روبەرت بلەيك, اقش مەملەكەتتىك حاتشىسىنىڭ كومەكشىسى:
– ءبىز قازاقستاننىڭ تابىستارىن قۋانا قۇرمەتتەيمىز. 2010 جىلى استانا ەقىۇ-عا توراعالىق ەتىپ, وسى ۇيىم مەملەكەت باسشىلارىنىڭ ءسامميتىن شاقىرۋ تۋرالى ۋاقتىلى باستاما كوتەردى. قازاقستان جاڭا كۇشتى ەكونوميكا قۇرا الدى. سونداي-اق, بارلىق جەتەكشى ەلدەرمەن ارىپتەستىك قارىم-قاتىناس قالىپتاستىرىپ ۇلگەردى. بۇل – ءتيىمدى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ جەمىسى.
دەريل كيمبولل, قارۋلانۋدى باقىلاۋ جونىندەگى قاۋىمداستىق ديرەكتورى:
– قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ سەمەي پوليگونىن جابۋ تۋرالى شەشىمى وتە دانا شەشىم بولدى. بۇگىندە بارلىعىمىز اقش سەناتىنىڭ نەۆادا شتاتىنداعى يادرولىق پوليگوندى ۋاقىتشا جابۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋىنا وسى قادام يتەرمەلەگەنىن جاقسى تۇسىنەمىز. سودان كەيىن, ياعني 1993 جىلى بيلل كلينتون يادرولىق سىناقتارعا موراتوري جاريالاۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. بۇل ءوز كەزەگىندە يادرولىق سىناقتارعا جاپپاي تىيىم سالۋ تۋرالى شارت قابىلدانۋىنا الىپ كەلدى. بۇدان شىعاتىن قورىتىندى بىرەۋ-اق: نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ يادرولىق پوليگوندى جابۋى, شىن مانىندە, وتە ماڭىزدى جانە تاريحي وقيعا.
پەريس تەريوت, اقش قوعام قايراتكەرى:
– قازاقستاننىڭ قارۋسىزدانۋ سالاسىنداعى ءرولى وراسان زور. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ يادرولىق ارسەنالدان باس تارتۋ تۋرالى شەشىمى الەمدىك قوعامداستىق وسى قورقىنىشتى قارۋ تۇرىنەن ارىلا الادى دەپ ۇمىتتەندىرەدى. ۋاقىت قازاقستان ۇستانىمىنىڭ دۇرىستىعىن دالەلدەپ بەردى. سوندىقتان پرەزيدەنت نازارباەۆ 2010 جىلعى جاھاندىق سامميتتە تريۋمفپەن قارسى الىندى.
لەونارد سپەكتور, يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ پروبلەمالارىن زەرتتەۋ جونىندەگى ورتالىق ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى:
– ءبىز قازاقستان تۋرالى ايتقاندا ونى اركەز بۇكىل الەمگە ۇلگى ەتەمىز. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ – يادرولىق قارۋسىز الەم قۇرۋ جولىندا تەر توگىپ كەلە جاتقان ادام. ول اسا قۋاتتى يادرولىق ارسەنالدان باس تارتىپ قانا قويماي, بايىتىلعان ۋراندى شەتەلگە شىعارۋدى قامتاماسىز ەتە الدى. نازارباەۆ وزگە دە مەملەكەت باسشىلارىن يادرولىق باستامالاردان باس تارتۋعا ۇمتىلۋعا تۇراقتى تۇردە ۇندەپ كەلەدى.
ريچارد ۆەيتتس, اسكەري-ساياسي ساراپتاما ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, حادسون ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى:
– قازاقستان بۇگىندە ءوزىن الەمدىك ارەنادا قۋاتتى, قۇرمەتتى ويىنشى رەتىندە كورسەتە ءبىلدى. بۇل سوزىمىزگە اقش پرەزيدەنتى باراك وبامانىڭ نۇرسۇلتان نازارباەۆتى يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميتكە العاشقىلار قاتارىندا شاقىرۋى ايعاق بولا الادى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ بۇگىندە ەلدەگى بولىپ جاتقان ەكونوميكا, جاھاندىق قاۋىپسىزدىك سالالارىندا قول جەتكىزىلگەن تابىستاردىڭ قوزعاۋشى كۇشى ەكەنى ايقىن سەزىلەدى. مەن قازاقستان پرەزيدەنتىن ەلدىڭ ساياساتىن ۇزاقمەرزىمدى باسىمدىقتارعا سايكەس تابىستى قۇرا بىلەتىن ستراتەگ دەپ سانايمىن.
كەن لۋنگو, «جاھاندىق قاۋىپسىزدىك جولىنداعى سەرىكتەستىك» ۇيىمىنىڭ پرەزيدەنتى:
– قازاقستان يادرولىق قارۋى جوق ەل جانە بۇل وتە ماڭىزدى. قازاقستاننىڭ تاراتپاۋ تۋرالى جاھاندىق رەجىمگە ۇلەسى سەمەي پوليگونىن جابۋ مەن يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ ۇدەرىستەرىنەن باستالدى. بۇل شەشىم قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ شەشىمدىلىگى مەن ساياسي سارابدالدىعىن بىلدىرەدى. جانە بۇل – اسا جارقىن ۇلگى الارلىق ۇدەرىس. بۇگىندە قازاقستان قارۋسىزدانۋ مەن تاراتپاۋ سالاسىنىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسى بولىپ تابىلادى.
ريچارد لۋگار, اقش سەناتىنىڭ شەتەلدەرمەن قارىم-قاتىناس جونىندەگى كوميتەتىنىڭ توراعاسى:
– ءبىز قازاقستاننىڭ بۇل قادامىن ارقاشان ەستە ساقتاۋىمىز كەرەك. يادرولىق قارۋدى ساقتاپ قالۋعا ۇمتىلىپ, حالىقارالىق نورمالاردى بۇزۋدىڭ ورنىنا بۇل ەلدىڭ باسشىلارى وتە دۇرىس شەشىم قابىلدادى. يادرولىق قارۋ پروبلەمالارىن شەشۋ جولدارىن ىزدەگەن كەزدە حالىقارالىق قاۋىمداستىق قازاقستاننىڭ ۇلگىسىنە جۇگىنۋى كەرەك. قۇراما شتاتتارعا, قازاقستانعا جانە حالىقارالىق قاۋىمداستىققا ءالى دە وراسان زور جۇمىس اتقارۋعا تۋرا كەلەدى. بۇل باعىتتاعى جۇمىس ءوزارا كەلىسىمگە كەلۋ جانە ىمىراشىلدىق جاساۋ ماسەلەلەرىنە دايىندىقتى قاجەت ەتەدى. سوڭعى 10 جىل قولدان كەلمەيتىن ەشتەڭە جوق ەكەندىگىن كورسەتتى.
قازاقستان حالقىنىڭ جانە باسشىلىعىنىڭ ەل اۋماعىنان بارلىق يادرولىق قارۋدى شىعارۋ جونىندەگى شەشىمى بۇل مەملەكەتتىڭ يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جونىندەگى شارتقا يادرولىق قارۋسىز مۇشە رەتىندە كىرۋىنە مۇمكىندىك بەردى. 1995 جىلى ساۋىردە قازاقستان سوڭعى وقتۇمسىقتان قۇتىلدى. مىنە, ناق وسى داتانى شىن ماعىناسىنداعى تاريحي كۇن دەپ اتاۋعا بولادى.
گرەحەم الليسون, پروفەسسور:
– قازاقستان تۋرالى ءسوز بولعان كەزدە ادامداردىڭ كوپشىلىگى تەك مۇناي تۋرالى ويلايدى. الايدا, قازاقستان يادرولىق قارۋدى تاراتۋعا توسقاۋىل قويۋ ىسىندە ەلەۋلى ءرول ويناۋدى جالعاستىرىپ كەلەدى. ورتالىق ازيادا يادرولىق قارۋدان ازات ايماق قۇرۋ تۋرالى شارت جونىندەگى كەلىسسوزدەرگە باسشىلىق جاسايتىن بولسا, پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الدىنان يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جونىندەگى مۇرانى نىعايتۋ جولىندا زور مۇمكىندىكتەر اشىلار ەدى. يادرولىق جارىلىستاردىڭ سالدارلارى تۋرالى تولىق ەسەپ بەرە وتىرىپ, نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇرىنعى كسرو مەملەكەتتەرى پرەزيدەنتتەرىنىڭ اراسىندا ءبىرىنشى بولىپ يادرولىق قارۋدى جويۋ جانە ورتالىق ازيادا يادرولىق قارۋدان ازات ايماق قۇرۋ جونىندە ۇندەۋ تاستادى.
تەوريا جۇزىندە قازاقستان يادرولىق ەڭ قۋاتتى دەرجاۆالاردىڭ ءبىرى بولا الار ەدى. ەگەر, ءوز كەزىندە كسرو ىدىراعاننان كەيىن ءوزىنىڭ تەرريتورياسىندا ورنالاسقان 1400-دەن استام يادرولىق وقتۇمسىقتارعا باقىلاۋ جاساۋدى قولعا العان بولسا, وندا ۇلىبريتانيا, فرانتسيا جانە قىتاي مەملەكەتتەرىنىڭ ارسەنالدارىن بىرگە قوسقاننان دا كوپ يادرولىق ارسەنال قازاقستاننىڭ يەلىگىندە بولار ەدى. وقتۇمسىقتاردىڭ باسىم بولىگى اقش-قا باعىتتالعان راكەتالارعا قوندىرىلعان ەدى. ونىڭ ورنىنا قازاقستان ءوزىنىڭ اۋماعىندا ورنالاسقان بارلىق يادرولىق قارۋدى ەرىكتى تۇردە رەسەيگە بەردى جانە يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى شارتقا قول قويىپ, يادرولىق قارۋسىز مەملەكەت بولدى. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان يادرولىق قارۋدى تاراتۋدىڭ الدىن الۋ جونىندەگى قوزعالىستى باسقارۋ ءۇشىن وتە قولايلى مۇمكىندىكتەرگە يە بولىپ وتىر.
سەم باروني, ساياساتتانۋ دوكتورى:
– قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وسى ءبىر تاريحي قادامى بۇكىل الەم شەڭبەرىندە: قازىرگى جاھاندىق يادرولىق قاۋىپ-قاتەرىن سەيىلتكەن پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باتىل جانە زور ادامگەرشىلىك قادامى رەتىندە ماداقتالىپ قانا قويماي, بەيبىتشىلىكتىڭ نوبەل سىيلىعىمەن ماراپاتتالۋى كەرەك. ءبىر ۇلى ادامنىڭ باسشىلىعىمەن اسا كۇردەلى قيىندىقتاردى جەڭىپ قانا قويماي, گۇلدەنۋ جولىندا زور جەتىستىكتەرگە جەتكەن مەملەكەت رەتىندەگى قازاقستان ۇلگىسى جارقىراي بەرسىن.