مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىل 11 قاڭتاردا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ وتىرىسىندا ۇكىمەتكە ۋتيل الىمىنىڭ مولشەرىن قايتا قاراۋدى تاپسىرعان ەدى. سودان بەرى ازدى-كوپتى ءبىر ايدان استام ۋاقىت ءوتتى. ارنايى جۇمىس توبى قۇرىلىپ, بىرنەشە وتىرىس وتكىزدى. جان-جاقتى تالداۋ جاسالدى.
وسىلايشا, سوڭعى شەشىم اقپاننىڭ سوڭىندا ايقىندالاتىن بولىپ, كۇنى كەشە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى رومان سكليار «حابار24» تەلەارناسىنا بەرگەن سۇحباتىندا ۋتيل الىمىنا قاتىستى قابىلدانعان شەشىمدەردى باياندادى.
سۇحبات كەزىندە ر.سكليار وسى ۋتيل الىمىنا قاتىستى ايتىلىپ جۇرگەن سىندار مەن ءجيى قويىلاتىن سۇراقتارعا جاۋاپ بەردى. اڭگىمە بارىسىندا ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەمەر كادەگە جاراتۋ الىمى, ونىڭ نە ءۇشىن ەنگىزىلگەنىن, قانداي ءونىم تۇرلەرىنە قولدانىلاتىنىن جانە جيناقتالعان قاراجات ەلدىڭ قانداي قاجەتتىلىكتەرىنە جۇمسالاتىنىن ءتۇسىندىردى.
سونىمەن قاتار ر.سكليار ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق ساياساتىنىڭ باسىمدىقتارى, اۆتوموبيلدەر مەن اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن شىعاراتىن وتاندىق كاسىپورىندارعا كورسەتىلەتىن مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ سەبەپتەرى تۋرالى باياندادى.
«مەملەكەت باسشىسى وتاندىق ءوندىرىستى قولداۋ قاجەت ەكەنىن ناقتى ايتتى. حالقىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ارتۋى ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ دامۋىنا بايلانىستى. قوعامدىق پىكىر قالىپتاستىرىپ, كادەگە جاراتۋ الىمىن تولىعىمەن جويۋدى تالاپ ەتەتىندەر شەتەلدەن تەحنيكا يمپورتتاۋشىلاردىڭ مۇددەسى ءۇشىن جۇمىس ىستەيدى. بۇل شىن مانىندە ولاردىڭ ەل ەكونوميكاسىنا قارسى ەكەنىن بىلدىرەدى», دەدى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى.
ول اۆتوكولىك تەحنيكاسىنا قاتىستى ۋتيل الىمى 2016 جىلى ەنگىزىلگەنىن, ال الەۋمەتتىك جەلىلەردە وعان قارسى ناسيحاتتاۋ ناۋقانى 5 جىلدان كەيىن باستالعانىن ايتتى. ر.سكلياردىڭ سوزىنە قاراعاندا, يمپورتتاۋشىلاردى جاقتاۋشىلار اۆتوموبيل ءوندىرىسىن ۇيىمداستىرۋ جولدارىن تۇسىنبەي, كوپشىلىكتى اداستىرادى. كادەگە جاراتۋ الىمى اۆتوونەركاسىپتى تىكەلەي قولداۋ ءۇشىن ەنگىزىلمەگەن. وتاندىق وندىرۋشىلەرگە وسى الىم ءۇشىن الدىندا وزدەرى تولەگەن قاراجاتى عانا قايتارىلادى. بۇل دسۇ تالاپتارىنا سايكەس كەلەدى. ول بويىنشا وندىرۋشىلەر يمپورتتاۋشىلار سياقتى ۋتيل الىمىن تولەۋگە مىندەتتى. بىراق ەلىمىزدە وندىرۋشىلەرگە تولەنگەن قاراجات قايتا بەرىلەدى.
«بۇل ەلىمىزدە وندىرىلگەن اۆتوكولىك باعاسىنىڭ وسپەۋى ءۇشىن جاسالدى. وسىلايشا, ۋتيل الىمى – ىشكى نارىقتى قورعاۋ شاراسى, بەلگىلى ءبىر دارەجەدە تاريفتىك توسقاۋىل امالى. الەمدە ءوز نارىعىن قورعاۋدىڭ ءتۇرلى ءادىسى, يمپورتقا تولىق تىيىم سالۋدان باستاپ شەكتەۋ شارالارى, سونىڭ ىشىندە ەكولوگيالىق شارالار قولدانىلادى. ەاەو-دا كادەگە جاراتۋ الىمى تاڭدالدى», دەدى ول.
