قارالى قاڭتاردىڭ ىزعارى ءالى باسىلعان جوق. بىراق ادام ۇمىتپەن ءومىر سۇرەدى. الەمنىڭ ساياسي احۋالى دا ورنىقپاي تۇر. رەسەي – ۋكراينا قاقتىعىسىنا وراي كورشى مەملەكەتكە جاسالىپ جاتقان ساياسي-ەكونوميكالىق سانكتسيالار قازاقستانعا دا اسەر ەتپەي قويمايدى.
قازاقستان پرەزيدەنتى ق.توقاەۆ دەموكرات, الەمدىك ساياسي ترەندتەردىڭ بىلگىرى رەتىندە قالىپتاسقان قيىندىقتارعا قاراماستان بيلىككە كەلگەن كۇننەن باستاپ ساياسي-ەكونوميكالىق, مادەني-رۋحاني سالادا رەفورمالار جۇرگىزە باستادى. ىشكى جانە سىرتقى قيىندىقتارعا قاراعان جوق. مەملەكەتىمىزدىڭ بۇكىل بولمىسىن وزگەرتۋ-جاڭعىرتۋ جاساپ, جاڭا قازاقستان كونتسەپتسياسىن ۇسىندى.
مەملەكەت باسشىسى قازقستان حالقىنا جولداۋىندا الەمدىك قيىنشىلىقتار كەزىندە ەلىمىزدىڭ قانداي باعىتتا داميتىنىن اشىق ايتتى. ويتكەنى شىندىق پەن اشىق اقپارات قانا قوعامدى دا, ادامدى دا تۇزەيدى. جول كورسەتەدى.
بيلىككە كەلگەن كۇننەن باستاپ مەملەكەت باسشىسى ساياسي رەفورمالار جولىن تاڭدادى. از عانا ۋاقىت ىشىندە كەزەڭ-كەزەڭمەن رەفورمانىڭ ءتورت پاكەتى جۇزەگە اسىرىلدى. وسىعان وراي وننان استام زاڭ قابىلداندى. جاڭا قازاقستاننىڭ جاڭا جاڭعىرۋ جولى ايقىندالدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنىڭ بىرىككەن وتىرىسىندا ەلىمىزدىڭ ساياسي ومىرىنە جول سالاتىن جاڭا باعىتتار ۇسىنىلدى. ول ەلىمىزدى تىعىرىقتان شىعاراتىن جاڭا باعىت بولا الا ما؟ مىنە, وسىنداي سۇراقتارعا قازاقستان حالقى جاۋاپ الدى.
بۇل جولداۋ – قازاقستان حالقىنىڭ بۇكىل وي-تىلەگىن اشقان, مازمۇنى جاعىنان اۋقىمدى, مىندەتتەرى جاعىنان ايقىن, ماقساتى جاعىنان جارقىن, بولاشاعى جاعىنان بەرىك, جاڭا قازاقستاننىڭ جارقىن جولىن اشقان ۇلتتىق جوبا بولدى عوي دەپ ويلايمىن.
پرەزيدەنتتىڭ جولداۋى ءوزىنىڭ پايىمدىلىعىمەن, پاراساتتىلىعىمەن, سابىرلىلىعىمەن ەرەكشەلەندى. ەلدىڭ ءبارىن مازالاعان سۇراقتارعا جاۋاپ بەردى. پرەزيدەنت قاڭتارداعى قاندى قاقتىعىستىڭ سەبەپتەرى مەن سالدارىن اشىپ كورسەتتى. ەڭ باستىسى, جازىقتىلار قوعامداعى ورنى مەن جاعدايىنا قاراماستان زاڭ الدىندا قىلمىسقا تارتىلاتىن بولدى.
