«قاسىرەتتى قاڭتاردان» كەيىن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ, سونىڭ ىشىندە, پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ زاڭسىز ءىس-ارەكەتتەرىنە قاتىستى ارىز-شاعىمدار لەگى تولاستار ەمەس. «ازاپتادى», «ۇردى-سوقتى», ء«تىرى كەتىپ, تابىتپەن ورالدى», «ولگەندەردىڭ ءوزىن كوردەن قازىپ الىپ جاتىر» دەگەن جانتۇرشىگەرلىك وقيعالاردى ەستىگەن سايىن حالىقتىڭ دا اشۋ-ىزاسى ۇدەي تۇسۋدە. الىپ-قاشپا اڭگىمە مەن اقيقاتتىڭ اراجىگىن اجىراتا الماي قالعان جۇرتتىڭ جاۋاپ تاپپاي جۇرگەن سۇراعى كوپ. جازىقسىز جاپا شەگىپ جاتقاندار كىم؟ كىم تەرروريست؟ كىم بۇزاقى؟ كىم بەيبىت شەرۋشى؟...
قۇقىق قورعاۋشى ما, قورلاۋشى ما؟
قاڭتار وقيعالارىنان كەيىن ادام قۇقىعىن اياققا تاپتاپ, ادىلدىك پەن ادامگەرشىلىك دەيتىن قاعيداتتاردى قۇنسىزداندىرىپ جىبەرگەن وقيعالار قوعامدا تىم كوبەيىپ كەتكەنى اقيقات. وسىنىڭ بارلىعىن كورىپ-ءبىلىپ وتىرعان قوعامدا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا دەگەن نارازىلىقتىڭ كۇشەيە تۇسەتىنى دە تۇسىنىكتى. قاڭتار وقيعاسىنان كەيىن ۇستالعانداردىڭ بارلىعى بىردەي كىناسىز دەپ تە كەسىپ ايتۋ قيىن. سەبەبى الاڭعا شىققانداردىڭ اراسىندا بەيبىت شەرۋشىلەرمەن قاتار ميتينگتى وزدەرىنىڭ ارام ماقساتتارىنا پايدالانىپ كەتكەن بۇزاقىلار دا بار. بۇل ەكى توپتىڭ مۇشەلەرى قامالعاندار مەن قايتىس بولعاندار اراسىندا دا بار ەكەنى انىق. وسىلاردىڭ اراجىگىن اجىراتۋ, اق-قاراسىن انىقتاۋ – بۇگىنگى كۇننىڭ باستى ماسەلەسى بولىپ تۇر.
ماقالانى دايىنداۋ كەزىندە 44 جاستاعى ۇلىن بەس كۇن بويى ىزدەپ, اقىر سوڭى ولىگىن ءمايىتحانادان تاپقان انامەن دە سويلەسكەن ەدىك. تالدىقورعاندىق ءاليا ءابدىراحمانوۆا ۇلى الماستىڭ بەيبىت شەرۋگە ءبىرىنشى كۇنى قاتىسقانىن ايتتى. «ەكىنشى كۇنى ونى قاماۋعا الادى, الايدا ەشقانداي كىنا تاپپاعاننان كەيىن كەشكە بوساتىپ جىبەرەدى. ال 6 قاڭتار كۇنى بالام ەرىكتى رەتىندە الاڭعا بارىپ, جاپپاي تارتىپسىزدىكتى توقتاتۋعا قاتىستى. 7 قاڭتار كۇنى ۇيدە بولدى, ەشقايدا شىققان جوق. 8 قاڭتار كۇنى تاڭەرتەڭ كەلىنىم ەكەۋى دۇكەندەرىن (مارقۇمنىڭ شاعىن كوكونىس ساتاتىن دۇكەنى بولعان – اۆت.) كورىپ كەلەيىك دەپ سول جاققا شىعىپ كەتكەن. «كوكتەم گراندتىڭ» ماڭىنا كەلگەندە كولىگىنىڭ دوڭگەلەگى جارىلىپ, تۇرىپ قالادى. سول تۇستا قاي جاقتان ساۋ ەتە تۇسكەنى بەلگىسىز بىرنەشە اۆتوبۋس كەلىپ, ىشىنەن 20 شاقتى اسكەري كيىم كيگەن, ىشىندە ازاماتتىق كيىمدەگى ءبىر ادامى بار بارلىعى ۇلىما تارپا