ر.سكليار اۆتوونەركاسىپ سالاسىندا كاسىپورىنداردىڭ جابىلۋىنا, نارىقتان, يگەرىلگەن تەحنولوگيالاردان, جۇمىس ورىندارى مەن حالىقارالىق ستاندارتتار بويىنشا وقىتىلعان بىلىكتى مامانداردان ايىرىلۋعا اكەپ سوعاتىن قاتە شەشىمدەردىڭ سالدارى اۋىر بولاتىنىن ناقتى ءتۇسىنۋ كەرەك ەكەنىن جەتكىزدى. سۇحبات سوڭىندا ول «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى الاڭىندا ساراپتامالىق تالقىلاۋ قورىتىندىسىندا قابىلدانعان كادەگە جاراتۋ الىمى مولشەرلەمەلەرىن قايتا قاراۋ جونىندەگى ۇسىنىمدار تۋرالى حابارلادى.
«بيىلعى قاڭتار ايىنان باستاپ ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترىنىڭ توراعالىعىمەن تاۋارلاردىڭ ءتۇرلى ساناتى بويىنشا كادەگە جاراتۋ تولەمى مولشەرلەمەلەرىن قايتا قاراۋ بويىنشا جۇمىس توپتارىنىڭ وتىرىستارى وتكىزىلدى. جۇمىسقا بارلىق مۇددەلى تاراپ, سونىڭ ىشىندە فەرمەرلەردىڭ كەيبىر وكىلدەرى قاتىستى. بارلىعىنا ءوز ويلارىن ايتۋعا مۇمكىندىك بەرىلدى», دەدى ر.سكليار.
ناتيجەسىندە, كابەلدى-وتكىزگىش ونىمدەرگە, رەكرەاتسيالىق تەحنيكاعا جانە ەلدىڭ كولىك-لوگيستيكالىق الەۋەتىن ارتتىرۋ ماقساتىندا حالىقارالىق تاسىمالداردا پايدالانىلاتىن ەرشىكتى تارتقىشتارعا قاتىستى مولشەرلەمەلەردى نولگە جەتكىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. وعان قوسا اۆتوكولىككە جانە اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنا قاتىستى قازىرگى مولشەرلەمەلەردى 50%-عا دەيىن تومەندەتۋ ۇسىنىلدى.
«جاسىل دامۋ» اق ەسەپشوتىنداعى 200 ملرد تەڭگەدەن استام بوس قالدىق حالىقتىڭ يگىلىگى ءۇشىن جۇمسالۋعا ءتيىس. ءبىز مۇنى قالاي جۇزەگە اسىرماقپىز؟ 100 ملرد تەڭگە وتاندىق كولىكتەردى ساتىپ الۋ ءۇشىن جەڭىلدەتىلگەن اۆتونەسيەگە بەرىلەدى. شارتى مىناداي: جىلدىق مولشەرلەمەسى 4 پايىز جانە باستاپقى جارنا 0 پايىز. باستاپقى جارناسى 20 پايىز, جىلدىق مولشەرلەمەسى 4 پايىزبەن 7 جىلعا بەرىلەتىن قازىرگى قولدانىستاعى باعدارلامادان ايىرماشىلىعى وسىندا. سەگمەنتى قىمبات ەمەس كولىكتەر ەكەنى تۇسىنىكتى. وسىلايشا, ءبىزدىڭ 71 مىڭ ازاماتىمىز قولجەتىمدى باعاعا جانە قولجەتىمدى كرەديتتىك رەسۋرستارعا جاڭا كولىك ساتىپ الا الادى», دەدى ر.سكليار.
ۇكىمەتتىڭ بۇل شەشىمىن اركىم ارقالاي قابىلدايتىنى انىق. الايدا وسى سالادا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن بىرقاتار ساراپشى, ماماندار بار. ولاردىڭ وي-پىكىرى, ايتقان ءۋاجى وتانداستارىمىز ءۇشىن دە ماڭىزدى بولاتىنى انىق.
