مەملەكەتتىڭ باستى ساياساتىنىڭ ءبىرى – جۇمىسسىزدىقتى ازايتىپ, اسىرەسە حالىقارالىق جوبالارعا جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ كوبىرەك ورنالاسۋىنا ىقپال ەتۋ. ويتكەنى بۇل – وزەكتى ماسەلە. سول سەبەپتەن جىلىوي اۋدانىندا ورنالاسقان «تەڭىز» كەن ورنىندا 2016 جىلى باستالعان «كەلەشەك كەڭەيۋ» جوباسىنا قازاقستاندىقتاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋعا باسىمدىق بەرىلگەن ەدى.
«تەڭىزشەۆرويل» ىسكە اسىرىپ جاتقان كەلەشەك كەڭەيۋ جانە ۇڭعى ەرنەۋىندەگى قىسىمدى باسقارۋ جوباسىنىڭ جالپى قۇنى 45 ملرد دوللاردى قۇراپ وتىر. «تەڭىز» كەن ورنىندا 2023 جىلى ىسكە قوسىلاتىن بۇل جوبالارعا 300-گە جۋىق وتاندىق كومپانيا مەردىگەرلىككە تارتىلدى. جوباعا قاجەتتى 408 ءمودۋلدى جەتكىزۋ ۇشجىلدىق باعدارلاماسى اياسىندا اياقتالدى. ارقايسىسىنىڭ سالماعى 500-دەن 1 800 تونناعا جەتەتىن مودۋلدەر قازاقستاندا, وڭتۇستىك كورەيا مەن يتاليادا قۇراستىرىلىپ, رەسەيدىڭ ىشكى سۋ جولىمەن كاسپي تەڭىزى جاعالاۋىنداعى پرورۆا تۇبەگىنە دەيىن تاسىمالداندى. وسىندا ارنايى سالىنعان تەرمينالعا جەتكىزىلگەن مودۋلدىك جۇكتىڭ جالپى سالماعى 280 مىڭ مەتريكالىق توننا قۇراعان. جوباعا قاجەتتى مودۋلدىك جۇكتەردى تاسىمالداۋعا 120-عا جۋىق كەمە پايدالانىلدى. ونىڭ ىشىندە 40 كەمە جاڭادان قۇراستىرىلسا, كەيبىرى قايتا جاڭعىرتۋدان وتكىزىلىپتى. كاسپي تەڭىزى ارقىلى تاسىمالدى جۇزەگە اسىرۋ وتاندىق «قازمورترانسفلوت» كومپانياسىنا جۇكتەلدى.
«تەڭىز» كەن ورنىنداعى جوبا قۇرىلىسىنىڭ اياقتالار كەزەڭى جاقىنداپ كەلەدى. ماسەلەن, بيىلعى جىل باستالعانعا دەيىن ەڭ ءىرى جوبانىڭ قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارىنىڭ 80 پايىزدان استامى اياقتالدى. جوباعا 60 مىڭعا جۋىق ادام جۇمىسقا تارتىلدى. ونىڭ بەس مىڭى – شەتەلدىك. ال جوباداعى قازاقستاندىق جۇمىسشىلاردىڭ 40 پايىزعا جۋىعىن اتىراۋلىقتار قۇراپ وتىر.
وبلىس اكىمدىگى ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ اقپاراتىنا قاراعاندا, «تەڭىزشەۆرويل» كومپانياسى «كەلەشەك كەڭەيۋ» جوباسىنداعى قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارىنىڭ باسىم بولىگىنىڭ اياقتالۋىنا بايلانىستى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن شامامەن 39 مىڭ ادامدى بوساتۋدى جوسپارلاپ وتىر. ونىڭ ىشىندە ەلىمىزدىڭ 37 مىڭ ازاماتى بار. جۇمىستان بوساتىلاتىن ادامداردىڭ شامامەن 40 پايىزىن اتىراۋ وبلىسىنىڭ تۇرعىندارى قۇراسا, وزگەلەرى – ەلىمىزدىڭ وزگە وڭىرلەرىندە تۇراتىن ازاماتتار.
بۇل ماسەلەنى وبلىس اكىمدىگى تۇراقتى باقىلاۋىندا ۇستاپ وتىر. بىلتىردان بەرى جۇمىستان بوساتىلاتىن ادامداردى ەڭبەكپەن قامتۋعا قاتىستى ءتيىستى جۇمىستار قولعا الىندى. اتاپ ايتقاندا, وسى ماسەلەگە جاۋاپتى ورگاندارمەن – ەنبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ, ەنەرگەتيكا مينيسترلىكتەرىمەن, سونداي-اق «تەڭىزشەۆرويل» جشس-نىڭ باسشىلىعىمەن اي سايىن كەزدەسۋ وتكىزىلەدى. جوبا جۇمىسىنان بوساتىلاتىن جۇمىسشىلار تۋرالى اقپاراتتار الماسىپ, جوسپارلار پىسىقتالادى.
ماسەلەن, بىلتىرعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جوبا جۇمىستارىنان 2 769 ادام بوساتىلعان. ونىڭ ىشىندە جەرگىلىكتى 1 228 تۇرعىن بولعان. جۇمىستان بوساتىلعانداردىڭ اراسىنان 785 اتىراۋلىق تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاستىرىلعان. باسقا جوبالارعا 19 ادام اۋىستىرىلىپ, ەكەۋى وقۋعا جىبەرىلگەن. الەۋمەتتىك تولەمدى 210 ادام الىپ وتىر. ال 212 ادام ءوز مۇمكىندىگىمەن باسقا جۇمىس تاپقان.
– بيىلعى ءبىرىنشى توقساندا 2 900-دەن استام ادام بوساتىلادى دەپ بولجانىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە اتىراۋ وبلىسىنان 1 270 ادام بار. جۇمىستان بوساتىلاتىن ادامداردى جۇمىسپەن قامتۋ جۇمىستارى پىسىقتالىپ جاتىر. اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمدىگى ءوز تاراپىنان «ەڭبەك», «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى», «يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ», «بيزنەستىڭ جول كارتاسى», «وڭىرلىك دامۋ» جانە وزگە دە مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە جىل سايىن 12 مىڭعا جۋىق ادامدى جۇمىسپەن قامتيدى. سونداي-اق وبلىستا بيىل جانە كەلەسى جىلى ىسكە اسىرىلاتىن ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالار اياسىندا 9 مىڭعا جۋىق ادامدى جۇمىسپەن قامتۋ كوزدەلىپ وتىر, – دەپ ءمالىم ەتتى اكىمدىكتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
ارينە, حالىقارالىق جوبا قۇرىلىسىنان 37 مىڭ ادامنىڭ بوساتىلاتىنى ءاتۇستى قارايتىن جەڭىل ماسەلە ەمەس. ويتكەنى جۇمىستان بوساتىلعاندارعا تۇراقتى كاسىپ تاۋىپ بەرە قويۋ دا وڭاي شەشىمىن تابا قويمايدى. وسى ورايدا سالماق جەرگىلىكتى اكىمدىكتەرگە تۇسەتىنى داۋسىز. سول سەبەپتەن, جاقىندا بۇل ماسەلە وبلىس اكىمى ماحامبەت دوسمۇحامبەتوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن جيىندا تاعى پىسىقتالدى. الەۋمەتتىك ارىپتەستىك پەن الەۋمەتتىك جانە ەڭبەك قاتىناستارىن رەتتەۋ جونىندەگى وبلىستىق ۇشجاقتى كوميسسيا وتىرىسىندا «تەڭىزشەۆرويل» جشس-نىڭ مەردىگەر كومپانيالارىنان بوساتىلاتىن جۇمىسشىلاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ, سونداي-اق ەڭبەك ۇجىمدارى اراسىنداعى ەڭبەك داۋلارىن بولدىرماۋ مەن ەڭبەك قاتىناستارىنىڭ جاعدايى جونىندەگى ماسەلەلەر قارالدى. «تەڭىزشەۆرويل» جشس-نىڭ ۇكىمەتپەن جانە جۇرتشىلىقپەن بايلانىس ءبولىمىنىڭ باس مەنەدجەرى ريزابەك ارتىعاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, «كەلەشەك كەڭەيۋ» جوباسىنىڭ اياقتالۋىنا بايلانىستى جىل سوڭىنا دەيىن بوساتىلاتىن جۇمىسشىلاردىڭ 7 مىڭنان استامىن وزگە جوبالارعا جۇمىسقا الۋدى قاراستىرىپ وتىر.
– «كەلەشەك كەڭەيۋ» جوباسىنان جىل سوڭىنا دەيىن بوساتىلاتىن جۇمىسشىلاردىڭ, باسقا جۇمىسقا اۋىستىرىلاتىنداردىڭ ءتىزىمىن اكىمدىككە ۋاقتىلى ۇسىنىلۋى كەرەك. جوبادان بوساتىلاتىن جۇمىسشىلاردىڭ اتى-ءجونى, قۇجاتى, ماماندىعى, مەكەن-جايى, بايلانىس ءنومىرى كورسەتىلگەن ءتىزىمىن ءبىر اي بۇرىن, ال ناقتى بوساتىلعان جۇمىسشىلاردىڭ ءتىزىمىن ءار ايدىڭ باسىندا بەرگەن ءجون. الداعى ايلاردا بوساتىلاتىن جۇمىسشىلاردى مەردىگەرلىك مەكەمەلەرگە جۇمىسقا ورنالاسۋىنا ىقپال ەتۋدىڭ ناقتى جوسپارىن جاساقتاپ, جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا باسىمدىق بەرۋ جاعىن ويلاستىرۋ قاجەت. مەردىگەر, قوسالقى مەردىگەر كومپانيالاردا جالاقى تولەمەۋگە جول بەرمەۋدى, زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى بولدىرماۋدى قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستاپ, جۇمىسشىلار اراسىندا نارازىلىق تۋدىرماۋ ءۇشىن ناقتى ءىس-شارالار قولعا الىنۋعا ءتيىس, – دەيدى م.دوسمۇحامبەتوۆ.
اتىراۋ وبلىسى