كەزىندە كسرو حالىقتارى سپارتاكياداسى دەپ اتالاتىن ءدۇبىرلى دودا ءتورت جىلدا ءبىر ۇيىمداستىرىلىپ تۇراتىن. سول ارقىلى بۇرىنعى وداقتاس 15 رەسپۋبليكادا وسى سالا قالاي دامىپ جاتقانىن انىق اڭعارۋعا بولاتىن. كەڭەس وداعىنىڭ بودانىندا بولعان مەملەكەتتەردىڭ بارلىعى دا وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارىنىڭ باسىندا تاۋەلسىزدىك الىپ, حالىقارالىق جارىستارعا دەربەس كوماندا رەتىندە قاتىسا باستادى. سودان بەرى زىمىراپ 30 جىل وتە شىقتى.
سول ۋاقىت ارالىعىندا ءبىزدىڭ جانە باۋىرلاس ەلدەردىڭ قول جەتكىزگەن تابىستارى قانداي؟ ءوز وتانىندا ولار قاي سپورت ءتۇرىن وركەندەتە الدى؟ كەرىسىنشە, قايسىسى تۇرالاپ قالدى؟ ءدال وسى ساۋالدارعا تۇششىمدى جاۋاپ الۋ ءۇشىن سوڭعى 30 جىلدا وتكەن وليمپيا ويىندارى مەن الەم چەمپيوناتتارىنىڭ ناتيجەلەرىنە زەر سالعانىمىز ءجون. بۇگىن ءبىز گرەك-ريم كۇرەسىنىڭ جاي-كۇيىن تالقىلايمىز.
بۇرىنعى كلاسسيكالىق, قازىرگى گرەك-ريم كۇرەسىندە قازاقستاندا جەڭىسپەن ورىلگەن تاماشا ءداستۇردىڭ بارىن ەگدە تارتقان جانكۇيەرلەر جاقسى بىلەدى. 1956-1991 جىلدار ارالىعىندا كسرو حالىقتارى سپارتاكياداسىنىڭ جالاۋى 10 مارتە جەلبىرەدى. اتالعان جارىستا العاشقى جۇلدەگە اناتولي كولەسوۆ قول جەتكىزدى. 78 كيلو سالماق دارەجەسىندە بەلدەسكەن جەرلەسىمىز 1959 جىلى ماسكەۋدە وتكەن باسەكەدە باس جۇلدەنى ولجالادى. 1967 جىلى اناتولي بىكوۆ كۇمىس السا, يلدار گافاروۆ قولاعا قول سوزدى. 1971 جىلى قازاقستان قۇراماسى جالپىكوماندالىق ەسەپتە تەك رەسەي مەن گرۋزيادان قالىپ قويىپ, ءۇشىنشى ورىنعا كوتەرىلدى. سول ءدۇبىرلى دودادا انتولي نازارەنكو مەن ۆالەري رەزانتسەۆ دارا تالانتىمەن وقشاۋلانسا, ۆالەري حومۋتسكي قولاعا قول سوزدى.
1975 جىلى جوعارىداعى تابىستىڭ كەزدەيسوق ەمەستىگىن تايعا تاڭبا باسقانداي ەتىپ دالەلدەدىك. الماتى تورىندە جالاۋى جەلبىرەگەن جارىستا 5 التىن جانە 1 قولا مەدالدى قورجىنعا سالعان جەرلەستەرىمىز جالپى ەسەپتە جەكە-دارا كوش باستادى. الاتاۋ باۋرايىندا جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆ, ۆاسيلي گريمايلو, اناتولي بىكوۆ, اناتولي نازارەنكو جانە ۆالەري رەزانتسەۆ قارسىلاستارىن قوعاداي جاپىرىپ, جەڭىس تۇعىرىنىڭ ەڭ بيىك ساتىسىنا كوتەرىلسە, كنياز احمەدوۆ ءۇشىنشى ورىندى يەلەندى.