«ۋتيل الىمدى 50 پايىزعا دەيىن تومەندەتۋ وتە ورىندى شەشىم دەر ەدىم. الايدا بۇل شارا وتاندىق اۆتوكولىك باعاسىن رەتتەۋگە سونشالىقتى اسەر ەتپەيدى. سەبەبى قازاقستاندا اۆتوكولىك ساتۋدا وتاندىق وندىرۋشىلەر ۇلەسى – 65 پايىز. ەلىمىزدە KIA, Chevrolet, Lada, Hyundai سىندى جەڭىل كولىكتەر جاسالادى. ياعني جوعارىدا اتالعان كولىكتەرگە ۋتيل الىمىنىڭ ايتارلىقتاي اسەرى جوق. ەلىمىزدە اۆتوكولىكتەردىڭ باعاسى ديللەر جانە ديستريبيۋتورلارعا بايلانىستى. ارينە, باعانى مەملەكەت بەلگىلەمەيدى, مەملەكەت جاعداي جاسايدى, مۇمكىندىك بەرەدى. وسى ورايدا قازىر مەملەكەت وتاندىق كولىك وندىرۋشىلەرگە جاعداي جاساپ وتىر. ياعني ەندىگى ۋاقىتتا وتاندىق وندىرۋشىلەر ۋتيلالىمدى كولىكتىڭ باعاسىنا قوسپايدى. بۇگىن ۇكىمەتتە ايتىلعان تاعى ءبىر ماڭىزدى شارا – اۆتوكولىك العىسى كەلەتىندەر ءۇشىن باستاپقى جارناسىز, جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرۋدى جەتىلدىرە ءتۇسۋ. باعدارلاماعا سۇرانىس بار, ءساتتى ىسكە اسىپ كەلەدى. ونىڭ ناتيجەسىن قازىردىڭ وزىندە كورىپ وتىرمىز. قازىر كولىك الۋ كەزەگىندە 15 مىڭداي ادام تۇر. مەنىڭشە, اتالعان شارا حالىق پەن قوعام ءۇشىن وتە پايدالى», دەدى قازاقستان اۆتوبيزنەس قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلى قايرات ەلامانوۆ.
ۋتيل الىمىنىڭ مۇنداي مولشەردە بەلگىلەنۋىن قازاقستان اۆتوبيزنەس قاۋىمداستىعىنىڭ ستراتەگيالىق دامىتۋ جونىندەگى ديرەكتورى دارحان ايدۋلوۆ وتاندىق ونەركاسىپتى قورعاۋدىڭ ءبىر مۇمكىندىگى رەتىندە تۇسىندىرەدى.
«ەلىمىزدە وسى ماسەلەگە قاتىستى جىل باسىنان بەرى قىزۋ تالقىلاۋ ءجۇردى. ءار تاراپ ءوزىنىڭ جەكەلەگەن مۇددەسىن, كوزقاراسىن ءبىلدىردى. سونىڭ قورىتىندىسىن حالىق ەستىدى. بۇگىندە قازاقستان جەكەلەگەن تاۋەلسىز, دەربەس ەل بولعانىمەن, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ قۇرامىنا كىرەدى. قازاقستان, رەسەي جانە بەلارۋس مەملەكەتتەرى اراسىندا ورتاق كەدەندىك شەكارا جوق. ياعني قازاقستان بولسىن رەسەي بولسىن, بەلارۋس بولسىن, ءوزىنىڭ جەكەلەگەن ونەركاسىپتىك ساياساتىن جۇرگىزىپ وتىر. ونەركاسىپتى قورعاۋدىڭ بارلىق مۇمكىندىگى جاسالىپ جاتىر. سوندىقتان ۋتيل الىمى ەلىمىزدە رەسەي جانە بەلارۋس دەڭگەيىندە بولۋى كەرەك. سوندىقتان ءبىز ۋتيلالىمدى 20-25 پايىز عانا تومەندەتۋدى ۇسىنعان ەدىك. الايدا 50 پايىز دا كوڭىل كونشىتەدى», دەدى قازاقستان اۆتوبيزنەس قاۋىمداستىعىنىڭ ستراتەگيالىق دامىتۋ جونىندەگى ديرەكتورى دارحان ايدۋلوۆ.