وڭتۇستىك وڭىرىنەن تۇلەپ ۇشقان, ۇلتىمىزدىڭ بولمىسىنان ءنار الىپ, ونىڭ دارالىعى مەن دانالىعىن تورتكۇل الەمگە مويىنداتقانداردىڭ بىرەگەيى, جاراتىلىستانۋ عىلىمدارىنىڭ كورنەكتى وكىلى, نوبەل التىن مەدالىنىڭ, حالىقارالىق سوكرات, پ.كاپيتسا اتىنداعى سىيلىقتاردىڭ لاۋرەاتى, حيميا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ قۇرمەتتى اكادەميگى ءابدىمۇسا مۇرات ۇلى قۋاتبەكوۆ بيىل فانيدە جۇرگەن بولسا, 80-ءشى كوكتەمىن اتاپ وتەر ەدى. ەندى, مىنە, بۇكىل سانالى عۇمىرىن عىلىم مەن ءبىلىم سالاسىنا ارناپ, ونىڭ دامۋىنا وراسان ۇلەس قوسقان, ونداعان عالىمنىڭ ءوسىپ-ورلەۋىنە ۇيىتقى بولعان ايگىلى حيميك-عالىمدى تەبىرەنە ەسكە الماقپىز.
ايگىلى عالىم ءاربىر تاسى مەن جوتاسى تۇنىپ تۇرعان تاريح, جەتى وبادان وتكەن كۇندەردەن سىر شەرتكەن كونە شەجىرەلى ارىس قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى رازەزدە ەل باسىنا قارالى كۇن تۋىپ, سوعىس اتتى زۇلماتپەن جانتالاسا ارپالىسىپ جاتقان قيىن كەزدە دۇنيە ەسىگىن اشىپتى. قاراپايىم تەمىرجولشى وتباسىندا ومىرگە كەلگەن نارەستەدەن ۋاقىت وتە كەلە ايگىلى تۇلعا قالىپتاسارىن كىم بىلگەن؟ ءابدىمۇسانىڭ ۇلت دارابوزى دارەجەسىنە دەيىن كوتەرىلۋىنە نەندەي تىلسىم ىقپال ەتتى ەكەن, ياعني فەنومەنى نەدە ەدى؟ نەگە ءابدىمۇسا تۋرالى بۇل كۇندە پىكىر ايتۋشى كوپ؟ نەگە الىس جانە تاياۋ شەتەلدەردىڭ عالىمدارى قازاق اقبەرەنىنىڭ 80 جىلدىعى قانداي دەڭگەيدە اتالماق دەپ سۇراۋ سالۋدا؟ «وي تۋادى سۇراقتان» دەگەندەي, وسىنداي سان ساۋال ونىڭ ومىردەگى قاتارلاسى, ارىپتەسى رەتىندە مەنىڭ قولىما قالام الۋىما تۇرتكى بولدى. ادام نە جازسا دا ءوزىنىڭ كورگەنىن, ويىنا تۇيگەنىن عانا جازادى. مەن دە ويعا تۇيگەندەرىمدى ورتاعا سالماقپىن.
پسيحولوگ عالىمدار ادامداردى ءۇش توپقا بولەدى:
– ءبىرىنشى توپتاعى ادامدار قوعامداعى قايناعان تىرشىلىكتىڭ اراسىندا جۇرەتىن, ومىرلىك پوزيتسياسى بەلسەندى ادامدار. قورشاعان ورتاداعى, كۇندەلىكتى اعىمداعى قىزمەتتەر, جۇمىستار, جاڭالىقتار مەن جاقسىلىقتار, وزگەرىستەر سولاردىڭ قولدارىمەن اتقارىلىپ, جۇزەگە اسىرىلادى ەكەن;
– ەكىنشى توپ قوعامدا, ومىردە, دۇنيەدە نە بولىپ جاتقانىن سىرتتاي عانا باقىلاپ, نەمقۇرايلىقپەن ءومىر سۇرەدى ەكەن.
