مۇحتار قۇل-مۇحاممەد باستاعان پارلامەنت سەناتىنىڭ حالىقارالىق قاتىناستار, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ دەپۋتاتتارى ەقىۇ-نىڭ نۇر-سۇلتانداعى باعدارلامالار كەڭسەسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن نورۆەگيا كورولدىگىندە جۇمىس ساپارىمەن بولدى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
ستورتينگتىڭ (پارلامەنت) ۆيتسە-پرەزيدەنتى كاري حەنريكسەنمەن, حالىقارالىق ىستەر جانە قورعانىس كوميتەتىنىڭ توراعاسى ينە سورەيدەمەن, ەقىۇ پا جانىنداعى نورۆەگيا دەلەگاتسياسىنىڭ باسشىسى سيۆ موسسلەتپەن كەزدەسۋلەر بولدى.
قازاقستاندىق دەلەگاتسيا قۇرامىنداعى دەپۋتاتتار نۇرجان نۇرسيپاتوۆ, قايرات قوجامجاروۆ, دانا نۇرجىگىتوۆا, سونداي-اق قازاقستاننىڭ نورۆەگياداعى ەلشىسى ەركىن احينجانوۆ مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ەكىنشى رەسپۋبليكا قۇرۋدى باستى ماقسات ەتكەن جانە ەلىمىزدى ساياسي جاڭعىرتۋدى كوزدەيتىن كونستيتۋتسيالىق رەفورماسىنىڭ اۋقىمدى باعدارلاماسى تۋرالى رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم قارساڭىندا ارىپتەستەرىنە ەگجەي-تەگجەيلى ايتىپ بەردى.
كاري حەنريكسەن جۇزەگە اسىپ جاتقان ساياسي رەفورمالارعا نازار اۋداردى جانە مۇحتار قۇل-مۇحاممەد ونىڭ ءوتىنىشى بويىنشا الداعى شارانىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرىنە جان-جاقتى توقتالدى. ولاردىڭ قاتارىندا سۋپەر پرەزيدەنتتىكتەن كۇشتى پارلامەنتى بار پرەزيدەنتتىك رەسپۋبليكاعا كوشۋ, ادام مەن ازاماتتىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ, كونستيتۋتسيالىق سوت قۇرۋ, ومبۋدسمەن مارتەبەسىن كۇشەيتۋ, سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى مەن ايماقتىق اكىمدەرگە قاتىستى ساياسي پارتيالاردا بولماۋ جونىندەگى شەكتەۋلەر مەن جاڭا پارتيالاردى تىركەۋ ءراسىمىن جەڭىلدەتۋ تۋرالى ماسەلەلەرى بار.
«ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ «جاڭا قازاقستاندى» قۇرۋ ماقساتىن العا قويدى. بۇل بارلىق ازاماتتاردىڭ جەكە باستاماسى ءۇشىن مۇمكىندىكتەردى قامتاماسىز ەتەتىن نەعۇرلىم تۇراقتى, ارتاراپتاندىرىلعان جانە تەڭ قۇقىقتى ەكونوميكانى, نەعۇرلىم ءادىل قوعامدى, سونداي-اق جىگەرلى, سەرپىندى جانە باسەكەگە قابىلەتتى ساياسي جۇيەنى بىلدىرەدى», دەپ اتاپ ءوتتى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد.
پىكىرسايىس بارىسىندا قازىرگى گەوساياسي جاعدايلاردا تەڭ ءارى سىندارلى سىرتقى ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋ قاجەتتىگى تۋرالى ءوزارا پىكىر ايتىلدى.
بۇعان دەيىن نورۆەگيانىڭ قورعانىس جانە سىرتقى ساياسي مەكەمەلەرىن باسقارعان ينە سورەيدە قاۋىپسىزدىك سالاسىن قامتاماسىز ەتۋ جانە وسى سالاعا پارلامەنتتىك باقىلاۋ ەنگىزۋ جونىندەگى ەرەجە شىعارۋ تاجىريبەسىمەن ءبولىستى. ستورتينگتىڭ ءرولى تەك زاڭدار مەن ۇلتتىق بيۋدجەتتى قابىلداۋدا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار مينيسترلەر كابينەتىن تىڭداۋ ارقىلى باقىلاۋ فۋنكتسيالارىن جۇزەگە اسىرۋ نەمەسە وعان سەنىمسىزدىك بىلدىرۋمەن دە كورىنىس تابادى, بۇل تەكسەرۋلەر مەن تەپە-تەڭدىكتىڭ ءتيىمدى جۇيەسىنە قول جەتكىزەدى.
قازاقستان دەلەگاتسياسىنىڭ باسشىسى جۇزدەسۋشىلەردى ەلىمىزدە جۇرگىزىلىپ جاتقان ساياسي جانە ەكونوميكالىق وزگەرىستەر تۋرالى حاباردار ەتتى. ورتالىق ازيا ەلدەرى مەن سولتۇستىك كەڭەس پارلامەنتتەرى اراسىندا ديالوگتى ىسكە قوسۋ يدەياسىن قاراستىرۋ ۇسىنىلدى. قازىرگى زاماندا ترانسكاسپي ترانزيتتىك باعىتى ەرەكشە ماڭىزعا يە بولىپ وتىر.
مۇحتار قۇل-مۇحاممەد ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە نورۆەگيادا قازا تاپقان قازاقستاندىقتاردى, ونىڭ ىشىندە 1944 جىلعى پەتسامو-كيركەنەس وپەراتسياسىنا قاتىسۋشىلاردى ەستە ساقتاۋ جونىندەگى بىرلەسكەن كۇش-جىگەردى اتاپ ءوتتى.
مەملەكەتتىك باسقارۋ قىزمەتىن باقىلاۋ جونىندەگى پارلامەنتتىك ومبۋدسمەننىڭ باسشىلىعى گۋستاۆ حاۆەرمەن, سونداي-اق قورعانىس سەكتورىنداعى ادالدىق پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى پەر كريستەنسەنمەن كەزدەسۋلەردە قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىندەگى ومبۋدسمەننىڭ ءرولى مەن مارتەبەسى تالقىلاندى. سەناتورلار ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىندا ۇسىنىلعان كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەردىڭ, اتاپ ايتقاندا, ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىلدىڭ كونستيتۋتسيالىق مارتەبەسىن جانە ونىڭ كونستيتۋتسيالىق سوتقا جۇگىنۋ قۇقىعىن بەكىتۋ تۋرالى ماڭىزدى باعىتتارىن اتاپ ءوتتى.
پارلامەنتشىلەر كەزدەسۋدى قورىتىندىلاي كەلىپ ەلدىڭ كونستيتۋتسيالىق ۇلگىسىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن دامىتۋدىڭ ماڭىزىنا توقتالدى. سونداي-اق ءبىزدىڭ مەملەكەتتەرىمىز اراسىندا نەعۇرلىم تىعىز بايلانىس ورناتۋ جانە قازاقستاندا نورۆەگيالىق ەلشىلىكتىڭ تەز ارادا اشىلۋى تۋرالى تىلەك ءبىلدىردى.
ايانا توعانبەك