1979 جىلى ءۇش وتانداسىمىز جۇلدەگەرلەر ساناتىنان كورىنسە, 1986 جىلى ەكى سپورتشىمىز ءدال سول مەجەگە جەتتى. ال 1991 جىلى زاپوروجەدە ۇيىمداستىرىلعان سوڭعى سپارتاكيادادا 3 التىن مەن 2 كۇمىستى ەنشىلەپ, جالپى ەسەپتە ەكىنشى ورىنعا تابان تىرەدىك. الدىمىزدا – رەسەي قۇراماسى. ءبىزدىڭ جىگىتتەر اراسىنان ەسەنكەلدى باتىرعارين, بيسولت دەتسيەۆ جانە داۋلەت تۇرلىحانوۆ توپ جارسا, باقتيار بايسەيىتوۆ پەن سەرگەي ماتۆيەنكو اقتىق سىندا جەڭىلىس تاپتى.
كەڭەس وداعى كۇيرەگەننەن كەيىن العاشقى 10 جىل ارالىعىندا قازاقستاننىڭ گرەك-ريم كۇرەسى شەبەرلەرى حالىقارالىق ارەنادا تولاعاي تابىستارعا قول جەتكىزدى. داڭقتى داۋلەت تۇرلىحانوۆ باس باپكەر بولىپ تۇرعان تۇستا اتلانتا وليمپياداسىندا التىن الدىق, الەم چەمپيوناتتارىندا بەس مارتە ءانۇرانىمىز شىرقالدى. ءتىپتى جالپى ەسەپتە جەر-جاھانداعى ەڭ ۇزدىك كوماندالار ساناتىنا دا قوسىلدىق. ءححى عاسىردا باس جۇلدەگە قولىمىز جەتپەگەنىمەن, كوپتەگەن بالۋانىمىز جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. الەم چەمپيوناتىندا جەڭىپ العان مەدالداردىڭ سانى بويىنشا بۇرىنعى «باۋىرلاس» رەسپۋبليكالار اراسىندا بەسىنشى ورىندامىز. كوش باسىندا – رەسەي. كورشىلەس ەلدىڭ 101 جۇلدەسى بار. ونىڭ 45-ءى – التىن, 27-ءسى – كۇمىس جانە 29-ى – قولا. قازاقستاننىڭ قورجىنى 27 جۇلدەمەن تولىقتى. ونىڭ 5-ەۋى – التىن, 8-ءى – كۇمىس جانە 14-ءى – قولا. سونداي-اق ارمەنيا, ازەربايجان جانە گرۋزيا بىزدەن وزىپ تۇر.
قازاقستاننان شىققان الەم چەمپيوندارى مەن جۇلدەگەرلەرى: التىن – يۋري مەلنيچەنكو (1994, 1997), باقتيار بايسەيىتوۆ (1998) جانە مكحيتار مانۋكيان (1998, 1999). كۇمىس – داۋلەت تۇرلىحانوۆ (1993), باقتيار بايسەيىتوۆ (1995), يۋري مەلنيچەنكو (1995, 1999), المات كەبىسباەۆ (2011), مەيرامبەك ايناعۇلوۆ (2017), دەمەۋ جادىراەۆ (2017) جانە قورلان جاقانشا (2019). قولا – گەورگي تسۋرتسۋميا (2003), ەرمەك كوكەتوۆ (2005), نۇرباقىت تەڭىزباەۆ (2009), نۇرماحان تىناليەۆ (2010, 2011, 2013), المات كەبىسباەۆ (2010, 2015, 2019, 2021) دوسجان قارتىقوۆ (2015), مەيىرجان شەرماحانبەت (2018), ايدوس سۇلتانعالي (2018) جانە مەيرامبەك ايناعۇلوۆ (2019).
الەم چەمپيوناتتارىنىڭ ناتيجەسى
(1993-2021 جىلدار ارالىعى)
ورىن
كوماندالار
التىن
كۇمىس
قولا
بارلىعى
1.
رەسەي
45
27
29
101
2.
ارمەنيا
8
9
9
26
3.
ءازىربايجان
7
8
13
28
4.
گرۋزيا
6
5
17
28
5.
قازاقستان
5
8
14
27
6.
ۋكراينا
4
5
11
20
7.
بەلارۋس
2
8
7
17
8.
ەستونيا
2
1
2
5
9.
وزبەكستان
1
4
5
10
10.
مولدوۆا
1
4
0
5
11.
قىرعىزستان
0
3
2
5
12.
ليتۆا
0
1
3
4
13.
تۇركىمەنستان
0
1
0
1
14-15.
لاتۆيا
0
0
0
0
14-15.
تاجىكستان
0
0
0
0
وليمپيا ويىندارىنا دا رەسەيدىڭ ۇستەمدىگى ەش تالاس تۋعىزبايدى. بۇل ەلدىڭ بالۋاندارى بارلىعى 25 (13+3+9) مارتە جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. كەڭەس وداعى ىدىراعاننان كەيىن رەسەيلىكتەر اراسىنان الەكساندر كارەلين, ۆارتەرەس سامۋرگاشەۆ, مۋرات كاردانوۆ, الەكسەي ميشين, حاسان باروەۆ, نازير مانكيەۆ, يسلام-بەك البيەۆ, اسلانبەك حۋشتوۆ, رومان ۆلاسوۆ (ەكى رەت), الان حۋگاەۆ, داۆيد چەكۆەتادزە جانە مۋسا ەۆلوەۆ «ماڭگى توزباس» اتاققا قول جەتكىزدى. ءدال سول بەلەس ارمەنيالىق ارمەن نازاريان مەن ارتۋر الەكسانيان, قازاقستاندىق يۋري مەلنيچەنكو, ۋكراينالىق ۆياچەسلاۆ ولەينيكوۆ پەن جان بەلەنيۋك, ازەربايجاندىق فاريد مانسۋروۆ, وزبەكستاندىق الەكساندر دوكتۋريشۆيلي جانە گرۋزيالىق مانۋچار كۆيركۆەلياعا باعىندى.
وليمپيا ويىندارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستان قۇراماسى ۇزدىكتەر تىزىمىندە التىنشى ورىندى يەلەنۋدە. 1996 جىلى اتلانتاداعى دودادا يۋري مەلنيچەنكو باس جۇلدەنى ولجالاعاننان كەيىن قازاق ەلىنىڭ بالۋانى بىردە-ءبىر رەت ءانۇرانىمىزدى شىرقاتا المادى. ارادا سەگىز جىل وتكەن سوڭ افينادا گەورگي تسۋرتسۋميا اقتىق سىنعا دەيىن القىنباي جەتتى. بىراق شەشۋشى تۇستا حاسان باروەۆقا ەسە جىبەرىپ, كۇمىستى قاناعات تۇتتى. سول جارىستا مكحيتار مانۋكيان قولا الدى. 2008 جىلى بەيجىڭدە نۇرباقىت تەڭىزباەۆ ءۇشىنشى ورىنعا تۇراقتاعان ەدى, الايدا ەكىنشى ساتىعا جايعاسقان ازەربايجاندىق ۆيتالي راگيموۆتىڭ دوپينگ قولدانعانى انىقتالىپ, قانداسىمىزعا كۇمىس مەدال تاپسىرىلدى.
سوڭعى رەت 2012 جىلى لوندوندا دانيال گادجيەۆ قولاعا قول سوزدى. ودان كەيىن 2016 جىلى ريو جانە 2021 جىلى توكيو وليمپيادالارىنان قورجىنىمىز بوس قايتتى. ءدال سونداي جاعدايدى عاسىرلار توعىسىندا الاۋى تۇتانعان سيدنەيدەگى دودادا دا باسىمىزدان كەشىرگەن ەدىك. ارينە, قازاقستان سەكىلدى سپورتتىڭ دامۋىنا بارىنشا جاعداي جاسالىپ وتىرعان مەملەكەت ءۇشىن جەتى وليمپيا ويىندارىندا نەبارى بەس جۇلدە الۋىمىز ازدىق ەتەتىنى ءسوزسىز. بۇرىنعى «باۋىرلاس» رەسپۋبليكالار اراسىندا وتانداستارىمىز رەسەيدەن بولەك, ارمەنيا, ۋكراينا, گرۋزيا جانە ازەربايجاننىڭ بالۋاندارىنان دا قالىپ قويدى.
ءبىر قۋانتارلىعى, جىراقتا جۇرگەن قانداستارىمىزدىڭ اراسىندا دا وزدەرىنىڭ مىقتىلىعىن مويىنداتقان ازاماتتار جوق ەمەس. ماسەلەن, وزبەكستاننىڭ نامىسىن قورعاعان گرەك-ريم كۇرەسىنىڭ حاس شەبەرى ەلمۇرات تاسمۇراتوۆ ريو وليمپياداسىندا قولا مەدالدى قانجىعاسىنا بايلاسا, ءۇش بىردەي الەم چەمپيوناتىندا جۇلدەگەرلەر قاتارىنان كورىندى. قىتايدا تۋىپ-وسكەن ءۋاليحان سەرىك ۇلىنىڭ قورجىنىندا توكيو وليمپياداسى مەن بۋداپەشتتەگى دۇنيەجۇزىلىك دودانىڭ قولا مەدالدارى بار.
وليمپيا ويىندارىنىڭ ناتيجەسى
(1996-2021 جىلدار ارالىعى)
ورىن
كوماندالار
التىن
كۇمىس
قولا
بارلىعى
1.
رەسەي
13
3
9
25
2.
ارمەنيا
2
3
3
8
3.
ۋكراينا
2
3
2
7
4-5
گرۋزيا
1
2
4
7
4-5.
ءازىربايجان
1
2
4
7
6.
قازاقستان
1
2
2
5
7.
وزبەكستان
1
0
1
2
8.
بەلارۋس
0
2
5
7
9.
قىرعىزستان
0
1
2
3
10.
ليتۆا
0
1
1
2
11.
ەستونيا
0
1
0
1
12.
مولدوۆا
0
0
1
1
13-15
تۇركىمەنستان
0
0
0
0
13-15
لاتۆيا
0
0
0
0
13-15.
تاجىكستان
0
0
0
0
سونىمەن كەزىندە جەر شارىنىڭ التىدان ءبىر بولىگىن الىپ جاتقان الپاۋىت مەملەكەتتىڭ ۇزدىگى اتانىپ, كسرو-نىڭ سوڭعى سپارتاكياداسىندا ەكىنشى ورىندى ولجالاعان قازاقستان قۇراماسى سوڭعى جىلدارى وزگەلەردى ايتپاعاندا, بۇرىنعى «باۋىرلاس» رەسپۋبليكالار اراسىندا دا مىقتىلار ساناتىنا قوسىلا الماي ءجۇر. الەم چەمپيوناتتارىنىڭ ناتيجەسى بويىنشا بەسىنشى ورىنعا تۇراقتاساق, وليمپيا ويىندارىنىڭ قورىتىندى ەسەبىندە التىنشى ساتىعا تابان تىرەدىك. بۇل جاعداي وسى سپورت ءتۇرىنىڭ تىزگىنىن ۇستاعان ازاماتتارعا وي سالۋعا ءتيىس. ءبىزدىڭ گرەك-ريم كۇرەسى شەبەرلەرىنىڭ تۇعىرى بۇگىنگىدەن الدەقايدا بيىك بولۋعا ءتيىس ەدى...