ابەكەڭنىڭ ومىردەن وتكەنىن توبەمىزدەن جاي تۇسكەندەي بولدى دەپ ايتا المايمىز. ويتكەنى بۇل كىسى ءبىر جىلدىڭ توڭىرەگىندە قاتتى ناۋقاستانىپ جاتتى. ەڭ سوڭعى رەت بارعانىمدا ءتىپتى شۇيكەدەي بولىپ قالعان. جاتىن بولمەسىنەن كولياسكامەن الىپ شىققاندا, جاس بالا سياقتى بولىپ قالعانىن كوردىم. سوندا مەنىڭ كوزىمنەن جاس شىعىپ كەتتى. قانداي ابەكەڭ ەدى.
كورمەگەلى ءۇش-ءتورت اي بولىپ ەدى, مەنى كورىپ ول كىسىنىڭ دە كوزىنەن جاس شىقتى. سودان كەيىن مەن كوزىمنىڭ جاسىن بىلدىرمەس ءۇشىن جاس بالا سياقتى قىلىپ كورريدوردا كولياسكامەن ءارلى-بەرى قىدىرتقان بولىپ بارىپ, قاسىنا وتىرىپ اڭگىمەلەستىك. قۇلاعى ەستىمەي قالعان, تاماقتى قاسىقپەن اۋزىنا سالىپ ىشكىزدى.
ءبىر كەزدەرى قانداي ابەكەڭ ەدى دەپ ءبارى كوز الدىما ەلەستەدى. بۇل ۇزاق اڭگىمە, سەزىمنىڭ ءسوزى. ال ەندى ابەكەڭنىڭ قازاق ادەبيەتىندەگى, قازاق حالقىنداعى ءرولىن, قانداي ورىن الاتىنىن ايتىپ جاتۋدىڭ ءوزى ارتىق. سول سياقتى ابەكەڭ ءبىز ءۇشىن سونداي تۇلعا ەدى. ول كىسى ءبىزدىڭ قورعانىشىمىز بولدى. ۇلتتىڭ مۇددەسىن قىزعىشتاي قورعاۋمەن ءوتتى. «انا ءتىلىم ەرتەڭ ولەر بولسا, وندا مەن بۇگىن ولۋگە دايىنمىن» دەيتىن راسۋل عامزاتوۆتىڭ ءسوزىن جادىنا ساقتادى. ناعىز ۇلتجاندى, ۇلتىن, ءتىلىن سۇيگەن ادام ەدى. ءتىلىن سۇيگەندىكتىڭ ارقاسى ەمەس پە؟ ول ءار شىعارماداعى اعات كەتكەن ءبىر ءسوزدىڭ وزىنە قادالىپ, شۇقشيىپ وتىراتىن. ءوزىنىڭ روماندارىن قايتا-قايتا وڭدەۋدەن جالىقپايتىن. «قان مەن تەردىڭ» ون جەتىنشى نۇسقاسىن جاسادىم» دەپ ايتىپ وتىرعاندا, مەن ءسال رەنجىپ: «ابەكە, ودان گورى جاڭا شىعارما جازبايسىز با؟ «قان مەن تەردىڭ» ون جەتىنشى نۇسقاسىن وقيتىن ادام بار ما, جوق پا قايدان بىلەسىز؟» دەپ ەدىم, بىراق ول كىسىنى العان بەتىنەن قايتارا المايسىڭ. ءار جەرىنە لايىقتى ءسوز قوسىپ وتىراتىن. «بۇل باياعىدا جازىلعان شىعارما عوي» دەۋشى ەدى.