دۇربەلەڭ كەزىندەگى وقيعالارعا ءادىل باعا بەرىلەتىنىن, ءار ادامنىڭ ءىسى جەكە-جەكە قارالىپ, سودىرلار قاتارىنا كەزدەيسوق قوسىلعان ادامدار جاعدايى تەرگەۋ بارىسىندا ەسكەرىلەتىن بولادى. ال بيلىكتى باسىپ الۋعا مۇددەلى توپتار جوعارى قۇقىق بيلىگىندەگىلەرمەن ىمىرالاسقاندارى اشىق ايتىلدى.
پرەزيدەنتتىڭ ء«بىز جاردىڭ شەتىندە تۇردىق» دەگەن ءسوز جۇرەككە جەتتى.
شىنىندا دا, وسىنداي تاۋەلسىزدىكتى قورعاپ قالعاننان كەيىن, قوعام, مەملەكەت, بيلىك قالاي ءومىر سۇرەدى؟ ياعني مەملەكەتتىك دەڭگەيدە باستالعان رەفورمالار ودان ءارى قاراي دامۋى كەرەك؟ كوپىرمە ءسوز ەمەس, وڭ وزگەرىستەر كەرەك.
جولداۋدا ايتىلعانداي, وزگەرىس اركىمنىڭ وزىنەن باستالۋى كەرەك. پرەزيدەنت وسى قاعيداتتى وزىنەن باستادى. سۋپەرپرەزيدەنتتىك رەسپۋبليكا ەمەس, كۇشتى پارلامەنتى بار پرەزيدەنتتىك رەسپۋبليكا قاجەت. بيلىكتى مونوپوليزاتسيالاۋعا جول بەرۋگە بولمايدى. سوندىقتان دا «قاسىرەتتى قاڭتاردىڭ» ماڭىزدى ساباقتارى بيلىك ينستيتۋتتارىن تۇبەگەيلى جاڭعىرتۋدى قاجەت ەتەدى. وسىعان وراي شەكسىز پرەزيدەنتتىك بيلىكتى شەكتەۋدى ۇسىندى.
بولاشاقتا پرەزيدەنتتىڭ ەت جاقىن تۋىستارى جوعارى ساياسي مەملەكەتتىك قىزمەت اتقارا المايتىن بولادى.
مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ Amanat پارتياسىنىڭ توراعاسى قىزمەتىنەن كەتەتىنىن مالىمدەدى. ارينە, ءوزىنىڭ لاۋازىمدىق قىزمەتىن اتقاراتىن مەرزىم ىشىندە. ەندى اكىمدەر ءار ايماقتىڭ پارتيا فيليالدارىن باسقارمايدى. ءارى پرەزيدەنت ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى مەن ونىڭ مۇشەلەرىنىڭ, ەسەپ كوميتەتى مەن كونستيتۋتسيالىق كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ پارتياعا مۇشە بولمايتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇل – دەموكراتيالىق تاڭداۋ جولى.
وتە ماڭىزدى ماسەلە سەناتتى قۇرۋ مەن ونىڭ فۋنكتسياسىن جەتىلدىرۋ ماسەلەسى بولدى. ەندى سەناتتاعى پرەزيدەنتتىك كۆوتا 15-تەن 10-عا دەيىن ازاياتىن بولدى.
ءماجىلىستىڭ ءرولى مەن مانىنە ەرەكشە ماڭىز بەرىلدى. وندا بارلىق ايماق وكىلدەرى بولۋعا ءتيىستى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 9 كۆوتاسىنىڭ 5 دەپۋتاتتىق ورنى سەناتقا بەرىلەتىن بولدى. ءماجىلىستىڭ دەپۋتاتتىق كورپۋسىنىڭ 70 پايىزى پروپورتسيونالدى, ال 30 پايىزى ماجوريتارلىق جۇيەدە سايلانباق. بۇل حالىق ايتىپ جۇرگەن ۇسىنىستار ەكەنىن ايتا كەتكىم كەلەدى. پارتيالاردى تىركەۋ دە ەداۋىر جەڭىلدەيدى. ەندى پارتيانى تىركەۋ ءۇشىن 5 مىڭ ادام جەتكىلىكتى.
كونستيتۋتسيالىق سوت جۇيەسى قايتا قالپىنا كەلتىرىلمەك. بۇل ەرەكشە ماڭىزعا يە دەپ ەسەپتەيمىن. ەندى كەز كەلگەن ادام ءوزىنىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىعى بۇزىلدى دەگەن جاعدايدا وسى سوتقا جۇگىنە الادى. ەرەكشە ۇسىنىس ۇلتتىق قۇرىلتاي قۇرۋ قاجەتتىگى بولدى. ول اتام زاماننان بەرى قالىپتاسقان دالا دەموكراتياسىن جاڭعىرتۋ ماقساتىندا جۇزەگە اسىرىلماق.
ارينە, مەنى ەرەكشە تولعانتقان ماسەلە اكىمشىلىك-اۋماقتىق وزگەرىستەر يدەياسى بولدى. كەزىندە گەوساياسي جاعدايعا بايلانىستى وسىنداي وڭتايلى قادامدار جاسالعان ەدى. ال ەندى قازىرگى گەوساياسي احۋالعا سايكەس جاڭا ايماقتاردىڭ قۇرىلۋى ەكونوميكانى قايتا قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ ۇمىتتەنەمىن.
سەمەي قالاسى ورتالىعى بولىپ, اباي وبلىسى قۇرىلماق. الماتى وبلىسى ەكىگە ءبولىنىپ, ءبىرى الماتى وبلىسى – ورتالىعى قاپشاعاي بولىپ, ەكىنشىسى جەتىسۋ وبلىسى – ورتالىعى تالدىقورعان قالاسى بولىپ قايتا جاڭعىرماق.
قاپشاعاي قالاسىن قوناەۆ قالاسى دەپ وزگەرتۋ تۋرالى ۇسىنىس ەرەكشە اسەر قالدىردى. ويتكەنى سايلاۋشىلار وسى ماسەلەنى كوپتەن قوزعايتىن. قۇزىرەتتى ورگاندارعا ۇزبەي حات جازىپ ءجۇردى. بۇعان دەپۋتاتتىق ءۇنىمدى قوسقانىمدى ايتا كەتكىم كەلەدى.
جەزقازعان ولكەسىن قايتا قالپىنا كەلتىرىپ, ونى ۇلىتاۋ وبلىسى دەپ اتاۋ تۋرالى ۇسىنىس تا يندۋستريالىق ءارى تاريحي ءوڭىردى قايتا جاڭعىرتادى عوي دەپ ويلايمىن.
جولداۋ جاسالدى. الدا اتقارىلار قىرۋار مىندەت تۇر. اتا زاڭعا 30-عا جۋىق وزگەرىس ەنگىزىلىپ, 20 زاڭ جىل اياعىنا دەيىن قابىلدانۋى كەرەك.
ارينە, جولداۋداعى باق, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ, ءماسليحاتتاردىڭ ءرولىن كوتەرۋ, تاعى دا باسقا زاماناۋي ماسەلەلەر تۋرالى جان-جاقتى ايتىلدى. ولاردىڭ ءبارىن شاعىن ماقالادا تالداۋ مۇمكىن ەمەس.
جاڭا قازاقستاننىڭ جاڭا جاڭعىرۋ جولى باستالدى. مەملەكەتتى قورعاۋ, تاۋەلسىزدىكتى قورعاۋ جالعىز پرەزيدەنتتىڭ مىندەتى ەمەس.
وتانىمىز ءبىر, جۇرەگىمىز دە, تىلەگىمىز دە بىرەۋ. ول – ەگەمەن ەل قازاقستانعا قىزمەت ەتۋ. ءبىر بولايىق, بىرگە بولايىق, اعايىن!
باقىتجان جۇماعۇلوۆ,
پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى