رەداكتسياعا ارىز-شاعىم ايتىپ كەلەتىندەر كوپ. ومىردە سان قيلى جاعدايلار بولعان سوڭ, ولاردىڭ ايتار بازىنالارى دا ءارتۇرلى. بىرەۋلەرى جەكە باستىڭ جايىن كۇيتتەسە, ەكىنشىسى ۇلتتىڭ, ەلدىڭ قامىن ايتادى. ءباسپاسوز ارقىلى ادىلەت جولىنا اراشا ىزدەپ, قولداۋ-قۇپتاۋ كۇتەدى. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز وقىرماننىڭ ماسەلەسىن شەمىشكەدەي شاعىپ, بىردەن شەشىپ بەرمەسەك تە ايتەۋىر قوعامعا وي سالۋ, قولدان كەلگەنشە, حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىنا قۇلاق ءتۇرۋ, جەتەر جەرىنە جەتكىزۋ عوي. سونداي ماقساتپەن تومەندەگى ماقالانى جازۋعا وتىردىق.
بۇل كىسىنى العاش كورگەنىمدە ءسال توسىلىپ قالعانىم راس... تاعدىردىڭ تالاي قيىندىعىن تارتسا دا قاجىرلى كەيپىنەن تايماعان, جانارى وتكىر جىگىت اعاسى قايىرگەلدى سماعۇلوۆ ويىن جەتكىزەردە تۇتىعىپ سويلەدى. «ءۇش رەت ينسۋلت الدىم, بۇل سونىڭ سالدارى», دەدى ول ازداپ ىڭعايسىزدانىپ. مەن بىردەن دەنساۋلىق جاعدايىن سۇراستىرىپ: «بۇل قالاي بولعان؟» دەگەن ساۋالدارمەن سوزگە تارتۋعا تىرىسىپ ەدىم, ول اڭگىمە اۋانىن بىردەن باسقا باعىتقا بۇردى. «مۇندا كەلگەن سەبەبىم, دەنساۋلىعىمدى ايتىپ مۇڭ شاعۋ ەمەس. مەن – ونەرتاپقىش اداممىن. سول ونەرىمدى ءارى قاراي جالعاپ, ءىس اشۋعا قولداۋ ىزدەپ ءجۇرمىن. بۇل جولدا تالاي تابالدىرىقتى توزدىرىپ, قانشا جەرگە بارسام دا ماسەلەم شەشىلەر ەمەس. ەندىگى ءبىر ءۇمىتىم وسى گازەتتە», دەدى.
ونەرتاپقىش دەگەنگە ەلەڭ ەتە قالىپ, بىردەن جاڭالىعى جايلى بىلۋگە اسىقتىم. مىنە, قىزىق! بۇل كىسى – ۇلتتىق قۇندىلىقتىڭ جوقتاۋشىسى, جاناشىرى ەكەن. قولىندا ءمور باسىلعان پاتەنتى بار ونەرتاپقىش – قازاقتىڭ ۇلتتىق قۇتتىقتاۋ قاعازدارىنىڭ اۆتورى. ءيا, كادىمگى وسى كۇنى ورىسشا اتاۋى تىلىمىزگە ءسىڭىپ كەتۋگە اينالعان «وتكرىتكالاردىڭ» قازاقي ۇلتتىق ۇلگىسىن ويلاپ تاۋىپتى.
«ءسىز ايتىپ وتىرعان «قۇتتىقتاۋ قاعازى» دەگەنىڭىز مۇنىڭ ناقتى اتاۋى ەمەس, بىرەۋلەر قۇتتىقتاۋ حات دەيدى, بىرەۋلەر قاعاز دەيدى. قالاي بولعاندا دا بىزدە بۇل نارسەنىڭ ناقتى اتاۋى دا, ءوزى دە جوق. بىرەن-ساران قازاقشالارى بولعانىمەن, ول حالقىمىزدىڭ ۇلتتىق دۇنيەسى ەمەس. الايدا ءار ۇلتتىڭ ءوز ۇلتتىق قۇتتىقتاۋ قاعازدارى بولۋى كەرەك. مەن سونى جاساعىم كەلەدى», دەدى ونەرتاپقىش.
ءسال شەگىنىس جاساساق, «وتكرىتكا» العاش رەت اعىلشىنداردا XIX عاسىردىڭ سوڭىندا پايدا بولىپتى. باسىندا پوشتا ارقىلى جىبەرەتىن كارتوچكا تۇرىندە جاسالىپ, كونۆەرتسىز, ەشقانداي قاپتاماسىز جىبەرىلىپ وتىرعان ەكەن. سودان رەسەيدە «وتكرىتوە پيسمو», ياعني «اشىق حات» دەگەن اتاۋعا يە بولعان. ال قازىر ءبىزدىڭ تىلدە «اشىق حات» دەگەن مۇلدە باسقا ۇعىمدى بىلدىرەدى.
قايىرگەلدى سماعۇلوۆ قازاقتىڭ ۇلتتىق قۇتتىقتاۋ قاعازدارىن جاساۋ تۋرالى يدەيانى وسىدان 4-5 جىل بۇرىن قولعا الىپتى. جاڭا جىل قارساڭىندا دوستارىن قۇتتىقتاعىسى كەلگەن ول دۇكەندەردەن قازاقشا «وتكرىتكا» ىزدەيدى, تاپپايدى. سوسىن, امال جوق, ورىسشا قۇتتىقتاۋ قاعازدارىن ساتىپ الىپ, كومپيۋتەردىڭ كومەگىمەن وعان قازاقتىڭ ويۋلارىن سالىپ, مۇلدە باسقاشا جاساپ شىعادى. جاپ-جاقسى شىققان دۇنيەنىڭ تاعى ونشاقتىسىن دايىنداپ, ونى ساتىپ كورەدى. «ءبىر بانككە بارىپ ۇسىنىپ ەدىم, ولار بىردەن 10 داناسىن ساتىپ الدى», دەيدى ول. وسىدان كەلىپ, ول مۇنىڭ قاجەتتىلىگىن اڭعارىپ, بولاشاقتاعى ۇلتتىق قۇتتىقتاۋ قاعازدارىن جاساۋعا كىرىسەدى. ءوزى بۇرىننان سۋرەت سالۋ, ديزاين جاساۋعا بەيىم ەكەن. كەيىپكەرىمىزدىڭ ايتۋىنشا, وعان اناسىنىڭ قولونەرمەن اينالىسقانى, شەبەرلىگى اسەر ەتكەن. ومىردەن ەرتە وزعان اناسىنىڭ ويعان ويۋلارىن ول وزىمەن بىرگە ساقتاپ ءجۇرىپتى. قۇتتىقتاۋ قاعازدارىنا ويۋ سالۋعا, مىنە, سول نارسە تۇرتكى بولعان.
2011 جىلى ادىلەت مينيسترلىگىنە قۇجاتتارىن تاپسىرىپ, 2013 جىلى ءوزى ويلاپ تاپقان ۇلتتىق قۇتتىقتاۋ قاعازدارىنىڭ اۆتورى دەگەن پاتەنت الادى. ەندى سونى جۇزەگە اسىراتىن جەكە كاسىپكەرلىك اشىپ, شاعىن بيزنەس جاساۋدى ارماندايدى. ەلىمىزدىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ ورگاندارىنىڭ بارىنە تالاي حات تا جازىپ, قۇجات تا تاپسىرعان ەكەن. الايدا, قولىندا نەسيەگە قويار كەپىلدىگى جوق دەپ ەش جەر قارجى بولمەپتى. بايقاۋلارعا تاپسىرعان قۇجاتتارى وتپەگەن.
«مەندە قايداعى كەپىلدىك؟! جەر دە, ءۇي دە جوق. كەزەككە تۇرسام دا الا الماي ءجۇرمىن. ءوزىم جەتىم, مۇگەدەك, جۇمىسسىز بولسام, مەندە قايداعى جەر, قانداي ءۇي؟ ال ونىڭ بارىنە قول جەتكىزۋ ءۇشىن قول قۋسىرىپ وتىرماي, ءوز كاسىبىمدى اشىپ, جوسپارداعى جوبامدى جۇزەگە اسىرعىم كەلەدى. بىراق قارجىنىڭ جوقتىعى قولبايلاۋ. بار ءۇمىتىم – «باستا». ەڭ باستىسى باسىم جۇمىس ىستەپ تۇر. يدەيا بار. اقىل-ويىم دۇرىس. مەن اكە-شەشەمنەن جاستاي ايىرىلدىم. قازىر جالعىز تۇرامىن. 15 مىڭ تەڭگەگە باسپانا جالدايمىن. مۇگەدەكتىگىمە الاتىن الەۋمەتتىك كومەكتىڭ قالعانى ءىشىپ-جەمىم مەن جۇمىس ىستەۋىمە كەتەدى. مەندە باسقا تابىس كوزى جوق. وتباسىم بۇرىن بولعان ەدى, ينسۋلت الۋ جاعدايىمنان سوڭ اجىرادى. مەن ءومىرىمدى قايتادان اياعىنان تىك تۇرعىزعىم كەلەدى. وعان ىشكى قاجىر-قايراتىم جەتەدى دەپ ويلايمىن. ەلىمىزدە قازىرگى كۇنى مەملەكەتتىك مەرەكەلەر قاتارى از ەمەس. سول مەيرامداردىڭ اربىرىنە جەكە-جەكە ارنايى قۇتتىقتاۋ قاعازدارى جاسالۋى قاجەت. جالپى, بيزنەس-جوسپارىمدا ونىڭ ءبارى كورسەتىلگەن. ماعان جوبامدى جۇزەگە اسىرۋعا بار بولعانى 2 مىڭ اقش دوللارى قاجەت. ال بۇل قارجىعا جاسالار جۇمىستىڭ ۇلتتىق قۇندىلىعىنا باعا جەتپەس دەپ ويلايمىن. سەبەبى, بۇل قازاق ۇلتى ءۇشىن كەرەك», دەيدى قايىرگەلدى سماعۇلوۆ.
وتكەن ءومىرىن تۇگەل باستان-اياق بايانداپ بەرگەن كەيىپكەرىمىز بۇرىندارى بىلدەي ءبىر جەكە فيرمانى دا باسقارعانىن ايتىپ, بيزنەس سالاسىندا ازدى-كوپتى تاجىريبەسى بار ەكەندىگىمەن ءبولىستى. ءتىپتى, ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العان العاشقى جىلداردا زاۋىتتا جۇمىس ىستەپ, قارجى ديرەكتورى قىزمەتىنە دەيىن كوتەرىلىپتى. ەلىمىزدىڭ ەڭ العاشقى ەلتاڭباسىن جاساعان كاسىپورىندا جۇمىس ىستەي ءجۇرىپ, ونى قۇراستىرۋعا دا ۇلەسىن قوسقان. بىراق قايتا قۇرۋ كەزدەرىندەگى قاربالاستا زاۋىت جابىلىپ, بيزنەسكە دە بۇعاۋ تۇسكەن. ودان قالدى تاعدىردىڭ جازۋىمەن باسىنان اۋىر سوققى الىپ, اقىر اياعى سال بولىپ قالۋعا دەيىن اپارعان. جۇرەگى سىر بەرىپ, وعان ءۇش رەت وتا جاساتقان. قازىر ەكىنشى توپتاعى مۇگەدەك. بىراق ومىرگە ۇنەمى ۇمتىلىسپەن قارايتىن ول تاعدىردىڭ اۋىرتپالىعىنا مويىماق ەمەس. مەملەكەت قولداۋ كورسەتسە, بارلىق كۇش-جىگەر, اقىل-ويىن كاسىپكە جۇمساماق.
ۇنەمى ىزدەنىستە جۇرەتىن ونەرتاپقىشتىڭ بۇل تۇڭعىش «جاڭالىعى» ەمەس, ول وسىدان 13-14 جىل بۇرىن «شىبىن-شىركەيدەن قۇتىلۋدىڭ بيولوگيالىق ءتاسىلىن» ويلاپ تاۋىپتى. قايىرگەلدى سماعۇلوۆتىڭ بۇل جاڭالىققا دا قولىندا پاتەنتى بار. الايدا وكىنىشكە قاراي, بەلگىلى-بەلگىسىز سەبەپتەرمەن ول قولداۋ تاپپاي قالعان. بىراق ودان گورى ۇلتتىق قۇندىلىق ماڭىزدى دەپ سانايتىن ونەرتاپقىش بۇگىندە قۇتتىقتاۋ قاعازدارى جايىنداعى يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋعا مىقتاپ كىرىسكەنگە ۇقسايدى. سەبەبى, ەل بولاشاعىنا زور سەنىممەن قارايتىن ازامات كەلەشەكتە قازاقستان الەمنىڭ دامىعان وتىز ەلىمەن تەرەزەسىن تەڭەستىرگەندە, ونىڭ بارلىق ۇلتتىق دۇنيەسى تۇگەل بولۋى كەرەك دەپ سانايدى.
ءيا, قۇتتىقتاۋ قاعازىن جاساۋدان الەمدi مويىنداتقان ايگىلى حوللمارك كومپانياسى ەكەنىن ەستىگەن ەدىك. وسىدان بiر عاسىر بۇرىن ونىڭ iرگەتاسىن جاسى نەبارى 18-دەگى س.حولل قالاعان ەكەن. سودان كۇنi بۇگiنگە دەيiن التىن ءتاجدi لوگوتيپ بەينەلەنگەن قۇتتىقتاۋ قاعازدارى الەمدiك نارىقتا الدىڭعى قاتاردا. حوللماركتە 18 مىڭعا دەيىن ادام جۇمىس ىستەيدى, دەسەدى. قايىرگەلدى سماعۇلوۆ قازاقستاندا «حوللماركتى» اشا قويماسا دا, بولاشاقتا التىن ءتاجدىڭ ورنىنا قازاقتىڭ اسەم ويۋلارى بەينەلەنگەن قۇتتىقتاۋ قاعازدارىن الەمگە تانىتار دەگەن ۇمىتتەمىز.
دينارا بىتىكوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
استانا.