مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىمبات» اتتى ماڭىزدى ماقالاسىندا: «تاۋەلسىز ەل بولۋ ونى جاريالاۋمەن نەمەسە مەملەكەتتىڭ ىرگەتاسىن قالاۋمەن شەكتەلمەيدى. تاۋەلسىزدىك ءۇشىن ناعىز كۇرەس كۇندەلىكتى ەڭبەكپەن, ۇزدىكسىز ءارى دايەكتى ەلدىك ساياساتپەن ماڭگى جالعاسادى. ءبىز قۋاتتى تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزبەن عانا ۇلت رەتىندە جەر بەتىندە ساقتالامىز. وسى اينىماس اقيقاتتى بەرىك ۇستانۋىمىز قاجەت. «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىمبات!» دەگەن ءبىر اۋىز ءسوز ماڭگى ۇرانىمىز بولۋعا ءتيىس» دەدى.
راسىندا, قازىرگى قازاق ءۇشىن تاۋەلسىزدىكتەن قىمبات دۇنيە جوق. ويتكەنى بۇل بىزگە وڭايلىقپەن كەلگەن جوق. اتا-بابالارىمىز ازاتتىق جولىندا ارپالىسىپ, تالاي زۇلمات زاماندار مەن ناۋبەتتەردى باستان وتكەردى. وسىنىڭ ءبارى حالىق ەسىندە ساقتالىپ, ۇرپاق جادىندا بەرىك ورنىعۋعا ءتيىس.
وسى ورايدا ايتپاعىمىز, تاۋەلسىزدىكتىڭ ۇعىم شارتتارىن الەم سوتسيولوگتەرى ساياسي ءھام الەۋمەتتىك تۇرعىدان بەس تىرەككە جىكتەپتى. اتاپ ايتساق:
اكىمشىلىك باسقارۋ تاۋەلسىزدىگى; اتامەكەن – تەرريتوريالىق تاۋەلسىزدىگى; اتا-بابا قانىمەن جالعاسقان گەندىك تاۋەلسىزدىك; تۇرمىستىق (ەكونوميكالىق) تاۋەلسىزدىك; رۋحاني تاۋەلسىزدىك.وسىنىڭ ءبىرىنشىسى, اكىمشىلىك-باسقارۋ تاۋەلسىزدىگىنىڭ ۇستىنى: ارميا, كۇشتىك قۇرىلىمدار. بۇلار مەملەكەتتى سىرتقى جانە ىشكى جاۋدان قورعايدى. سونىمەن قاتار ساياساتتانۋشىلار ەلدىڭ ىشكى شارۋاسىن رەتتەۋشى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردى دە وسى توپقا جاتقىزىپتى. اعىلشىن الەۋمەتتانۋشىسى ەنتوني گيدەنستىڭ تۇجىرىمىنا جۇگىنسەك, شەنەۋنىكتەردىڭ ادالدىعى مەن كاسىبيلىگى اكىمشىلىك باسقارۋ تۇراقتىلىعىنىڭ كەپىلى.
ال اتامەكەن – تەرريتوريالىق تاۋەلسىزدىگىنىڭ تىرەگى – ۇلاعاتتى ۇرپاق. «قارا قازان, سارى بالانىڭ قامى ءۇشىن قىلىش سەرمەدىك...» دەپ ماحامبەت بابامىز ايتقانداي, اتالارىمىز ۇلى دالانى ۇرپاعى ءۇشىن قورعاپ, امانات ەتكەن. مەملەكەت باسشىسىنىڭ جوعارىداعى ماقالاسىندا: ء«بىزدىڭ ماقساتىمىز – كەلەر ۇرپاققا قازاقستاندى تۇعىرى مىعىم, ەكونوميكاسى قۋاتتى, رۋحى اسقاق مەملەكەت رەتىندە تابىستاۋ جانە ەلدىك ىستەردى شاشاۋ شىعارماي لايىقتى جالعاستىراتىن جاسامپاز ۇرپاق تاربيەلەۋ» دەگەنى ەجەلگى بابالار ارمانىمەن ۇندەسىپ جاتىر.
تاۋەلسىزدىكتىڭ ءۇشىنشى تىرەگى – اتا-بابا قانىمەن جالعاسقان گەندىك تاۋەلسىزدىك. ياعني ۇلى ويشىل-قالامگەر مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «ەل بولامىن دەسەڭ بەسىگىڭدى تۇزە» دەگەنى وسى.
ءتورتىنشى تىرەك – تۇرمىستىق (ەكونوميكالىق) تاۋەلسىزدىك. ونىڭ ۇستىنى – ەڭبەكشىل بۇقارا. بەسىنشى رۋحاني تاۋەلسىزدىكتىڭ ۇستىنى – وقىمىستى-اعارتۋشى عالىمدار ءھام ءتىل مەن ءدىن بىرلىگى. وسى بەس ۇستىن قولدىڭ بەس سالاسىنداي تولىسقان جاعدايدا سول قاۋىم قۋاتتى ۇلىسقا اينالادى.
ال قاۋىم قۋاتىنىڭ ولشەمى – اسكەري-كۇشتىك قۇرىلىم, ديپلوماتيالىق مامىلە, ەكونوميكالىق الەۋەت, اقپاراتتىق باسىمدىق. سول سياقتى جوعارىدا ايتقانىمىزداي, تەرريتورياسى (اتامەكەنى), حالقى (جەر يەسى), بيلىگى (اكىمشىلىك باسقارۋ جۇيەسى) بولمايىنشا ول ەل جەكە ۇلىس بولىپ ەسەپتەلمەيدى.
ۇلىس دەگەنىمىز – كوشپەندىلەر ۇعىمىندا – ۇلت. ياعني ۇلت رەتىندە تولىق قالىپتاسقان قاۋىم عانا ۇلىسقا اينالادى. وسىنى ساياسات تىلىمەن تاپسىرلەسەك ۇلىس دەپ – تاۋەلسىزدىگى بار, ياعني جەكە مەملەكەت رەتىندە الەم قاۋىمداستىعى مويىنداعان, ودان كەيىن – توقتامدى تەرريتوريا قالىپتاسقان, شەكارا سىزىعى حالىقارالىق زاڭمەن بەكىتىلگەن, ەكونوميكاسى, مادەنيەتى, سالت-ءداستۇرى, ءتىلى, ت.ب. قاجەتتىلىكتەر جيىنتىعى ءبىر ماقساتقا تۇتاسقان قاۋىمدى ايتادى.
قازىرگى تاڭدا دۇنيە جۇزىندە 230-عا جۋىق ۇلىس نەمەسە مەملەكەت بار. الەم سوتسيولوگتەرىنىڭ پايىمداۋىنشا ولار: سۋپەر دەرجاۆالار (اقش, رف, قىتاي), مادەني-ەكونوميكالىق تۇرعىدان كەمەل ەلدەر, وركەنيەتكە ۇمتىلۋشى مەملەكەتتەر, دامۋدىڭ تۇراقتى ساتىسىنا قول جەتكىزگەن رەسپۋبليكالار, ەكونوميكالىق تۇرعىدان وتار ەلدەر, بولاشاعى ب ۇلىڭعىر قاۋىم, ت.ب. دەپ قارالۋدا. مىسالى, اقش اكىمشىلىك, تۇرمىستىق تۇرعىدان تولىق تاۋەلسىز ەل ەسەبىندە بولسا, قىتاي الەمدەگى گەندىك تۇتاستىعى بەرىك بىردەن-ءبىر ۇلىس. ال ءبىز شە؟ اقىن قادىر مىرزاليەۆ ايتقانداي: «ۇل بولىپ, سودان قۇل بولىپ, ءبىراز جىل ەستەن تانىپپىز, قۇل بولىپ, ودان گۇل بولىپ, قايتادان ونگەن حالىقپىز».
ءسوزىمىزدى تۇيىندەپ ايتار بولساق, «الاش تۋى استىندا, كۇن سونگەنشە سونبەيمىز. ەندى الاشتى ەشكىمنىڭ, قورلىعىنا بەرمەيمىز!» دەپ وتكەن عاسىر باسىندا قايراتكەر اقىن سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆ جىرلاعانداي نەمەسە «ازاتتىق پەن تىنىشتىق, كوكسەگەنىم» دەپ دانا اباي اتامىز ايتقانداي, بۇگىنگى قول جەتكىزگەن تاۋەلسىزدىگىمىز بارىنەن قىمبات.