مامان تاپشىلىعىن جويۋ – ماڭىزى زور ماسەلە

قولداسا, «قوناقتايدى»

قولىندا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا ەڭبەك ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ديپلومى بار جاستار كوپ. بىراق ءتۇرلى سەبەپپەن باسقا سالادا ناپاقا تاۋىپ ءجۇر. قازىر ۆەتەريناريا ماماندىعى بويىنشا جوعارى وقۋ ورىندارىنا تۇسەتىن تۇلەكتەردىڭ كوپ بولىگى قىزدار ەكەن. وكىنىشتىسى, ولاردىڭ 30 پايىزى عانا اۋىلعا كەلەدى. ستاتيستيكا سولاي. بۇگىندە مەملەكەتتىك گرانت بويىنشا وقىعان ستۋدەنت وقۋ بىتىرگەن سوڭ وسى سالادا 3 جىل بويى جۇمىس ىستەپ, مەملەكەتتىڭ بولگەن اقشاسىن وتەۋى كەرەك. ءارى قاراي, ارينە, ءوزى بىلەدى. باستىسى, 3 جىل ىشىندە ماماندىعىن تەرەڭ مەڭگەرىپ, وسى سالانىڭ بىلىكتى مامانىنا اينالۋىنا, ومىرلىك جولىن وسى باعىتتا جالعاستىرۋىنا مۇمكىندىك جاساۋ, جالاقىسى مەن قىزمەتىن ساتىلاپ كوتەرۋ سياقتى شارۋالار اتقارىلۋعا ءتيىس. جالپى, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا جاس مامانداردى تارتۋ, وسى سالادا قىزمەت ەتەمىن دەگەن جاستارعا قولداۋ كورسەتۋ ءىسى دە كەزەك كۇتتىرمەس ماسەلە ەكەنىن ەستەن شىعارماعان ءجون.

اۋىل شارۋاشىلىعى سالا­سىنىڭ ارداگەرى احمەت سەركەباەۆ جاستار اۋىلدا تۇراقتاپ قالۋى ءۇشىن قولايلى جاعداي جاسالۋى كەرەك ەكەنىن العا تارتادى.

– باسپانا مەن جالاقى ماسە­لە­سى ءوز الدىنا, جاستاردىڭ بوس ۋا­قى­تىن ءتيىمدى وتكىزۋىن دە نا­زار­دا ۇستاعان ءجون. جاستىڭ اتى جاس. بويىندا جاستىق جالىن لاۋلاپ تۇرعاندىقتان قى­دىر­­عىسى, كورگىسى, بىلگىسى كە­لەدى. سون­دىقتان دا ينفرا­قۇ­رى­لىم جا­عى رەتتەلىپ, اۋىل­دا سپورت­تىق جانە مادەني نىسان­دار­­دىڭ جۇمىس ىستەپ تۇرعانى ما­ڭىز­دى. ينتەرنەت ماسەلەسى دە كوپ نارسەنى شەشەدى. سوڭعى جىل­دا­رى اۋىلدارعا شاعىن فۋتبول الاڭدارى سالىنۋدا. سۋ قۇ­بىرى تارتىلۋدا. وسىنداي يگى جۇمىستار جالعاسا بەرسە, جاس­تار اۋىلدا تۇراقتاپ, اۋىل شار­ۋا­شىلىعى سالاسىنا اياق باسار ەدى, – دەيدى ا.سەركەباەۆ.

شارۋالار جاردەمدەسۋگە دايىن

وڭىردەگى ءىرى شارۋا قوجا­لىق­­تارىنداعى جاستاردىڭ ۇلەسى قان­داي؟ ساۋالعا جاۋاپ ىزدەپ ەكى-ءۇش شارۋاشىلىققا حابار­لاس­تىق. ۋسپەن اۋدانىنداعى «گاليتسكوە» جشس-ءنىڭ باسشىسى الەكساندر كاسيتسين 450-گە جۋىق ادامدى جۇمىسپەن قام­تىپ وتىرعانىن ايتادى. ار­قاي­سى­سى ەڭبەگىنە ساي جالا­قى الادى. ياعني ەشكىم «جالا­قىم از» دەپ بايبالام سالمايدى مۇندا.

– جالاقىنىڭ ورتاشا مول­شە­­رى 80 مىڭ تەڭگەدەن اسادى. بىز­گە بىلىكتى كادرلار كەرەك. ول ءۇشىن جۇمىسكەرگە ىڭعايلى جاع­­داي جاساۋ ماڭىزدى. قىز­مەت­كەر­لەر­دىڭ باسىم بولى­گى گاليتسكوە اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى. سول سەبەپتى اۋىل ازاماتتارىنىڭ يگى­لىگى جو­لىندا الەۋمەتتىك كو­مەك­تەر قا­راستىرىلعان. ما­سە­لەن, مەك­تەپ وقۋشىلارىن تەگىن تاماق­پەن قامتاماسىز ەتۋ, جول جون­دەۋ, باسقا دا قايى­رىم­دى­لىق اكتسيالارىنان قا­لىس قالمايمىز. مەملەكەت تا­را­پىنان سۋبسيديا الىپ, ونىڭ قايتارىمى رەتىندە حا­لىق­­قا جاقسىلىق جاساۋدى ەس­تەن شىعارعان ەمەسپىز, – دەيدى ا.كاسيتسين.

جەلەزين اۋدانىنداعى «پا­حار» جشس-ىنە بارسا­ڭىز, كەت­كىڭىز كەلمەيدى. جۇمىس­كەر­­لەرگە دەگەن قامقور­لىق­تى كور­گەندە سول جەردە جۇمىس ىس­تەۋ­گە كوڭىلىڭ بۇرىپ تۇرادى. اتاپ ايتساق, ءار جۇمىسكەردىڭ وتباسى كوتتەدج سياقتى ءسانى كە­لىسكەن ۇيلەردە تۇرادى. تەك كوم­مۋنالدىق شى­عىن­دارىن تولەۋ­گە مىندەتتى. قىزمەتكەرلەر بوس ۋاقىتىندا سپورت زالىندا جات­تىعىپ, باسسەينگە بارادى. مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالا­لارعا شاعىن ورتالىق قاراس­تىرىلعان. ال وقۋشىلار ار­نايى اۆتوبۋسپەن كورشى اۋىل­داعى مەكتەپكە تاسىمالدانادى. مۇندا ەڭ تاپشى دەگەن ماماندىق يەسىنىڭ جالا­قى­سى 1 ملن تەڭگەگە جۋىق. ورتان­قول جۇ­مىسكەرلەردىڭ ءوزى 250 مىڭ تەڭگە الادى ەكەن. «سەرىك­تەس­تىك­تىڭ الداعى جوس­پارى اۋقىم­دى. بۇعان قول جەت­كى­زۋ ءۇشىن ساپالى كادرلار قا­جەت. تاپشى مامانداردى الىس­تان الىپ كەلىپ, بار جاع­دا­يىن جاساۋعا مۇم­كىن­دىك بار. باقتاشىلارعا 150 مىڭ تەڭ­­گەدەن اسا جالاقى تاعايىن­داۋ­­عا ءازىرمىز. وقۋ ورىندارىمەن بايلانىس ورناتىپ جا­تىر­­مىز», دەيدى سەرىكتەستىك باس­شى­لىعى.

وقۋ ورىندارى دەمەكشى, اق­توعاي اۋدانىنداعى «اقتو­عاي-اگرو» جشس-دە سوڭعى جىلدارى جاستاردىڭ ۇلەس سالماعى ارتىپ كەلەدى. كاسىپورىننىڭ باس ينجەنەرى ۆيكتور دۋ­بوۆيتس­­كيدىڭ ايتۋىنشا, شارۋا­­شى­لىققا جەرگىلىكتى اگروتەح­ني­ك­ا­لىق كوللەدجدەردىڭ ستۋ­دەنت­تەرى جۇ­مىسقا تارتىلۋدا.

– بىرنەشە جىل بۇرىن جاس كادرلاردىڭ تاپشىلىعى انىق سەزىلەتىن. تەحنيكالاردى تەك ورتا جاستان اسقان ازاماتتار تىزگىندەيتىن ەدى. ال بۇگىندە زاماناۋي تەحنولوگيالاردىڭ ء«تىلىن» تەز مەڭگەرەتىن جاستار كوم­پيۋتەرمەن جۇمىس ىستەۋ, اۋىر تەحنيكالاردى الىستان باسقارۋ ىسىنە جاۋاپتى بولىپ وتىر. جالپى, اگروتەحنيكالىق كوللەدجدەرمەن بايلانىس جول­عا قويىلعان. كوكتەم مەن كۇزدە كوللەدج ستۋدەنتتەرى شارۋا­شىلىقتا تاجىريبەدەن ءوتىپ, اعا بۋىن مەحانيزاتور, اگرو­نوم­دار تالىمگەر بولىپ, بار بىلگەنىمەن بولىسەدى. سونىڭ نا­تي­­­جەسىندە ستۋدەنتتەردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن دامى­­تۋعا قىزىعۋشىلىعى ارتىپ, باسىم بولىگى جۇمىس ىستەۋگە قا­لا­دى, – دەيدى ا.دۋبوۆيتسكي.

سۇرانىستى قامتيدى

وڭىردە اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا قاجەتتى ماماندار­دى دايارلاۋعا جاۋاپتى بىردەن-ءبىر ءبىلىم ورداسى – كەمەڭ­گەر اۋىلىنداعى Ertis جو­عا­رى ين­نو­ۆاتسيالىق اگرار­لىق كول­لەد­جى. كوللەدج باسشى­لى­عى­نىڭ مالىمەتىنشە, تۇلەك­تەر­­­دىڭ 82 پا­يىزى جۇمىسقا ور­نا­­لاسادى ەكەن. جىل سا­يىن 100 شاقتى ستۋدەنت شارۋا قوجا­لىعى باسشىلارىنىڭ تاپ­­­سىرىسى بويىنشا دۋالدى وقى­تۋ جۇيەسى ارقىلى ءبىلىم الۋدا. ياعني ولار «جۇمىسقا قايدا ور­نالاسامىن؟» دەپ باس قاتىر­ماي­دى. شارۋاشىلىقتار وقۋ اقىسىن وزدەرى تولەۋگە كەلىسكەن. «جالپى, قانشا سۇرانىس بار, سونشا ماماندى قامتاماسىز ەتۋگە ءازىرمىز», دەيدى كوللەدج باس­شىلىعى.

ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, بۇگىندە ەلىمىزدە اۋىل شارۋا­شىلىعى سالاسىندا 1,2 ملن ادام ەڭبەك ەتەدى ەكەن. بۇل كورسەتكىش – ەلدە جۇمىسپەن قامتىلعان ازاماتتاردىڭ 13,9 پايىزى. 2020 جىلى ەڭ قاجەتتى ماماندىقتار قاتارىندا تراكتورشى, اۋىل شارۋاشىلىعى مەحانيزاتسياسى سالاسىنداعى ينجەنەر, كۇزەتشى, كراندار مەن كوتەرگىشتەردىڭ وپەراتورى, جەكە كولىكتىڭ جۇرگىزۋشىسى مەن شوپىرى تىركەلگەن. تسيفرلى تەحنولوگيالار كۇننەن-كۇنگە دامىپ, پروتسەستەردىڭ ءبارى دە اۆتوماتتاندىرىلىپ كەلە جات­قان زاماندا جاھاندىق ەڭبەك نارىعىندا ەداۋىر وزگەرىس­تەر ورىن الىپ جاتقانى بەلگىلى. الەمدىك تەندەنتسيا اۋىل شارۋا­شى­لىعىن دا اينالىپ وتكەن جوق. جاڭادان پايدا بولاتىن ماماندىقتاردىڭ قاتارىندا ءسۇت فەرمالارىنداعى روبوتتەحنيك مالشى, جەر جانە سۋ رەسۋرستارىن باسقاراتىن IT ينجەنەر, اگرونوم-ەكونوميست, تسيفرلى اگرونوم, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى جاڭا تەحنولوگيا­لار جونىندەگى ماماندار بار.

قورىتا ايتساق, «كادر تاپشى» دەپ قول قۋسىرىپ وتىرۋعا بولماس. ەندى 5-10 جىلدان كەيىن ۆەتەرينار مەن مەحانيزاتور تاپ­پاي قينالۋىمىز مۇمكىن. سون­دىق­تان دا جاستاردىڭ اۋىل­عا اعىلۋى ءۇشىن كەشەندى باع­دار­لا­ما ازىرلەنگەنى ابزال.

پاۆلودار وبلىسى