– ۇشىنشىلەرى ءار نارسەگە تەك قۇمارپاز, تۇيمەدەيدى تۇيەدەي, تۇيەدەيدى تۇيمەدەي ەتۋگە بەيىم ادامدار. ابەكەڭ ءبىرىنشى توپتاعى ادامدارعا ءتان قاسيەتتەر جيىنتىعىن بويىنا ءسىڭىرىپ, ساناسى ىسىنەن وزىق جۇرەتىندىكتەن, وسى توپتاعى تۇلعالاردىڭ الدىڭعى لەگىندە بولدى.
تۇلعالىق قادىرگە ۇلتىنىڭ ۇلىلىعىن بويىنا سىڭىرگەندەر, ياعني ۇلتجاندىلار عانا جەتەدى دەگەن ءسوز بار. ول ءسوزدىڭ ءابدىمۇسا مۇرات ۇلىنا تىكەلەي قاتىستىلىعىن, شىنايى راستىعىن ءدۇيىم جۇرت ونىڭ كوزى تىرىسىندە-اق تانىدى.
دانىشپاندار ۇلتتىڭ قۋاتى رۋحىندا دەگەن. ال ۇلتتىق رۋحتى ۇرپاق يگىلىگىنە اسىراتىن ۇستازدار بولىپ سانالادى. ءابدىمۇسا مۇرات ۇلى الدىمەن ۇلاعاتتى ۇستاز بولدى. ۇستاز دەگەن ۇلى ۇعىمعا الەمنىڭ ەكىنشى ۇستازى بولعان ۇلى بابامىز ءال-فارابي: «ۇستاز ...اسا قاناعاتشىل, جانى اسقاق جانە ار-نامىسىن ارداقتايتىن, جاقىندارىنا دا, جات ادامدارعا دا ءادىل, جۇرتتىڭ بارىنە جاقسىلىق پەن ىزگىلىك كورسەتەتىن, قورقىنىش پەن جاسقانۋ دەگەندى بىلمەيتىن باتىل, ەر-جۇرەك ادام بولۋ كەرەك», دەگەن ەكەن. ۇلى بابامىز جىكتەپ كورسەتكەن قاسيەتتەر جيىنتىعى تۇلا بويىنا دارىعان تۇلعالاردىڭ بىرەگەيىنە ءابدىمۇسا مۇرات ۇلىن جاتقىزۋ ادىلدىك بولار ەدى. ويتكەنى ابەكەڭنىڭ بۇكىل سانالى عۇمىرى ۇستازدىق ەتۋگە عانا ارنالعان. سونىمەن قاتار ول جوعارى جانە ارنايى وقۋ ورىندارىن ۇيىمداستىرۋشى بىلىكتى باسشى بولا ءبىلدى. كوڭىلى كورەگەن, كوكىرەك كوزى ساۋلەلى ءابدىمۇسا مۇرات ۇلى قىسقا ۋاقىت ىشىندە حالىقتار دوستىعى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ, اقسۋكەنت كوپسالالى كوللەدجىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن اسا جوعارى دەڭگەيگە جەتكىزدى. بۇل ورايدا ابەكەڭنىڭ جوعارى وقۋ ورنى قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋ جولدارىن تەوريالىق جانە پراكتيكالىق تۇرعىدان تەرەڭ مەڭگەرۋىنە ونىڭ جامبىل جەڭىل جانە تاماق ونەركاسىبى تەحنولوگيالىق ينستيتۋتىندا جانە ونىڭ سەمەي قالاسىنداعى فيليالىندا, قاراعاندى پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جەزقازعان فيليالىندا, وڭتۇستىك قازاقستان ايماقارالىق «قاينار» ۋنيۆەرسيتەتى جانە قازاق-وزبەك ينجەنەرلىك گۋمانيتارلىق ۋنيۆەرسيتەتىندە باسشىلىق قىزمەتتەردە بولعان جىلدارداعى جيناقتاعان تاجىريبەسى العىشارت جاساپتى. ءارتۇرلى سالالىق باسشىلىق لاۋازىمداردا شىڭدالعان ىسكەرلىك جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق قارىم-قابىلەتىن حالىقتار دوستىعى ۋنيۆەرسيتەتىندە ەلىمىزگە قاجەتتى بىلىكتى تەحنيكالىق مامانداردى دايارلاۋدا, جاڭا تەحنولوگيالاردى وقۋ-وندىرىستىك پروتسەسكە ەندىرۋدە ۇتىمدى پايدالاندى. ۇستاز-عالىم ءارى باسشى رەتىندە ەڭ الدىمەن اقيقات پەن ادىلدىكتى جوعارى قوياتىندىعى, ۇلت بولاشاعىنا قىزمەت ەتۋگە دەگەن قۇلشىنىسى ابەكەڭنىڭ ابىرويىن شارىقتاتتى. ونىڭ مىنەز سۇلۋلىعى, ادەپتىلىگى, ازاماتتىعى, پاراساتتىلىعى, وقىتۋشى-پروفەسسور قۇرامىنا كورسەتكەن ۇلگى-ونەگەسى ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمىن جەتىستىكتەرگە جەتەلەيتىن كۇش-قۋات كوزىنە اينالعان ەدى.
ءوز ىستەرىنە جەتىك بىلىكتى مامانداردى ۋنيۆەرسيتەتكە شاقىرۋدا, تاياۋ شەتەل جانە تمد ەلدەرىنىڭ جەتەكشى وقۋ ورىندارىمەن, عىلىمي ورتالىقتارىمەن, ت.ب. ۇيىمدارىمەن ىسكەرلىك قارىم-قاتىناس ورناتىپ, بايلانىستىڭ اسقان ۇلگىسىن قالىپتاستىرۋدا دا ءابدىمۇسا مۇرات ۇلى ەرەكشە ۇلگى كورسەتتى.
قازاقتا كەي ادامدار ومىردەن ءىزىن ىزدەيدى, ال كەيبىرەۋى ءوزىن ىزدەيدى دەيتىن ءتامسىل بار. شىندىعىندا, ءىزىن ىزدەگەندەر ەلگە, ۇرپاققا ۇلاعات بولاتىن ايشىقتى ءىزىن قالدىرادى ەكەن. وسى ورايدا ابەكەڭ قانداي بيىككە جەتسە دە, ء«بارى ءوزىم تاتقان ءدام-تۇزىم ءۇشىن. تۋعان جەر, وسكەن ەلگە قارىزدار ەكەندىگىمدى ەشقاشان ەستەن شىعارمايمىن», دەيتىن پايىمىن ىسىمەن شەگەندەۋمەن بولىپتى. مۇنداي وي-تولعاۋدى جۇرەكتەن شىققان ءسوز ەمەس دەپ قالاي ايتا الاسىڭ. مۇنداي پاراسات جان قىزۋىن, جۇرەك جىلۋىن تۋعان ەلگە, تۋعان جەرگە ارناۋدى عانا ويلايتىن ارىستارعا عانا ءتان ەكەنى حاق.
ابەكەڭ اسا قاراپايىم جان ەدى. سول قاراپايىمدىلىعىنا قوسا, قايىرىمدىلىق, مەيىرىمدىلىك سىندى اسىل قاسيەتتەردەن جاراتىلعان جاسامپاز جامپوزدىعىن قالايشا ايتپاسقا. مەيىرىمدىلىك – جانىڭ جابىرقاعاندا كوڭىلىڭە نۇر قۇياتىن ساۋلە دەگەن ەكەن ءبىر دانىشپان. ابەكەڭنىڭ قايىرىمدىلىعىن, مەيرىمدىلىگىن ەسەپتەۋدىڭ ءوزى ونىڭ اسقاق رۋحىنا قيانات سياقتى كورىنەدى. ويتكەنى جەتپەستى جالعاپ, تارىققاندى تاياپ, ازاماتتىقتىڭ اق بەرەندىگىن كورسەتكەن جاقسىلىقتارى ۇشان-تەڭىز. قامقورلىق – تازا كوڭىلدەن, ىزگى نيەتتەن جاسالاتىن, سانا-سەزىمنىڭ ەڭ جوعارعى كورسەتكىشىن بىلدىرەتىن ەرەكشە قاسيەت. «قامقورلىقتى سوزىندە دە, ىسىندە دە بوياماسى جوق ادامدار عانا جاساي الادى», دەگەن ەكەن گرەك دانىشپانى پلاتون. ال ابەكەڭنىڭ ومىرىنەن بوياما تاپقان ادامدى تاپپايسىڭ.
حيميا عىلىمىندا «تىزبەكتى رەاكتسيا» دەگەن تەرمين بار. ابەكەڭ ادامگەرشىلىكتىڭ, قايىرىمدىلىق, مەيىرىمدىلىكتىڭ «تىزبەكتى رەاكتسياسىن» باستاعان, كومەككە مۇقتاج جانداردىڭ ماسەلەسىن شەشۋگە بارىنشا كومەكتەسۋگە بەك دايار ساناۋلى ازاماتتار ساناتىنىڭ كوش باسىندا تۇرعان قايىرىمدى جان بولدى.
حالقىمىزدا «وزگەنىڭ يىعىنا جاپقان شاپان ءوزىڭدى دە جىلىتادى», دەگەن قاناتتى ءسوز بار. شىنىندا دا, جاقسىلىق جاساۋ, جىلاعاندى جۇباتۋ, مۇقتاجعا جاردەمدەسۋ, جەتىم-جەسىرلەرگە, قاراۋسىز قالعان شيەتتەي بالالارعا قايىرىمدىلىق كومەك بەرۋ – ادامنىڭ ادامگەرشىلىگىن كورسەتەتىن ەڭ باستى قاسيەت. كەيدە ابەكەڭنىڭ وسىنداي سارقىلماس قادىر-قاسيەتى بۇگىنگى قالتالى ازاماتتاردىڭ بويىنان تابىلىپ جاتسا, ءتىپتى كەرەمەت بولار ەدى عوي دەپ ارمانداپ كەتەسىڭ.
ەل اقساقالدارىنىڭ, كونەكوز قاتارلاستارىنىڭ ايتۋىنشا, ءابدىمۇسا ءتىپتى بالاڭ جىگىت شاعىنان باستاپ اق پەن قارا الماسقان ءومىردىڭ كولەڭكە تۇستارىنا كوبىرەك نازار اۋدارىپ جۇرەدى ەكەن. ءار ادامنىڭ جۇزىنەن سىر اۋلاپ, سوزگە تارتىپ, جاعدايىنان حاباردار بولۋ ادەتىنە اينالىپ كەتكەن ەكەن. «وزگەنى قۋانتۋ – ءوزىڭدى قۋانتۋ» دەيدى حالىق دانالىعى. «ارىس قالاسىنداعى ت.تاجىباەۆ اتىنداعى جەتىم بالالاردىڭ وكىل اتاسى رەتىندە سول بالالاردىڭ مۇقتاجدارىن وتەپ, ولاردىڭ قۋانىشتارىن كورگەندە ءوزىنىڭ دە قۋانىشتان جۇرەگى جارىلا جازدايتىن ەدى», دەيدى بالالار ءۇيىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ونى ەسكە الىپ.
ابەكەڭ جىل سايىن داستۇرگە اينالعان «مەكتەپكە جول» رەسپۋبليكالىق اكتسياسىنا دا بەلسەنە قاتىسقان. الەۋمەتتىك از قامتىلعان وتباسىلاردان شىققان بالالارعا وقۋ قۇرالدارىمەن, كيىم-كەشەكپەن ۇزبەي قامقورلىق كورسەتكەن. ۋنيۆەرسيتەتتە تەگىن وقىتۋ, ستيپەنديا ءبولۋ – ءوز الدىنا ءبىر توبە شارالار. ابەكەڭنىڭ ءوزى قۇرىلتايشىسى بولعان وقۋ ورداسىندا كومەككە مۇقتاج ستۋدەنتتەردى ىزدەستىرىپ وتىراتىن ادەتى بار ەدى. ولاردىڭ ماسەلەلەرىن وقۋ بىتىرگەننەن سوڭ دا شەشۋگە بارىنشا كومەكتەسىپ وتىرعان. وسىنداي جىلاعاندى جۇباتۋعا, سۇرىنگەندى تۇرعىزۋعا, سۇراعانعا بەرۋگە ءازىر تۇراتىن جومارتجۇرەك جاندار كوپ بولسا عوي دەيسىڭ ابەكەڭنىڭ قايىرىمدىلىعىنىڭ «تىزبەكتى رەاكتسياسىن» ەسكە العان سايىن.
«ابەكەڭنىڭ ءۇي-كۇيى جوق جەتىم-جەسىر وتباسىنا ءۇي سالىپ بەرىپ, قونىس قۋانىشىن بولىسكەندە, ءۇيلى بولعان جانداردىڭ سول ساتتەگى قۋانىشىن كورسەڭىز عوي. سول جانداردىڭ جاڭا ۇيگە كىرىپ-شىققان ساتتەردەگى كوڭىل كۇيلەرىنە كۋا بولىپ, ءبارىمىز دە تولقىعان ەدىك», دەپ ەسكە الادى كۋاگەرلەر.
ۇلت بولمىسىنان ءنار الىپ, ۇلت كەمەڭگەرلىگىن بويىنا سىڭىرگەن, ءومىر بويى تۋعان حالقىنىڭ مۇددەسى مەن مۇراتىن عانا ويلاعان, مىسىقتىلەۋلىلەردىڭ مىسىن بيىك پاراساتىمەن, زور ادامگەرشىلىگىمەن باسقان ءابدىمۇسا مۇرات ۇلى زامانا سالماعىن جان-جۇرەگىمەن سەزىنە ءبىلىپ, حالقىمىزدىڭ بويىن شارپىعان كەسەل اتاۋلىعا بار كۇش-قۋاتىمەن قارسى كۇرەسكەن ءداۋىردىڭ دارا تۇلعاسى بولىپ ءوتتى.
تۋعان جەردى تۇلەتۋ – پەرزەنتتىك پارىزى بولعاندىقتان, ابەكەڭ وسكەن جەرىنە زاماناۋي ساۋلەت ۇلگىسىندە مەشىت تۇرعىزىپ, اينالاسىن اباتتاندىرىپ بەردى.
سونىمەن, ابەكەڭ بۇكىل سانالى عۇمىرىن ۇستازدىققا, جوعارى وقۋ ورنىن ۇيىمداستىرۋعا ارناعان ءھام جۇرەك قالاعان ىسىنە شىن بەرىلگەن تۇلعا بولعانى ايان. ءبىر سالادا عۇمىر بويى قىزمەت ەتۋ ادامنىڭ ومىردەگى تۇراقتىلىعىنىڭ, كاسىپ پەن مۇراتقا ادالدىعىنىڭ بىردەن-ءبىر كورسەتكىشى بولسا كەرەك. ادامتانۋ عىلىمىندا مىنەز تۇراقتىلىعى, ومىردەگى تۇراقتىلىق ادال پەيىلدى, نازىك تالعامدى ادامدارعا عانا داريتىن قاسيەت دەگەن انىقتاما بەرىلگەن. ءابدىمۇسا مۇرات ۇلىن دا كوز الدىمىزدا بيىكتەتكەن وسىنداي قاسيەتتەرى ەدى.
ويىمىزدى تۇجىرىمدار بولساق, ابەكەڭدى ادامگەرشىلىكتىڭ اسقار بيىگىنە كوتەرگەن باستى قاسيەت نيەت تۇزۋلىگى ەكەن. ول وسى ءتۇزۋ نيەتىن ويىنا, ويىن سوزىنە, ءسوزىن ادەتىنە, ادەتىن مىنەزىنە اينالدىرعاندىقتان, اقبەرەن ازامات بولىپ قالىپتاسقان. سونداي-اق ابەكەڭ ار-نامىسىن كىرلەتپەگەن بەكزات ادام بولعان. ول وزىنەن كىشىگە ەشقاشان پاڭدىق جاساماعان, وزىنەن ۇلكەنگە جارامساقتانىپ, جاعىنباعان, ء«وز اعاسىن تاعالاپ, كىسى اعاسىن جاعالاپ» جۇرمەيتىن ارلى ادام بولىپ ءومىر كەشكەن.
«تەڭ باسۋ قابىلەتىنە يە ادام» دەگەن ۇعىم بار. ءالىن بىلمەيتىن ادام عانا تەڭ باسۋ قابىلەتىنە يە بولمايدى. ونداي ادام «تاسىپ توگىلەدى, اسىپ جىعىلادى». اقىلدى ادامدا عانا تاسۋ دا, اسۋ دا بولمايدى. ابەكەڭ دە سونداي بىرقالىپتى دا ءبىرتۋار ازامات ەدى. ول ءوزى كوپشىل بولعاندىقتان, ءوزىن ەشقاشان كوپشىلىكتەن جوعارى ساناماعان.