«سوڭعى پارىزدى» قانشا ۇزاق جازدى. بۇل كىسى ۇزاق جازادى, جۇرت سياقتى ءبىر شىعارمانى بىتىرە سالىپ, ەكىنشى شىعارماعا كىرىسپەيتىن. اسىرەسە اۋدارماعا قانشالىقتى كوڭىل ءبولدى, جەر-جەبىرىمىزگە جەتىپ ۇرساتىن دا سول ابەكەڭ ەدى. «سەندەر شىعارمالارىڭدى ورىس تىلىنە اۋدارۋعا بەرىپ, اۋدارلىعانىنا ءماز بولىپ قانا جۇرەسىڭدەر, ال ادەبيەتتە, ءسوز ونەرىندە ءبىر ءسوزدىڭ ءوزى كوپ نارسەنى شەشىپ كەتەتىنىن نەگە بىلمەيسىڭدەر؟ ءبىر ءسوز شىعارمانىڭ قۇنىن ارتتىرسا, ورىنسىز ءبىر ءسوز شىعارمانىڭ ءباسىن تۇسىرەدى. سەندەر وسىعان ءمان بەرمەيسىڭدەر», دەپ كەزدەسكەن سايىن ايتاتىن.
قازاق ەلىنىڭ ابىرويى, ارى, ۇياتى وسى ابەكەڭ ەدى عوي. قايسى قىرىن ايتايىق, ول شىعارمالارىمەن قازاق ادەبيەتىن الەمگە تانىتىپ كەتتى. ۇلىلاردىڭ سوڭعى سارقىنى, سوڭعى تۇلعاسى و دۇنيەگە كەتتى. مۇحتار اۋەزوۆ, ءسابيت مۇقانوۆتارمەن بىرگە جۇرگەن تۇلعادان ايىرىلىپ قالدىق. ابايدىڭ «مەن كوردىم ۇزىن قايىڭ قۇلاعانىن» دەگەن ولەڭى بار, سول سياقتى مەن دە بۇگىن ۇزىن قايىڭ عانا ەمەس, الىپ ەمەننىڭ قۇلاعانىن ەستىپ, جەتىمسىرەپ قالدىم. بۇلاي دەيتىن سەبەبىم, ول كىسى تەلەفون سوققان سايىن ء«اي, بالا» دەۋشى ەدى, «تاپقان ەكەنسىز, جەتپىستەن اسقان ادامدى بالا دەگەنىڭىز قالاي؟» دەيتىنمىن. ەندى ولاي ايتاتىن ادام جوق.
ول كىسى ءار شىعارمانى وقىعاندا, قولىنا قىزىل, كوك قارىنداش الىپ وقۋشى ەدى, مەنىڭ سوڭعى جازعان شىعارمام «بورتەنى» اۋىرىپ جاتقانىنا قاراماي, ءبىر كۇننىڭ ىشىندە وقىپ شىقتى. ول كىسى وقىعان نۇسقاسىن ساقتاپ قويدىم. بەلگى سالماعان ءبىر بەت جوق. ەڭ سوڭىندا ءوزىنىڭ پىكىرىن ورىسشا جازىپتى. ونى ايتىپ جاتۋدىڭ قاجەتى جوق. سوڭىندا: ء«اي, بالا, جىلاتتىڭ عوي», دەپ قازاقشا ءبىر سويلەم قوسىپتى.
ول انا ءتىلىنىڭ قورعاۋشىسى بولا ءبىلدى. جۇرتتىڭ ەسىندە بار شىعار, گورباچەۆ الماتىعا كەلگەندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ ماسكەۋدە جاتقان ابەكەڭدى شاقىرىپ الدى, ول كىسى سول كۇنى ۇشىپ كەلدى دە, ەرتەسىندە جينالىسقا قاتىسىپ, وتە كەرەمەت بايانداما جاساعانى ءالى ەسىمىزدە.
