇشىن تاباندى ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن, زاڭعا باعىناتىن ادامدار قۇرمەتكە يە بولۋى كەرەك. وكىنىشكە قاراي, بىزدە كوشە بۇزاقىلارى, جاۋاپكەرشىلىكتەن جۇرداي بلوگەرلەر جانە ماسىلدىق پيعىلداعى ايقاي شىعاراتىن ادامدار بۇگىنگى كۇننىڭ باتىرىنا اينالدى. دەپۋتاتتار مەن اتقارۋشى بيلىك وكىلدەرى سولارعا عانا باسا ءمان بەرەتىن بولدى. ءتۇرلى دەڭگەيدەگى شەنەۋنىكتەر سولاردىڭ عانا تالابىن ورىنداۋعا جۇگىرەدى. ورتالىقتاعى جانە ايماقتارداعى بيلىك بارلىق ازاماتتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىنا بىردەي قاراۋعا ءتيىس», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالاردىڭ ءمان-ماڭىزىن حالىققا دۇرىس ءتۇسىندىرۋدى ەكىنشى ماڭىزدى مىندەت رەتىندە اتادى. قازىر بۇل جاڭعىرۋلار بىرتىندەپ جالپىۇلتتىق سيپاتقا يە بولا باستاعان.
مەملەكەت باسشىسى حالىقتىڭ جاڭا تەحنولوگيالار ارقىلى اۋقىمدى رەفورمالارعا قاتىسۋىن ءۇشىنشى ماڭىزدى مىندەت رەتىندە اتادى.
«قۇرىلتاي – بەلگىلى ءبىر ادامدار عانا باس قوساتىن جەر ەمەس. ول, شىن مانىندە, جالپىۇلتتىق جيىنعا اينالۋى كەرەك. بۇل – وتە ماڭىزدى مىندەت. ءبىز جاڭا تسيفرلى تەحنولوگيانىڭ مۇمكىندىگىن كەڭىنەن پايدالانۋىمىز قاجەت. سوندا مەملەكەت پەن حالىقتىڭ قارىم-قاتىناسى بارىنشا ءتيىمدى بولماق. مەن «قۇرىلتاي» دەگەن ارنايى ءموبيلدى قوسىمشا ازىرلەۋدى ۇسىنامىن. سول ارقىلى حالىق ەلدى جاڭعىرتۋ تۋرالى وي-پىكىرىن ونلاين رەجىمدە ايتا الادى. جۇرت رەفورمانىڭ ناقتى پايداسىن كورۋى قاجەت», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت ەلىمىزدە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى بەلسەندى كۇرەس جۇرگىزىپ جاتقانىن ايتىپ, مۇنىڭ ەلىمىز ءۇشىن وتە وزەكتى, قاجەتتى ماسەلە ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق ول ماڭىزدى ماسەلەنىڭ ءبىرى – لاتىن الىپبيىنە قاتىستى پىكىرىن ءبىلدىردى. «تىلگە بايلانىستى تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە. بۇل – لاتىن الىپبيىنە كوشۋ تۋرالى. كەيبىر قوعام وكىلدەرى ءبىز ءالى كۇنگە دەيىن كيريلليتسادان ارىلا الماي جاتىرمىز دەپ, الاڭداۋشىلىق بىلدىرۋدە. بىراق ەڭ الدىمەن, بۇل لينگۆيستيكالىق تۇرعىدان وتە كۇردەلى ماسەلە. وسىنى جاقسى تۇسىنگەن ءجون. بۇعان دەيىن ءبىز ەكى رەت لاتىن گرافيكاسىنا كوشۋگە تىرىستىق. الايدا سوڭى ءساتتى بولعان جوق. سوندىقتان بۇل ماسەلەگە جان-جاقتى, تەرەڭ تالداۋ جاساپ بارىپ, تۇبەگەيلى شەشىم قابىلداعان ابزال. كيريلليتسادان لاتىن الىپبيىنە جاساندى تۇردە, تەك سايكەس ارىپتەردى وزگەرتۋ ارقىلى كوشۋگە بولمايدى. ايتپەسە, بۇل ۇلكەن قاتەلىككە اپارىپ سوعادى.
ەڭ باستىسى, ازاماتتار, اسىرەسە, جاستارىمىز قازاق تىلىندەگى بارلىق ءسوزدىڭ لاتىن گرافيكاسىنداعى جازىلۋ ءتارتىبىن انىق ءبىلۋى كەرەك. ياعني تىلىمىزگە ارنالعان ورفوگرافيالىق قاعيدالاردى قايتا قاراعان ءجون», دەپ ءتۇسىندىردى مەملەكەت باسشىسى.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنت ەلىمىزدە انا تىلىنە دەگەن قۇرمەتتىڭ جوعارى بولاتىنىن شەگەلەپ ايتتى. «جاقىندا ايگىلى Apple كومپانياسى قازاق ءتىلىن iOS-تىڭ تىلدەر جۇيەسىنە قوستى. الەمنىڭ 40 تىلىندە تارايتىن Nickelodeوn تەلەارناسى قازاقشا كورسەتىلە باستادى. جاستاردىڭ باستاماسىمەن National Geographic جۋرنالى التى جىلدان بەرى انا تىلىمىزدە جارىق كورۋدە. وسىنداي كوپتەگەن جاعىمدى جاڭالىق بار. سوندىقتان قاتتى الاڭداۋعا نەگىز جوق دەپ ويلايمىن. دەسەك تە وسى سالاداعى جۇمىسىمىزدى داڭعازا جاساماي, تاباندىلىقپەن جۇرگىزۋىمىز قاجەت. قازاق مەملەكەتى امان تۇرعاندا, قازاق ءتىلى جاساي بەرەدى. بۇعان ەشقانداي كۇمان بولماۋى كەرەك», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ۇلىتاۋدا جۇمىسى جوعارى دەڭگەيدە وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ قۇرامىنا 117 ادام ەنگەن. ولاردىڭ قاتارىندا بارلىق وبلىستىڭ, سان ءتۇرلى سالانىڭ, ءار بۋىننىڭ وكىلدەرى بار. وسى ورايدا, مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق قۇرىلتاي جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋ جايىندا وي-پىكىرىن بىلدىرە كەلە: ء«بىز كوپتى كورگەن ەل اعالارىنىڭ اقىل-كەڭەسىنە جۇگىنەمىز. بەلسەندى ازاماتتىق ۇستانىمى بار ورتا بۋىننىڭ تاجىريبەسىن ەسكەرەمىز. جاڭاشا ويلايتىن جاستاردىڭ تىڭ يدەيالارىن قولدايمىز», دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى ەلىمىزدىڭ باستى بايلىعى ەكەنىن ايتتى. ونسىز قازاقستاننىڭ ءوسىپ-وركەندەۋى مۇمكىن ەمەس ەكەنىنە نازار اۋداردى.
«بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتىڭ وزەگى ەل بىرلىگى ەكەنىن ەستە ساقتايىق, – دەدى پرەزيدەنت. – حالقىمىز «بەرەكە باسى – بىرلىك» دەگەن. قازىر الەمدەگى احۋال قۇبىلمالى. ونى جاقسى بىلەسىزدەر. وسى كۇردەلى كەزەڭدە اۋىزبىرشىلىگىمىزدىڭ مىقتى بولۋى وتە ماڭىزدى. ءبىز قيىندىقتىڭ ءبارىن ىنتىماقتىڭ ارقاسىندا ەڭسەرىپ كەلەمىز. بولاشاقتا دا وسى جولدان تايماۋىمىز كەرەك. مەن حالقىمىزدىڭ جاسامپازدىق رۋحىنا كامىل سەنەمىن. قازاق ەلىنىڭ مارتەبەسى بيىكتەي بەرسىن».
مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق مەرەكەلەر مەن اتاۋلى كۇندەر تىزبەسىنە دە وزگەرىس ەنگىزگەن ءجون دەپ ەسەپتەيدى. ماسەلەن, تاۋەلسىزدىك مەيرامىنىڭ ءمانىن وزگەرتپەستەن, كەيىنگى جىلدارى اتاۋسىز قالعان رەسپۋبليكا كۇنىنە ۇلتتىق مەرەكە مارتەبەسىن قايتارۋدى ۇسىندى.
«1990 جىلى 25 قازاندا قازاقستاننىڭ ەگەمەندىگى تۋرالى دەكلاراتسيا قابىلداندى. بۇل ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك جولىنداعى تۇڭعىش قادامى بولاتىن. وسى قۇجاتتى قابىلداعان كەزدە تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ اسا ماڭىزدى ءرول اتقاردى. رەسپۋبليكا كۇنى ەلدىڭ مەملەكەت قۇرۋ جولىنداعى تاريحي قادامىنىڭ سيمۆولى بولۋى كەرەك. ارينە, تاۋەلسىزدىك كۇنىنىڭ باستاپقى ءمانى ساقتالادى. بۇل كۇن مەملەكەتتىك مەرەكە بولىپ قالا بەرەدى. بىراق تاۋەلسىزدىك الۋعا زور ۇلەس قوسقان ۇلتتىق باتىرلارىمىزعا تاعزىم كۇنى رەتىندە اتاپ ءوتىلۋى كەرەك», دەدى پرەزيدەنت.
