ينتەرنەت جەلىسىنىڭ دامۋى ادامزاتتى اقپاراتقا قارىق قىلدى دەپ ايتۋعا بولادى. قازىر ەجەلدەن دامىپ كەلە جاتقان گازەت-جۋرنالدار دا, بەرتىنىرەك دامىعان تەلەديدارلار دا وسى ينتەرنەت ىشىنە ەنىپ وتىر. گازەت پەن تەلەديدار نەگىزىنەن كوپ جاعدايدا ساياساتقا قىزمەت ەتسە, ياعني بەلگىلى ءبىر ماقساتتارعا سايكەس ازىرلەنەتىن اقپاراتتاردى ۇسىنسا, ينتەرنەت ادامعا اقپاراتتاردى تاڭداۋ قۇقىن بەرەدى. سوندىقتان ونىڭ سيپاتىن حالىقتىق دەپ اتاۋعا بولادى.
ارينە, ينتەرنەتكە كىرۋ ءۇشىن ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە قولىڭىزدا سمارتفونىڭىز نەمەسە كومپيۋتەرىڭىز بولۋ كەرەكتىگى تۇسىنىكتى. سمارتفوندار قازىر ءارىپ تانيتىن بالادان باستاپ, اقساقالدى قارتتىڭ دا قالتاسىندا ءجۇر. بۇگىنگى ءومىردى سمارتفونسىز ەلەستەتۋدىڭ ءوزى مۇمكىن ەمەس.
دەگەنمەن قازاق حالقى ءۇشىن تەلەديداردى ءالى دە بولسا اقپاراتتىڭ باستى قۇرالىنىڭ بىرەگەيى دەپ ەسەپتەيمىن. ءالى دە بولسا كوپ ادام تەلەديدار كورەدى. ويتكەنى سمارتفون قاراعاننان گورى تەلەديدار قاراعاننىڭ ءجونى ءبىر بولەك. ونىڭ ۇستىنە, مۇندا ەل ءومىرىنىڭ جاڭالىقتارى, سونىڭ ىشىندە بيلىكتىڭ ارەكەتتەرى باسقا اقپارات قۇرالدارىنا قاراعاندا جەدەل بەرىلەدى. ادامدى ەستىر قۇلاق الداۋى مۇمكىن, بىراق كورگەن كوز الدامايدى. تەلەديدار ءبارىن كورسەتە الادى. ارينە, ەلىمىزدە الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ دامۋى قازىرگى قوعامعا ۇلكەن سىلكىنىس اكەلدى. سوندىقتان حالىقتىڭ كوبى سولاي قاراي بەت بۇردى. بىراق ونداعى حابارلاردىڭ شىندىعىنان وتىرىگى كوپ بولاتىنىن, وندا اقپارات تاراتۋ ءىسىن ەرىككەننىڭ ەرمەگىنە اينالدىرىپ, ەشقانداي جاۋاپكەرشىلىكسىز, ويىنا كەلگەندەرىن جۇكتەي سالاتىندار كوپ ەكەنىن كەشىكپەي اڭعاردىق. نەگىزىندە, بۇل – الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ ءمىنى ەمەس, قوعامنىڭ ءمىنى. الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ دامۋى نەگىزىنەن قوعامنىڭ ساياسي, مادەني, ءتىپتى الەۋمەتتىك تۇرعىدان دامۋىن قالايدى. سول سەبەپتى وعان وكپەلەۋدىڭ قاجەتى جوق. ال تەلەديدار ارقىلى اقپارات تاراتاتىن تەلەارنالاردا كاسىبي ماماندار, قالىپتاسقان كاسىبي ۇجىم جۇمىس ىستەيدى. ولار وزدەرى تاراتقان اقپاراتتىڭ راس-وتىرىگى ءۇشىن جاۋاپ بەرەدى. تەلەديدار وسى ءۇشىن قىمبات.
سوڭعى ون-ون بەس جىلدىڭ اينالاسىندا قازاق تەلەديدارىنىڭ بويىندا ۇلكەن ءبىر قوعامدىق كەسەل پايدا بولدى. ول تەك قانا بىرجاقتى اقپارات كوزىنە اينالدى. ءسويتىپ, شىندىق دالادا قالدى. بۇل كەسەل, اسىرەسە سالىق تولەۋشىلەردىڭ قاراجاتىمەن جۇمىس ىستەيتىن مەملەكەتتىك تەلەارنالاردىڭ ەفيرىنەن انىق كورىندى. تاراتاتىن حابارلارىنىڭ ءبارى بىرجاقتى دەۋگە كەلەدى. كوبىنەسە, ماداقتاۋ. كەيبىر جاعدايدا سىناعان بولادى. ول سىننىڭ تۇپكىلىكتى سەبەبى اشىلماعاندىقتان ادەتتە ءۇستىرت جاعدايدا قالا بەرەدى. قالا بەردى, توك-شوۋلار ۇيىمداستىرۋ, كينو مەن كونتسەرت كورسەتۋ, ودان اسسا, ءانشى مەن سىقاقشىنى ماداقتاۋ, بەسىكتەن بەلى ەندى شىعىپ جاتقان جاس ءانشىنىڭ ومىرىنە, ادەتىنە ءۇڭىلۋ. «قانداي كوفە ىشەسىز؟», «پالەنشەكەڭمەن نەگە رەنجىسىپ ءجۇرسىز؟», ت.ت.
سوڭعى بەس-التى جىلدىڭ اينالاسىندا وسىنداي جەڭىل-جەلپىلىك, حالىقتىڭ كوكەيىندەگى سۇراقتاردان جالتارۋشىلىق بەلەڭ الدى. مەملەكەتتىك تەلەارنا جەكەمەنشىك تەلەارنامەن جارىسىپ, رەيتينگ قۋاتىن بولدى. رەيتينگ قۋ دەگەن نە؟ ول حالىقتىڭ سوڭىنان جۇگىرۋ دەگەن ءسوز. بۇل جەكەمەنشىك تەلەارناعا جاراسادى. سەبەبى ول ءومىر ءسۇرۋى كەرەك, قارجى تابۋى كەرەك. سوندىقتان حالىقتى كۇلدىرۋى كەرەك, جىلاتۋى كەرەك, ايتەۋىر كوڭىلىن تابۋعا ءتيىس. ال مەملەكەتتىك تەلەارنانىڭ ماقسات-مۇراتى مۇلدەم باسقاشا بولسا كەرەك-ءتى. بۇل كەشەگى الاش ارىستارى اڭساعان اعارتۋشىلىق باعىت ۇستاپ, حالىقتىڭ كوزىن اشۋى كەرەك. نەنىڭ جاقسى, نەنىڭ جامان ەكەنىن ۇقتىرۋى, حالىقتى تويعا ەمەس, ويعا شاقىرۋى قاجەت. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جوق-جىتىگىن تۇگەندەۋى, وسى جولدان قالت باستىراتىن كەسەلدەرمەن كۇرەسۋى, قىسقاسى, حالىقتىڭ سوڭىندا ەمەس, الدىندا بولۋى كەرەك.
مەملەكەتتىك تەلەارنالار مۇنداي بيىك مۇراتتارعا قىزمەت ەتكەندى قويىپ, سوڭعى بەس-التى جىلدا قايناعان ءومىردىڭ ءوزىن كورسەتىپ بەرە المادى. اناۋ تاۋدىڭ قولات-قويناۋىندا مال باعىپ وڭاشا وتىرعان شوپاننىڭ ويىندا نە بار؟ ول نەنى اڭسايدى, قالاي كۇن كورىپ جاتىر؟ كەشەگى اتى دۇركىرەگەن كەڭەس شوپانى مەن بۇگىنگى تاۋەلسىز ەلدىڭ بەلگىسىز شوپانىنىڭ ومىرىندە قانداي ايىرماشىلىق بار؟ مال باعۋ ىسىندە قانداي وزگەشىلىك بار؟ ونى جەڭىلدەتەتىن قانداي تەحنولوگيالار ومىرگە ەنۋدە؟ مەتاللۋرگتەر, مۇنايشىلار, قۇرىلىسشىلاردىڭ كوكەيىندە تۇرعان قانداي ماسەلە بار؟
قازىر ءتۇرلى جاڭا ماماندىقتار اشىلىپ جاتقان زامان. مەنىڭ ويىمشا, ءانشىنىڭ ومىرىنە ۇڭىلگەننەن گورى سونداي ماماندىقتى يگەرۋ ۇستىندەگى تالانتتى جاستار ومىرىنە ءۇڭىلىپ, ولاردىڭ العا قويعان ارمان-ماقساتتارىن ءبىلۋ جۇرتشىلىققا الدەقايدا قىزىقتى بولار ەدى. پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ باق-تاردى اشىقتىققا شاقىرىپ, وتە ورىندى ماسەلە كوتەردى. باق-تار, سونىڭ ىشىندە ءبىرىنشى كەزەكتە مەملەكەتتىك تەلەارنالار تۇزەلمەي ەشتەمە تۇزەلمەيدى. ءبىرىنشى كەزەكتە ءسوز تۇزەلۋى كەرەك. بۇل – بارلىق ءىستىڭ باسى.