وتاندىق جاس عالىمدار ويلاپ تاپقان كۇن ەنەرگياسىن ساقتاۋدىڭ يننوۆاتسيالىق ۇلگىسى ەلىمىزدەگى شالعاي ورنالاسقان ەلدى مەكەندەرگە پايداسىن تيگىزىپ, قالالى جەرلەردە ەكولوگيالىق احۋالدىڭ جاقسارۋىنا اقپال ەتەدى, دەپ جازادى Egemen.kz.
بۇگىندە ەنەرگەتيكا سالاسىنىڭ نەگىزگى ءونىمى – ەلەكتر ەنەرگياسىن ساقتاۋ مۇمكىندىگى جوق. الداعى ۋاقىتتا اۋقىمدى ەلەكتر ستانسالارى ونەركاسىپتىك ەنەرگيانى ساقتاۋ جانە ءارتۇرلى ەلەكتر جيناقتاۋشى نىساندار وندىرۋگە نازار اۋدارۋى قاجەت.
كوپتەگەن ەلدەردە ەنەرگيانى تۇتىنۋ كولەمى جىل مەزگىلدەرىنە بايلانىستى. سوعان وراي ەنەرگيانى ماۋسىمدىق ساقتاۋ تەحنولوگيالارىن مەڭگەرۋ قاجەتتىلىگى تۋىندايدى. ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جاس عالىمدارى «كۇن جىلۋ ەنەرگياسىن كوپقاباتتى عيماراتتار مەن تۇرعىن ءۇي قالاشىقتارىن جىلۋمەن جانە ىستىق سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ماۋسىمدىق جيناقتاۋ تەحنولوگياسىن» جۇزەگە اسىردى. مەحانيكا كافەدراسىنىڭ قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسور مىندەتىن اتقارۋشى, PhD جانە ينجەنەريا دوكتورى ءمادينا تۇڭعاتاروۆا بالامالى ەنەرگەتيكا سالاسىنا قاجەتتى تەحنولوگيانىڭ قىر-سىرىن سيپاتتاي كەلىپ, «بۇل جوبا باقىتجان احمەتوۆتىڭ دوكتورلىق جانە تاڭنۇر امانجولوۆ, زارينا تۇرتاەۆا, ابزال سەيىتوۆتەردىڭ ماگيسترلىك ديسسەرتاتسياسىنىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە باستالعان. ءبىز دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ «ناتيجەلى يننوۆاتسيالىق جوبالاردى ىنتالاندىرۋ» باعدارلاماسى بويىنشا قارجىلاندىرۋعا ءوتىنىش بەردىك. جوبا ىرىكتەۋدەن ءساتتى ءوتىپ, 3,5 جىل بويى جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا قاجەتتى قارجىلاي قولداۋعا يە بولدىق. جوبانىڭ باستى يدەياسى – تۇرعىن ۇيلەردى ىستىق سۋمەن جانە جىلۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا كۇن ەنەرگياسىن ساقتاۋ. جاز ايلارىندا كۇن ەنەرگياسى تىم كوپ بولىنەدى, بىراق ونىڭ ناعىز قاجەت بولاتىن كەزى – قىس مەرزىمى. سول سەكىلدى كۇندىز كۇن ەنەرگياسىن كوپ الۋعا بولسا, تۇنگى ۋاقىتتا ادامدار ەنەرگيانى كوپ تۇتىنادى», دەپ اتاپ ءوتتى.
دوكتورانتتار مەن ماگيسترانتتار العاشقى جۇمىستارىن بولگاريانىڭ سوفيا اتىنداعى تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە تاعىلىمدامادان ءوتۋ بارىسىندا جۇزەگە اسىردى. سونىمەن بىرگە «نيۋتون – ءال-فارابي» گرانتى نەگىزىندە باقىتجان احمەتوۆ ۇلىبريتانيادا ءجۇرىپ جوباعا ءوز ۇلەسىن قوسقان. ءمادينا تۇڭعاتاروۆا كۇن ەنەرگياسىن ساقتاۋدىڭ يننوۆاتسيالىق ۇلگىسى ەلىمىزدەگى شالعاي ورنالاسقان ەلدى مەكەندەرگە كوپ پايداسىن تيگىزەدى دەگەن پىكىردە.
بۇگىندە اۋىل-ايماقتارعا گاز نەمەسە كومىر جەتكىزۋدىڭ ءوزى قىمباتقا تۇسەدى. جاڭا تەحنولوگيا كىشىگىرىم اۋداندار مەن كوتتەدجدىك قالاشىقتارعا ارنالعان. الماتىداعى جىلىتۋ ماۋسىمى كەزىندە جىلۋ ەلەكتر ستانسالارى قارقىندى جۇمىس ىستەيدى. سالدارىنان اۋا لاستانادى. جاس عالىمداردى الەمدە وسى پروبلەمانى شەشۋگە باعىتتالعان قانداي تەحنولوگيا تۇرلەرى بار ەكەنى تولعاندىرعان. مىسالى, كانادا ەلىندە وسى جوباعا ۇقساس تەحنولوگيا بار. ماسەلەن, كاناداداعى ءبىر تۇرعىن ءۇي كوتتەدجدىك قالاشىعىن الار بولساق, ونىڭ 97 پايىزى اتالمىش تەحنولوگيانىڭ كومەگىمەن جىلۋمەن قامتاماسىز ەتىلۋدە. ال كانادا گەوگرافيالىق تۇرعىدا نۇر-سۇلتان قالاسىنا ۇقساس. بۇل نەبارى ءۇش جىلدىڭ ىشىندە قول جەتكىزگەن ناتيجە. دەمەك, بۇل – تولىق جۇزەگە اسىرۋعا بولاتىن تەحنولوگيا.
عالىمدار اتاپ وتكەندەي, قاجەتتى كومپونەنتتەردىڭ كوپشىلىگى شەت مەملەكەتتەردەن اكەلىنەتىندىكتەن, كۇن ەنەرگياسىن ساقتاۋ تەحنولوگياسىنىڭ وزىندىك قۇنى قىمباتقا تۇسەدى. دەگەنمەن ادام دەنساۋلىعىنا, ەكولوگياعا قوساتىن ۇلەسىن ەسكەرەر بولساق, بۇل پەرسپەكتيۆالىق جوباعا اينالماق.
«ناتيجەلى يننوۆاتسيالىق جوبالاردى ىنتالاندىرۋ» باعدارلاماسى پروەكتىنى كوممەرتسيالاندىرۋعا باعىتتالعان. ءاربىر نىساننىڭ ەنەرگيا تۇتىنۋ كولەمىنە قاراي ەسەپ جۇرگىزۋ قاجەت. تالداۋ جاساعان كەزدە نىساننىڭ قۋاتىنا بايلانىستى جوبانىڭ وتەلۋ مەرزىمى 10 جىلدان 15 جىلعا دەيىنگى مەرزىمدى قۇرادى. جوبانى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا قازۇۋ-دىڭ اگرو-بيو ورتالىعىندا وسى تەحنولوگيا جاسالدى. بۇل ورتالىق الماتى وبلىسىنا قاراستى بايسەركە اۋىلىندا ورنالاسقان. جوبانى كوممەرتسيالاندىرۋ ماقساتىندا الماتى وبلىسى كوكساي اۋىلىنداعى مەشىتتە وسى تەحنولوگيانى ورناتقان ەدىك. بۇل وبەكت كۇن ەنەرگياسىن ماۋسىمدىق جيناقتاۋدىڭ ارقاسىندا جىلى سۋمەن قامتاماسىز ەتىلدى. قازۇۋ عالىمدارىنىڭ يننوۆاتسيالىق جوباسى وسى جەردە سوڭعى ءبىر جىلدا ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەپ كەلەدى. بۇل تەحنولوگيا جوسپارلانعان مولشەردەن دە كوپ ەنەرگيا الۋعا جانە ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. يننوۆاتسيالىق بولۋىنىڭ دا سەبەبى وسىندا», دەيدى ءمادينا تۇڭعاتاروۆا.
سونىمەن بىرگە «نيۋتون – ءال-فارابي» گرانتى نەگىزىندە باقىتجان احمەتوۆ ءارتۇرلى پارافين تۇرلەرىنە اليۋميني وكسيدىنىڭ نانوبولشەكتەرىن قوسىپ تاجىريبە جاساعان. بۇل دا اككۋمۋلياتوردىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. دەمەك, جوبانىڭ نەگىزگى يننوۆاتسيالىق جاڭالىعى كۇن ەنەرگياسىن ساقتاۋ تەحنولوگياسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگياعا شىمكەنت قالاسىنداعى بەتون زاۋىتى قىزىعۋشىلىق تانىتقان. بىراق ول وتە اۋقىمدى قۋات كوزىن قاجەت ەتەتىن نىسان بولعاندىقتان, جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قاجەتتى قاراجات كولەمى دە اۋقىمدى بولادى. نەگىزىندە, بۇل تەحنولوگيانى مەكتەپتەر مەن جىلىجايلاردا, ت.ب. مەكەمەلەردە قولدانعان وتە ءتيىمدى. عالىمدار مەملەكەت تاراپىنان جوبا تولىق قارجىلاندىرىلمايتىندىقتان, جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەر ۇسىنسا ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى شەشۋگە مۇمكىندىك تۋعان بولار ەدى دەگەن پىكىردە.
جاس مامانداردىڭ اتسالىسۋى وسى جوبانىڭ الەۋمەتتىك اسەرىن كورسەتىپ, تاجىريبەلەرىن جان-جاقتى شىڭداۋعا ىقپال ەتتى. ناتيجەسىندە ز.تۇرتاەۆا «اباي-ۆەرن» باعدارلاماسى ارقىلى دوكتورانتۋرانى فرانتسيادا ءبىلىم الۋدا. ال ب.احمەتوۆ سينگاپۋردىڭ نانيان تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلىمىن جالعاستىرۋدا. عالىمدار بولاشاقتا التەرناتيۆتى ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى جاڭا تەحنولوگيالار ەلىمىزدە قارقىندى داميدى دەگەن سەنىمدە.