سول كەزدە ابەكەڭ ءوزىنىڭ ءسوزىن وقىپ وتىرعاندا گورباچەۆ قاسىنداعى بىرەۋمەن سىبىرلاسا باستاعاندا ابەكەڭ موينىن بۇرىپ: «ميحايل سەرگەەۆيچ, يا ەتا سلوۆو گوۆوريۋ ۆام», دەپ ساستىرىپ تاستاپ ەدى. اسىرەسە 1986 جىلى جۇرت كىمنىڭ كىنالى, كىمنىڭ جازىقسىز ەكەنىن بىلمەي, «بۇنى ۇيىمداستىرعان كىم؟» دەپ ءبىزدىڭ جاستارىمىزعا جالا جاۋىپ, قاۋلى قابىلداپ, «قازاق ۇلتشىلدىعى» دەگەندى تاۋىپ, ءسويتىپ جاتقان قيىن كەزدە ابەكەڭ «يزۆەستيا» گازەتىنە ۇلكەن ماقالا جازدى. سول ماقالادان كەيىن جالپى جۇرتتىڭ پىكىرى وزگەردى. ابەكەڭنەن باسقا ادامنىڭ ماقالاسى بولسا, گازەت تە ونى باسپاس ەدى. بۇكىل وداقتا نۇرپەيىسوۆ دەگەن اتاق-داڭقى بار, ءوزى موسكۆانىڭ جازۋشىلارىمەن ارالاسىپ تۇراتىن بولعاندىقتان, بۇل ماقالانىڭ سالماعى جاقسى بولدى. سول ماقالا بۇكىل وداققا, ورىستاردىڭ وزىنە كوپتەگەن ماسەلەنى ءتۇسىندىردى.
قازاق قالامگەرلەرىنىڭ كوبى قول جەتكىزە الماعان نارسەگە نۇرپەيىسوۆتىڭ قولى جەتتى. اتاقتى «رومان گازەتا» دەگەنگە ءبىزدىڭ ادەبيەتتەن تۇڭعىش رەت «قان مەن تەر» رومانى باسىلدى. مەن كولۋمبيادا بولعان كەزىمدە ءبىر وقيعا بولدى. ولار قازاقستان دەگەن ەلدى ەستىپ تە كورمەپتى. سوندا ءبىر ادام كەلىپ, ورىسشا سويلەستى. سول كىسى: ء«ابدىجامىل نۇرپەيىسوۆ قانداي جاڭا شىعارما جازدى؟» دەگەندە, توبەم كوككە ءبىر ەلى جەتپەي قالدى. ءبىزدىڭ اتاقتى جازۋشىمىزدى كولۋمبياداعى بىرەۋدىڭ سۇراعانى قانداي باقىت. ابەكەڭ كىم دەگەندە, ول كىسى مەنىڭ ۇستازىم, قامقورشىم, ارقاسۇيەر اعام, زامانداسىم, كەيدە قۇرداسىم بولدى.
زەينوللا قابدولوۆ «سۋىرىلمايتىن قازىق» دەپ ات قويىپ ەدى. نەگىزىندە ول كىسى بىرەۋدى جاقسى كورسە, جەك كورسە پىكىرىن ەش ۋاقىتتا وزگەرتپەيتىن. ءار جاعىنان ءوزىنىڭ پىكىرى بار ادام بولدى. ەندىگى ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – ول كىسىنىڭ مىنەزى, كىسىلىگى مەن كىشىلىگى جايلى وتكىر زەرتتەۋلەر مەن ماقالالار جازۋ. ۇناتپاعان كەزىندە وڭمەنىڭنەن وتەردەي كۇشتى جانارى بار ەدى. «نە ايتىپ وتىرسىڭ؟», «بۇل جازۋشى ايتاتىن ءسوز بە؟», «شىندىعىڭ قايدا؟» دەيتىن. قالاي بولعاندا دا, ول كىسى ۇلتتىڭ قورعانىشى, ابىزى بولا ءبىلدى. مۇحتار اۋەزوۆتىڭ شەبەرلىگى جايلى اۋزىنان تاستاماي جۇرەتىن, ەندى ءوزى دە سول كىسىلەردىڭ قاتارىنا, سولارمەن سىرلاسۋعا كەتتى.
قادىرلى ابەكە, ەلىڭىزدىڭ الدىندا ءبىر ادامعا عانا ەمەس, بىرنەشە ادامعا ءتان پارىزىڭىزدى وتەدىڭىز, ارامىزدان ابىرويمەن اتتاندىڭىز. جاتقان جەرىڭىز جايلى بولسىن! حالقىڭىز ءسىزدى ەشقاشان ۇمىتپايدى.
قوش بولىڭىز!
دۋلات يسابەكوۆ,
مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى