ەلتاڭبا, تۋ, ءانۇران – تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ باستى قۇندىلىقتارىنىڭ كورىنىسى, بەيبىتشىلىكتىڭ, بىرلىك پەن كەلىسىمنىڭ, ءوسىپ-وركەندەۋدىڭ بەلگىسى. ءبىز حالقىمىزدىڭ مۇددەسىن قورعايتىن كۇشتى, بەدەلدى مەملەكەت قۇرۋ جولىندا بيىك بەلەستەرگە بىرگە جەتەمىز.
قاسىم-جومارت توقاەۆ
تاريحى تەرەڭدە جاتقان ەلىمىزدىڭ الەم ساحناسىندا دەربەس مەملەكەت بولىپ, تانىلعانىنا بيىل تۋرا 30 جىل. وسى ورايدا مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆتىڭ «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىمبات» اتتى كولەمدى ماقالاسى جارىق كوردى. بۇل ماقالانىڭ جىل باسىندا جارىق كورۋى ءبىزدىڭ وسى باعىتتاعى بارلىق باستامالارىمىزعا ايقىن باعىت بولارى انىق. ويتكەنى ماقالا مازمۇنىندا بۇگىننەن باستاپ ءمان بەرۋىمىزگە ءتيىس كوكەيتەستى دۇنيەلەر بار.
1992 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا جوعارعى كەڭەسى قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك تۋىنا, مەملەكەتتىك ەلتاڭباسى مەن ءانۇرانىنا كونكۋرس جاريالاعان بولاتىن. بۇل ءوز تاريحىڭمەن ءوز جاراڭدى ەمدەۋدىڭ رۋحاني ءادىل ەمى ەدى. ويتكەنى تۋ, ەلتاڭبا, گيمن – ەلدىكتىڭ, ۇلتتىق بولمىستىڭ ولشەمى, ارمان-مۇددەنىڭ كورىنىسى.
ەلدىڭ ۇلتتىق مۇراعاتىنىڭ 1992 جىلدىڭ 4 ماۋسىمىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى كەڭەسىنىڭ ون ەكىنشى شاقىرىلىمنىڭ VIII سەسسياسىنىڭ ستەنوگرافيالىق ەسەبىنە جۇگىنسەك, مەملەكەتتىك تۋدىڭ جوباسىنا جاريالانعان بايگەگە 453 سۇلبا, ۇسىنىس ايتقان 142 حات كەلىپ تۇسسە, مەملەكەتتىك ەلتاڭبانىڭ جوباسىنا 245 جۇمىس, 67 ۇسىنىسحات جانە انۇرانعا 51 ءماتىنى بار, مۋزىكاسى بار نۇسقالارى, 132 ولەڭ ءماتىنى قارالعان.
جوعارعى كەڭەستىڭ سەسسيا وتىرىسىندا تالقىلاۋ كەزىندە تۋ جوباسىندا قازاقى ورنەك العاشىندا جان-جاقتى ۇيلەستىرىلمەگەن, تۋدىڭ رامىزدىك قۇرىلىمىن تىم كۇردەلەندىرىپ تۇرعان باسى ارتىق نىشانداي بىرقاتار دەپۋتاتتاردىڭ كوڭىلىنەن ونشا شىعا قويماعان. ءۇزىلىس كەزىندە, رامىزدەرگە قاتىستى جوبالاردى تاعى ءبىر زەردەلەگەن پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۋ جوباسىنىڭ اۆتورى ش.نيازبەكوۆكە:
– قازاقى ورنەكتى جاقسى تاپقان ەكەنسىز, شاكە. وندا تەرەڭ ماعىنا بار. مىنا كوك ءتۇس, التىن كۇن مەن قىران قۇس بەينەلەرىنىڭ رامىزدىك بولمىسى, نەگىزىنەن, ادامزاتتىق قۇندىلىقتار بيىگىنەن سويلەپ تۇر عوي. ال قوشقار ءمۇيىز ناعىز ءتول ۇلتتىق ناقىشىمىز عوي. جوبا قابىلدانار بولسا, ونىڭ ورنالاسقان تۇسىن دا, بوياۋ ناقىشىن دا, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, بۇكىل ديزايندىق شەشىمىن قايتا قاراۋ كەرەك. سودان سوڭ, مىنا كۇننىڭ بەينەسىن تۋرا ورتاعا جىلجىتقان دۇرىس بولادى, – دەپ ەسكەرتۋ جاساعان.
كوپ سويلەي قويمايتىن قىلقالام شەبەرى:
– ۇقتىم, نۇرەكە. اسىعىستاۋ بولدى. مىندەتتى تۇردە جەتىلدىرەمىن, – دەپتى.
مەملەكەتتىك ەلتاڭبانى قابىلداۋ ساتىندە ەلتاڭبانىڭ اۆتورى ج.مالىبەك ۇلى ءوزىنىڭ «قازاقستان ەلتاڭباسى» اتتى كىتابىندا بىلاي ەسكە تۇسىرەدى:
«شامامەن 17.00-دە №239 ەلتاڭبادان 10-ى ىرىكتەلدى, سونىڭ ىشىندە مەن جاساعان ەلتاڭبا كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. سوندا مەن تەك كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ عانا ەمەس, ميلليونداعان وتانداسىمنىڭ ويىن ءدال تاۋىپپىن. كوميسسيا ءوتىنىشى بويىنشا ەكرانعا ەلتاڭبانىڭ ەكى نۇسقاسىن: ءبىرىنشى – قوشقار ءمۇيىزسىز جانە جۇلدىزسىز, ال ەكىنشىسىندە بۇل بەلگىنىڭ ءبارى بار. كوميسسيانىڭ كەيبىر مۇشەسى مەن دەپۋتاتتاردى ءمۇيىز بەن جۇلدىز شوشىتسا كەرەك. اسىرەسە جۇلدىزدان توتاليتارلىق جۇيە مەن ءدىندى كوردى. پرەزيدەنت قىزۋ تالقىلاۋدى قورىتىندىلاپ, قاداپ ايتتى: «ەلتاڭباداعى بەسجۇلدىزدى «كەڭەستىك جۇيە قالدىعى دەپ قاراۋعا بولمايدى. جۇلدىز كەڭەستىك زاماننان دا بۇرىن بولعان. قازاقتا «جۇلدىزىڭ بيىك بولسىن», دەيدى. ءبىز تاۋەلسىزدىگىمىزدى جاڭادان العان جاس مەملەكەتپىز. ءبىزدىڭ ءوز جولىمىز, ءوز جۇلدىزىمىز بولۋى كەرەك. جۇلدىزدىڭ كەڭەسكە قاتىسى جوق, ول – تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ قايتالانباس دامۋ جولىن كورسەتەدى. تەمىرقازىق! ءبىزدىڭ جۇلدىزدىڭ دىنگە قاتىسى جوق», دەگەننەن كەيىن, جەڭىسىم ءشۇباسىز بولدى».
ءانۇراننىڭ م.تولەباەۆ, ە.برۋسيلوۆسكي, ل.حاميدي جازعان اۋەنى سول قالپىندا قالدىرىلىپ, ءسوزىن قايتا جازۋ مىندەتتەلەدى. مۇنىڭ ءوزى تالانت قۇدىرەتىن ءبىر مويىنداتسا, ءانۇران اۋەنىندەگى ماقسات پەن مازمۇننىڭ ادامزات الدىنداعى ادالدىعىن قوسا تانىتادى.
سول كۇنى حالىق دەپۋتاتتارى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك جالاۋى تۋرالى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ەلتاڭباسى تۋرالى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ءانۇرانىنىڭ مۋزىكالىق رەداكتسياسى تۋرالى» ارنايى زاڭ قابىلداندى.
ەلىمىزدىڭ تۋى مەن ەلتاڭبانىڭ ءدال قازىرگىدەي بولىپ شىعۋىنا شىعارماشىلىق كوميسسيا مەن پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ ءرولى دە از بولماعانىن ايتۋ پارىز.
سايىپ كەلگەندە, تۇڭعىش قابىلدانعان رەسمي رامىزدەرىمىز سول كەزدەگى قوعامدىق ويدىڭ جەمىسى-ءتىن. ۇلتتىق مۇراعاتتارىمىزدا مەملەكەتتىك رامىزدەردى قابىلداۋعا قاتىستى قۇجاتتار مەن ءار الۋان ماتەريالداردى اقتارىپ, قاراعان سايىن وسىعان كوزىم جەتە تۇسەدى.
بۇل – تاڭدالعان جوبالاردىڭ ۇزدىك تانىلۋىنىڭ وبەكتيۆتى سەبەپتەرىن تاپ باسىپ تانۋعا كومەكتەسەتىن دە بىردەن-ءبىر فاكتور.
رەسمي رامىزدەر ءىشىنارا وزگەرىسكە ۇشىرادى. تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ جاڭا ماتىندىك نۇسقاسى نەگىزىندە 2006 جىلى ش.قالداياقوۆ پەن ج.ناجىمەدەنوۆتىڭ ايگىلى «مەنىڭ قازاقستانىم» مەملەكەتتىك گيمنگە اينالدى. ونى ورىنداۋ كەزىندە وڭ قولدى جۇرەكتىڭ تۇسىنا قويۋ تۇرۋ ءداستۇرى ەنگىزىلدى. جاڭا گيمن اتى ونىڭ رامىزدىك كونتسەپتۋالدىق ءبىتىمىن بارىنشا ايقىن اڭعارتادى.
اتا-بابالارىمىز: «تاربيە تال بەسىكتەن باستالادى», دەپ بەكەر ايتپاسا كەرەك. كەيبىر ورتادا مەملەكەتتىك رامىزدەردى قۇرمەتتەۋ, ولاردى ناسيحاتتاۋ تەك مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, بيلىك مەكەمەلەرىنىڭ مىندەتى دەگەن سىڭارجاق پىكىر بار. ال قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 34-بابىندا: «اركىم رەسپۋبليكانىڭ مەملەكەتتىك رامىزدەرىن قۇرمەتتەۋگە مىندەتتى», دەپ تايعا تاڭبا باسقانداي جازىلعان. ال سول مىندەتتىلىكتى سەزىنۋ ءۇشىن, ورىنداۋ ءۇشىن ءاربىر وتانداسىمىزعا ۇيدە, بالاباقشادا, مەكتەپتە, جوعارى وقۋ ورىندارىندا, وندىرىستە, مەكەمەلەردە ۇدايى تالىمدىك-تاربيەلىك جۇمىستار جۇرگىزىلۋى كەرەك. ء«بىزدىڭ مەملەكەتتىك تۋىمىز نەگە كوك ءتۇستى؟», دەگەن ساۋالعا: «تۋىمىزدىڭ تۇتاس كوك ءتۇستى بولۋى – بەيبىتشىلىكتى سۇيەتىنىمىزدىڭ, بىرلىگىمىزدىڭ, بىرتۇتاستىعىمىزدىڭ بەلگىسى», دەپ سايراپ تۇرعان جاسوسپىرىمدەردى كورگەندە قالاي ريزا بولمايسىز.
ەلىمىزدىڭ ەجەلدەن اڭساعان تاۋەلسىزدىگىنە قول جەتكىزىپ, قازاق ۇلتىنىڭ سالت-ءداستۇرى مەن ادەت-عۇرپىنىڭ قايتا جاڭعىرۋى, مەملەكەتتىك رامىزدەردىڭ بەكىتىلۋى بولاشاق دامۋعا بەت العان ەگەمەن ەلىمىز ءۇشىن ەرەكشە قۇبىلىس. سوندىقتان مەملەكەتتىك رامىزدەردى قاستەرلەۋ ازاماتتارىمىز ءۇشىن باستى مىندەت. سونداي-اق ۇلتارالىق تاتۋلىق پەن بەيبىتشىلىكتى ناسيحاتتاۋ جولىندا جانە مەملەكەتىمىزدىڭ الەمدىك دەڭگەيدە تانىلىپ وزىنە ءتان بەلگىلەرىمەن دامىعان ەلدەر قاتارىنان ورىن الۋى ءۇشىن ءتول نىشاندارىمىزدىڭ اتقاراتىن قىزمەتى ايرىقشا.
مeملeكeتتiك ءpامiزدep – بۇل ۇلتتىق مaقتaنىشتىڭ ءجانe oلapعa دeگeن epeكشe كوزقapaستىڭ بeلگiلepi. بۇكiل eل بoلىپ سۇيiكتi گيمنىمىزدى opىندaپ, تۋىمىز بeن Eلتaڭبaمىزدى مaقتaن تۇتaيىق.
رۋسلان حامزا,
مەملەكەتتىك رامىزدەردى ناسيحاتتاۋ جونىندەگى ۇلتتىق ورتالىقتىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى
اتىراۋ