ەل پرەزيدەنتى كادر ماسەلەسى تۋرالى دا ءوزىنىڭ پىكىرىن بىلدىرە كەتتى. «الەۋمەتتىك جەلىدە «ەسكى كادرمەن جاڭا قازاقستاندى قالاي قۇرۋعا بولادى؟» دەيتىندەر بار. بۇل – ورىندى سۇراق. بىراق نەگىزىنەن كادرلاردى بىرتىندەپ اۋىستىرۋ كەرەك. ءتىپتى كەزىندە رەسەيدە, قىتايدا, يراندا بولعان رەۆوليۋتسيالاردان كەيىن دە بۇرىنعى رەجىمنىڭ شەنەۋنىكتەرى مەملەكەتتىك قىزمەتىن جالعاستىرعان. بۇل ەلدەرمەن سالىستىرعاندا بىزدەگى جاعداي, ارينە, مۇلدە باسقاشا. جالپى, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى قولىنان تۇك كەلمەيدى دەپ كەمسىتۋدى دوعارۋ كەرەك. ءتىپتى ولاردى «حالىق جاۋلارى» سياقتى كورەتىندەر بار. «شەنەۋنىك» دەگەن ءسوز جاعىمسىز ۇعىمعا اينالىپ بارادى. بۇل – دۇرىس ەمەس. مەملەكەتتىك قىزمەتتە ادال ءارى بىلىكتى كادرلار وتە كوپ. ولار وتانىمىزدىڭ يگىلىگى جولىندا تىنباي ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. بىراق وكىنىشكە قاراي, ء«بىر قارىن مايدى ءبىر قۇمالاق شىرىتەدى» دەگەن دە بار. ونداي ادامدارمەن ءبىز بىردەن قوشتاسىپ جاتىرمىز», دەدى ق.توقاەۆ.
قۇرىلتايدىڭ سوڭىنا تامان پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ كۇنى كەشە ءشامشى قالداياقوۆقا ەڭبەك ەرى اتاعىنىڭ بەرىلگەنىن ەسكە سالا كەلە, بيىل 80 جاسقا تولعان مۇحتار شاحانوۆتىڭ دا وسى مارتەبەلى اتاقپەن ماراپاتتالاتىنىن قۋانا حابارلادى.
«جاقىندا ءشامشىنىڭ ءىنى-دوسى مۇحتار شاحانوۆ سەكسەن جاسقا تولادى. ونىڭ شىعارماشىلىق ەڭبەگى قانداي قۇرمەتكە دە لايىقتى. ول – وتە شىنشىل, ادال, ۇلتجاندى ادام. مەن بۇگىن مۇحتار شاحانوۆقا «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى» اتاعىن بەرۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدىم. ەلىمىزدىڭ ەڭ جوعارى ماراپاتىن اقىنعا ۇلت ۇياسى – ۇلىتاۋدىڭ تورىندە تاپسىرعاندى ءجون كوردىم», دەگەن مەملەكەت باسشىسى ۇلىتاۋدىڭ تورىندە ايگىلى اقىننىڭ توسىنە «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى» اتاعىنىڭ مارتەبەلى بەلگىسىن تاقتى.
ال ءسوزىنىڭ سوڭىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ كەلەسى قۇرىلتايدى تۇركىستان قالاسىندا وتكىزۋدى ۇسىندى. « ۇلىتاۋدان بولەك, ورداباسى, مارتوبە, كۇلتوبە سياقتى قاستەرلى جەرلەرىمىز بار. مەن كەلەسى باسقوسۋدى كيەلى تۇركىستاندا وتكىزۋدى ۇسىنامىن. قۇرىلتايدىڭ ءار ايماقتا ءوتۋى سول ءوڭىردىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرەدى. ونىڭ مۇشەلەرى ءار جولى ءبىر ءوڭىردىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىسادى», دەپ ءسوزىن قورىتتى مەملەكەت باسشىسى.
ۇلىتاۋ وبلىسى