«شولدە وسكەن دۋاداق
كول قادىرىن بىلمەيدى.
كولدە وسكەن قوڭىر قاز
ءشول قادىرىن بىلمەيدى.
تاۋدا جايلاپ, تاستا وسكەن,
اعايىننان باسقا وسكەن,
ەل قادىرىن بىلمەيدى», دەگەندەي, ابەكەڭ ءاردايىم ەل قادىرىن ءبىلىپ, حالىق ومىرىمەن استاسىپ, بىتە قايناسىپ ءوتتى.
ءابدىمۇسا مۇرات ۇلى حيميا عىلىمىنىڭ بيىك دەڭگەيدەگى كاسىبي مامانى, عىلىمي مەكتەپ قالىپتاستىرعان اكادەميك, ىرگەلى جوعارى وقۋ ورنىنىڭ نەگىزىن قالاعان, ىرگەسىن بەكىتكەن بىلىكتى ۇيىمداستىرۋشى, باسشى بولدى.
الەمدىك عىلىمي كوممۋنيكاتسياعا وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارىنان ارالاسقان, دۇنيەجۇزىلىك عىلىمي ورتادا زەرتتەۋ ەڭبەكتەرىمەن تانىلعان پروفەسسور بولدى.
ابەكەڭ ۇلاعاتتى ۇستاز, جانى جايساڭ, كوپتى كورگەن, كوڭىلىنە كوپ نارسە تۇيگەن پاراساتىمەن ەلىن, تۋعان جەرىن سۇيگەن ۇلتجاندى تۇلعا, ارداقتى اعا, حالىقتار دوستىعىن نىعايتۋشى دانەكەر رەتىندە ءومىر كەشتى. ءوزى دە جانى تازا, نيەتى ادال, مىنەزى قاراپايىم, ۇلت ماقتانىشىنا اينالعان دارابوز تۇلعالاردى ماقتان ەتىپ, ولاردىڭ كىشىپەيىلدىگىن, اسىل قاسيەتتەرىن ۇلگى تۇتىپ, بارىنە لايىقتى قۇرمەت كورسەتىپ ءوتتى.
«تۇلپاردى تايىنان, جۇيرىكتى شاڭىنان تانيتىن», قيادان جالت ەتكەن جارقىلدى قىرانداي قىراعى كوزىمەن شالىپ, اعالىق اقىلىمەن جاستاردى ماپەلەيتىن ىزگىلىگى تەلەگەي-تەڭىز, بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ جاۋقازىنداي قۇلپىرعان جارقىن ءومىرىنىڭ باياندىلىعى ءۇشىن تەر توگىپ وتكەن قازاقتىڭ نار تۇلعا ۇلى ءابدىمۇسا مۇرات ۇلى ءبىزدىڭ جادىمىزدا.
ول بىزگە ماقساتقا ادالدىقپەن جەتۋدى, اتا-بابا مۇراتىنا ساي داستۇرگە بەرىك بولۋدى, قياناتقا بارماۋدى, اتا-انا, ۇستاز الدىنداعى پارىزدى ۇمىتپاۋدى, تۋىستىق قارىم-قاتىناستى تياناقتى ساقتاۋدى, پايداكۇنەمدىك پەن دۇنيەقوڭىزدىقتان اۋلاق بولۋدى, داۋلەتتىڭ ق ۇلى ەمەس, حالىقتىڭ ۇلى بولۋدى اماناتتاپ كەتتى. سوندىقتان دا ابەكەڭ قاشاندا بىزبەن بىرگە.
ءسوز سوڭىندا ايتارىمىز, قازىر ءا.قۋاتبەكوۆتىڭ 80 جىلدىعىنا وراي حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىرۋ ءىس-شارالارى قولعا الىنىپ جاتىر. گازەت وقىرماندارى زاماناۋي تالاپتارعا ساي ماماندار دايارلاۋ ماسەلەسىنە قاتىستى جانە ءابدىمۇسا مۇرات ۇلىنىڭ وسى سالادا قالدىرعان ونەگەسى مەن تاجىريبەسى تۋرالى وي-پىكىرلەرىن ۋنيۆەرسيتەت اكىمشىلىگىنە جولداۋىنا بولادى.
ەسەنالى ومار,
پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور