ادەبيەت پەن تاريحقا قاتىستى اڭگىمە قوزعالا قالسا, ەستە جوق ەسكىدەن تارتىپ كوز كورمەگەن كەلەشەككە دەيىن كوسىلە شاباتىن قىزىل ءتىل ءوزىمىز كۇندە تۇتىنىپ جۇرگەن قاراپايىم تەحنيكا قۇرالدارىنىڭ ۇساق بولشەكتەرىنە كەلگەندە تاسىرقاپ قالاتىنى بەلگىلى. استىمىزداعى كولىككە قوسالقى بولشەك كەرەك بولا قالسا, وزگە تىلگە جۇگىنىپ, ءتىل شۇبارلاۋعا ءماجبۇرمىز. كوپتەن بەرى شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتقان بۇل ماسەلە ماشينا جاساۋ سالاسى قارقىندى دامىعان قوستانايداعى «سارىارقااۆتوپروم» كاسىپورنىندا وتكەن دوڭگەلەك ۇستەل وتىرىسىندا تالقىلاندى.
ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ 150 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي ۇيىمداستىرىلعان ءىس-شاراعا ءماجىلىس دەپۋتاتى بەرىك ابدىعالي ۇلى, «سارىارقااۆتوپروم» سەرىكتەستىگىنىڭ وكىلدەرى, ءوڭىر زيالىلارى, قوستاناي اۆتوموبيل كولىگى كوللەدجىنىڭ ۇستازدارى مەن ستۋدەنتتەرى قاتىستى. جيىندا تەحنيكا تەرميندەرىن قازاق تىلىندە قالىپتاستىرۋ, دامىتۋ, ولاردى تىلدىك قولدانىسقا ەنگىزۋ سياقتى وزەكتى ماسەلەلەر ءسوز بولدى.
بەرىك ابدىعالي ۇلى الدىمەن جينالعان كوپشىلىككە الاش ارداقتىسى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ ۇلتتىق تەرمينولوگيانى قالىپتاستىرۋداعى ەڭبەگى مەن قازىرگى زامانعى تەحنيكالىق قازاق ءتىلىنىڭ دامۋى توڭىرەگىندە وي قوزعاپ, بۇگىنگى تاڭدا احاڭ قالىپتاستىرعان ۇلتتىق تەرميندەردىڭ ءورىسىن عىلىم مەن وزىق تەحنولوگيا سالاسىندا كەڭەيتۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى.
باسقوسۋ بارىسىندا فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى شەرۋباي قۇرمانباي ۇلى قۇراستىرعان ماشينا جاساۋ تەرميندەرىنىڭ سوزدىگى تانىستىرىلدى. جوبا جەتەكشىسى ايگۇل احمەتوۆانىڭ ايتۋىنشا, اتالعان سوزدىك «Allur» كومپانيالار توبى» اق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى اندرەي لاۆرەنتەۆتىڭ ۇسىنىسىمەن قۇراستىرىلعان. كاسىپورىن باسشىسىنىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن جارىق كورگەن بۇل سوزدىكتە قوستاناي زاۋىتىندا ءجيى قولدانىلاتىن ماشينا جاساۋ سالاسىنا قاتىستى 1000 تەرمين قامتىلىپتى.
– ءتىل مەن سانا – ءبىرتۇتاس ۇعىم. ونى ءارى قاراي قالاي دامىتۋعا بولادى؟
جالپى, الەمدىك عىلىمدا لينگۆوەكونوميكا دەگەن سالا بار. بۇل – گەرمانيادا ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىن قولعا الىنعان دۇنيە. ياعني ءتىل مەن ەكونوميكا دامۋىنىڭ ساباقتاستىعىن قاراستىراتىن عىلىم. لينگۆوەكونوميكا عىلىمىندا ءتىل دامىماي, سالا دامىمايدى دەگەن تۇجىرىم بار. مىسالى, م.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندەگى فيلولوگيا فاكۋلتەتىندە 42 ماماندىق بار: فيلولوگ-جۋرناليست, فيلولوگ-ينجەنەر, فيلولوگ-كوپيرايتەر, فيلولوگ-اۋدارماشى دەپ جالعاسا بەرەدى. ال بىزدەگى فيلولوگيا فاكۋلتەتتەرىندە تەك مۇعالىم, اۋدارماشى دەگەن سياقتى ساناۋلى ماماندىق عانا بار. تىلگە سانامىزدى دامىتاتىنداي مازمۇن بەرە بىلگەنىمىز ابزال. قازىر بىزدە تەحنيكا سالاسىنىڭ ماماندارى تاپشى. ءبىز بۇل مامانداردى مۇمكىندىگىنشە مەملەكەتتىك تىلدە دايارلاپ شىعارۋعا تالپىنىس جاساساق, ۇتىلمايمىز. بۇگىن وزدەرىڭىزگە تانىستىرىلىپ وتىرعان سوزدىكتە قوستانايداعى ماشينا جاساۋ وندىرىسىندە ءجيى كەزدەسەتىن سوزدەر مەن ءسوز تىركەستەرىنىڭ قازاق جانە ورىس تىلىندەگى بالاماسى بەرىلگەن. سوزدىكتى قۇراستىرىپ بىتكەن سوڭ, تاعى بىرنەشە رەت تەكسەرىپ, دۇرىس اۋدارىلماعان جەرلەرىن تۇزەتتىك. بۇل ءبىزدىڭ ەڭ العاشقى قادامىمىز, سوندىقتان اتالعان سوزدىك الداعى ۋاقىتتا ءالى دە وزگەرىپ, تولىقتىرىلادى. بۇل باعىتتا سوزدىك قۇراستىرۋشىلار ءۇشىن سىزدەردىڭ, اسىرەسە سالا ماماندارىنىڭ پىكىرلەرى وتە قاجەت, – دەدى «Allur» كومپانيالار توبى» اق ديرەكتورلار كەڭەسى توراعاسىنىڭ كەڭەسشىسى ايگۇل احمەتوۆا.
ايگۇل احمەتوۆانىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى قوعامدا مەملەكەتتىك ءتىلدى ىلگەرىلەتە وتىرىپ ينجەنەرلىك سانانى ءوسىرۋدىڭ ماڭىزى جوعارى.
– ويتكەنى وزبەك اعايىندارىمىزدا سولاي. مەن ەكى اپتا ءجۇرىپ ءبارىن زەرتتەپ كەلدىم. ول جاقتا وزبەك ءتىلى مەن اعىلشىن ءتىلى باسىم. اعىلشىن ءتىلدى تەحنولوگيادان العان ءسوزدى وزبەكشە ءتۇسىندىرىپ بەرەدى. ال ءبىزدىڭ كاسىپورنىمىزداعى جۇمىسشىلاردىڭ 80 پايىزى – قازاقتار. بىراق, وكىنىشكە قاراي, ءوندىرىس ءتىلى ورىسشا. بۇل سوزدىك وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ماقساتىندا جاسالعان العاشقى تالپىنىس. تاياۋدا وزبەكستاننان 5 تومدىق تەرميندەر سوزدىگىن الىپ كەلدىم. ءوز سوزدىگىمىزدى قۇراستىرۋ بارىسىندا كەيدە وزبەك ماماندارىنىڭ دا تاجىريبەسىنە سۇيەنۋگە تۋرا كەلدى, – دەدى جوبا جەتەكشىسى.
ماشينا جاساۋ تەرميندەرىنىڭ سوزدىگى «سارىارقااۆتوپرومنىڭ» Allur University وقۋ ورتالىعىندا, سونداي-اق قوستاناي اۆتوكولىك ترانسپورتى كوللەدجىنىڭ قازاق توبىنداعى وقۋ ۇدەرىسىندە پايدالانىلاتىن بولادى. شىنتۋايتىن ايتساق, اۆتوتەحنيكا ماماندارىن دايارلايتىن كوللەدجدەردەگى قازاق توپتارىنىڭ ستۋدەنتتەرى ءالى كۇنگە دەيىن وزگە تىلدە جازىلعان وقۋلىقتارعا ۇڭىلۋگە ءماجبۇر بولىپ وتىر.
ال قوستاناي اۆتوكولىك ترانسپورتى كوللەدجىندەگى جالعىز قازاق توبى بىلتىر عانا اشىلعان. كوللەدج باسشىسى دميتري پاۆلەنكو الداعى وقۋ جىلى ەكىنشى توپقا ستۋدەنتتەر قابىلداناتىنىن ايتتى. وسىعان وراي بالالاردى مەملەكەتتىك تىلدەگى وقۋلىقتارمەن جانە وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرالدارمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى شەشىلۋگە ءتيىس.
– ءبىزدىڭ كوللەدجىمىز ترانسپورت باعىتىندا ءبىلىم بەرەتىن ەلىمىزدەگى 18 كوللەدجدى بىرىكتىرەتىن ادىستەمەلىك ورتالىق بولىپ تابىلادى. سوندىقتان بۇگىن وزدەرىڭىز كورگەن سوزدىكتى ءبىز وسى وقۋ ورىندارىنىڭ بارىنە جىبەردىك. ولار سوزدىكپەن تانىسىپ, كەيىن بىزگە ءوز پىكىرلەرىن جىبەرەدى. پىكىر الماسۋ كەرەك. ويتكەنى وسى 18 كوللەدجدە كۇندەلىكتى رەسىمدەلىپ جاتاتىن قۇجاتتاردىڭ وزىندە بىرىزدىلىك بولماي قالىپ جاتادى. قۇراستىرۋشىلارعا راحمەت, الداعى ۋاقىتتا وقۋلىق جاساۋ باعىتىندا ءالى دە ارىپتەستىك ورناتامىز دەپ ۇمىتتەنەمىن, – دەدى كوللەدج ديرەكتورى.
وسى ورايدا ءماجىلىس دەپۋتاتى بەرىك ابدىعالي ۇلى توبىل وڭىرىنە كەلگەن كۇنى قوستانايدا «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ فيليالى اشىلعانىن ايتپاي كەتپەسكە بولماس. وبلىستىق فيليالدى بەلگىلى جۋرناليست زاڭعار ساناي باسقاراتىن بولدى.
– بۇگىن قولىمىزعا «قازاق ءتىلى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ وبلىستىق فيليالى ادىلەت دەپارتامەنتىندە تىركەلدى دەگەن انىقتاما ءتيىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى بىرلەستىك مۇشەلەرىمەن بىرگە حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى بەرىك ابدىعالي ۇلىمەن كەزدەسۋ ءوتتى. جيىن بارىسىندا الدا اتقارىلاتىن مىندەتتەر ايقىندالىپ, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قولدانىس اياسىن كەڭەيتۋ جونىندە كەلەلى اڭگىمە ءوربىدى. وبلىستىق فيليالدىڭ القا مۇشەلىگىنە 13 ادام ءوتتى. ولاردىڭ اراسىندا وبلىستىق, قالالىق, اۋداندىق ءماسليحات دەپۋتاتتارى مەن مەكەمە باسشىلارى, جاس عالىمدار مەن ءتىل ماماندارى بار. الداعى ۋاقىتتا ارقالىق, رۋدنىي قالاسى مەن جىتىقارا, قارابالىق, قوستاناي اۋداندارىندا فيليالدارىمىزدى اشامىز, – دەدى وبلىستىق فيليالدىڭ جەتەكشىسى زاڭعار ساناي.
«قازاق ءتىلى» قوعامى وڭىردە قازاق ءتىلى مەن ۇلت مادەنيەتىن, ادەبيەتىن, تاريحىن, ادەت-عۇرپى مەن تۇرمىس-سالتىن ناسيحاتتاپ, ونى ودان ءارى دامىتۋعا نيەتتى قازاق جانە وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ باسىن بىرىكتىرەتىن ەرىكتى ۇيىم رەتىندە جۇمىس ىستەيتىن بولادى.
قوستاناي وبلىسى