باس سالعان. كەلىنىمنىڭ تەلەفونىن ج ۇلىپ العان. بەت-جۇزدەرىن دە دۇرىس كورسەتپەگەن, اتى-جوندەرىن دە ايتپاعان. ء«بىز سونداي ادامدارمىز!» دەپ ۇلىم مەن كەلىنىمنىڭ اۋىزدارىن دا اشتىرماعان. ۇلىم ەشقانداي قارسىلىق كورسەتپەگەن. ونى جەرگە ەتبەتىنەن جاتقىزىپ قويىپ, الدىمەن كولىگىن تەكسەرگەن. الايدا ەشقانداي كۇدىك تۋدىراتىن زات تاپپاعان سوڭ كەلىنىمدى سول جەردە قالدىرىپ, وزدەرى ۇلىمدى كولىگىمەن بىرگە الىپ كەتكەن. سول كەتكەننەن ۇلىمدى 13 قاڭتار كۇنى ءمايىتحانادان ءبىر-اق تاپتىق. ۇلىمدى نەشە كۇننەن بەرى ىزدەدىم... ەشكىم ەشنارسە ايتپايدى, نە ءولى, نە ءتىرى ەكەنىن ايتپاي ساندالتتى... قايدا بارسام دا «جوق-جوقپەن» شىعارىپ سالادى....», دەگەن انا ۇلىنىڭ وسى ۋاقىت ارالىعىندا ناقتى قايدا بولعانىن, كىمدەردىڭ ۇستاپ, سونشا قورلىق كورسەتكەنىن بىلمەيتىنىن دە جاسىرمادى. «بالامنىڭ دەنەسىنىڭ ساۋ تامتىعى قالماعان. وتە قورقىنىشتى! ويلارىنا كەلگەنىن ىستەگەن. ونىڭ بارلىعىن اكەسى دە, اعاسى دا, دوستارى دا كوردى عوي... ۋححح!».
ءوزى قايعىدان قان جۇتىپ وتىرعان انادان ءارى قاراي بىرنارسە سۇراۋ, انىقتاپ جاتۋ دا اۋىر ەدى. بار بىلگەنىمىز ۇلىنىڭ ولىمىنە قاتىستى الماتى وبلىستىق پروكۋراتۋراعا شاعىم تۇسىرگەنىمەن ازىرگە ەشقانداي ناقتى جاۋاپ كەلمەگەن. الماستىڭ سوڭىندا اڭىراپ اناسى, ەڭسەسى ەزىلىپ اكەسى مەن ءۇش بالاسىن قاناتىنىڭ استىنا باسىپ اسىل جارى قالدى. بارىندە ءبىر عانا سۇراق. نەگە؟ نە ءۇشىن؟ جازىقسىز جاندى وسىنشالىقتى ازاپتاپ ولتىرەتىندەي «جالدامالى جەندەتتەردىڭ» نە باستارىنا كۇن تۋدى؟
«مەن قىلمىسكەر ەمەسپىن!»
پوليتسيانىڭ ايۋاندىعىنا كۋا بولعانداردىڭ تاعى ءبىرى – اقتوبەلىك مارلەن بايماعامبەتوۆ. ميتينگكە قاتىسقانى ءۇشىن 10 كۇن تەرگەۋ يزولياتورىندا وتىرىپ شىققان ازاماتتىڭ باسىنان كەشكەنىن بەيجاي تىڭداۋ مۇمكىن ەمەس. اقتوبە وبلىسى پد-ءنىڭ قىزمەتكەرلەرى ونى 8 قاڭتار كۇنى ۇستاپ اكەتكەن. «مەن قىلمىسكەر ەمەسپىن! بىراق ماعان كورسەتكەن قورلىقتارى – تاپ ءبىر حالىقارالىق تەرروريسكە قولداناتىنداي ازاپ پەن ايۋاندىق. العاشىندا مەنى پاترۋلدىك كولىكپەن ءبىر بولىمشەگە اپارىپ, سول جەردە ەدەنگە 4 ساعاتتاي ەتبەتىممەن جاتقىزىپ قويدى. كەيىننەن ماعان «سۇيىتىلعان گاز بەكەتىن ورتەپ جىبەرگەنسىڭ» دەپ جالا جاۋىپ, ۇرىپ-سوعا باستادى. ۇرىپ ءجۇرىپ ءبىر اكىمشىلىك حاتتاماعا قول قويعىزدى. شىنىمدى ايتسام, ول جەردە نە جازىلعانىن دا بىلمەيمىن», دەگەن ول تەرگەۋ كەزىندە باسىنان وتكەرگەن ازاپتارىن تاپتىشتەپ بايانداپ بەردى.
«قولىمىز كىسەندەۋلى 50-گە تارتا ادام ەكى كۇن بويى سپورتزالدا تۇنەدىك. قولدارىمىز ارتقا قايىرىلا كىسەندەۋلى, سۋىق ەدەندە جاتتىق. جارىتىپ تاماق تا ىشكەن جوقپىز. وسىنشالىقتى قينايتىنداي ءبىز نە ىستەدىك؟ سوت وتكەننەن كەيىن دە ءبىزدى وسى جەرگە الىپ كەلىپ قاماپ, ويلارىنا كەلگەنىن ىستەدى. ۇرىپ-سوعىپ, ەلەكتروشوكەرمەن قينادى. 9 قاڭتار كۇنى تۇنگى 10-دار كەزىندە سپورتزالعا ءبىر توپ پوليتسيا كەلىپ قورلىق كورسەتە باستادى. وسىنىڭ بارلىعىن قالاي تۇسىندىرۋگە بولادى؟ مەن قىلمىسكەر ەمەسپىن عوي. كەرىسىنشە بىزدەر ءۇش كۇن بويى ميتينگتىڭ بەيبىت ءوتۋىن قاداعالاپ, اكىمشىلىك عيماراتتى ب ۇلىكشى, توناۋشىلاردان قورعاپ جۇردىك. الايدا بۇل جاساعاندارىمىزدىڭ بىردە-ءبىرى سوت كەزىندە ەسكەرىلگەن جوق», دەگەن م.بايماعامبەتوۆ 8 كۇن بويى اقتوبەدەگى ءبىر تۇزەۋ مەكەمەسىندە ۇستالعانىن ايتادى. ءبىر ادامدىق اياداي بولمەدە ءۇش ادام سىعىلىسىپ جاتقان. بۇل مەكەمەنىڭ قاتاڭ رەجىمدەگى تۇزەۋ مەكەمەسى ەكەنىن, مۇندا تەك اۋىر قىلمىس جاساعان قىلمىسكەرلەر عانا ۇستالاتىنىن ول كەيىننەن بىلگەن.
اقتوبە قالاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار جونىندەگى مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق سوتى نەگىزى 9 قاڭتار كۇنى مارلەن بايماعامبەتوۆتى اقبتك-ءنىڭ 488-بابىنىڭ 7-بولىگىنە سايكەس كىنالى دەپ تاۋىپ, 15 تاۋلىككە قاماققا العان. الايدا ول پروكۋرور بەرگەن اپەللياتسيالىق ءوتىنىش حاتتىڭ نەگىزىندە ون ءبىرىنشى كۇنى بوستاندىققا شىعادى. «كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىم بۇزىلدى! ەڭ سوراقىسى – دەنساۋلىعىما زاقىم كەلدى!» دەپ ادىلدىك ىزدەگەن اقتوبەلىك ازامات قازىرگى تاڭدا قۇزىرلى ورگاندارعا شاعىم ءتۇسىرىپ, «وسىنىڭ بارلىعىنا كىم جاۋاپ بەرەدى؟» دەگەن سۇراققا جاۋاپ ىزدەپ ءجۇر. ال اقتوبە وبلىستىق پروكۋراتۋراسىنا ميتينگتەن كەيىن ۇستالىپ, كەيىن بوساتىلىپ شىققان ەكى ادامنان ارىز كەلىپ تۇسكەن. قازىرگى تاڭدا وسى ەكى ارىز بويىنشا قىزمەتىن اسىرا پايدالانۋ دەرەگىمەن پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ۇستىنەن ەكى قىلمىستىق ءىس قوزعالعان.
«امانات» كىمنىڭ اماناتىن ارقالاپ ءجۇر؟
«امانات» – «قاسىرەتتى قاڭتاردان» كەيىن زاڭسىز قۋدالاۋعا ۇشىراپ, قاماۋعا الىنعانداردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ ماقساتىندا قۇرىلعان قوعامدىق كوميسسيا. كوميسسيانىڭ قۇرىلۋىنا مۇرىندىق بولعان بەلگىلى قۇقىق قورعاۋشى ابزال قۇسپان وزىنە حابارلاساتىنداردىڭ سانى تىم كوپ ەكەنىن ايتتى. بارلىعىنىڭ سۇراعانى بىرەۋ-اق – جازىقسىز ءجابىر كورگەن جاقىندارىنا اراشا ءتۇسۋ.
بۇدان بۇرىن قۇقىق قورعاۋشى بەيبىت ميتينگكە قاتىسۋشىلاردى قۋدالاماۋ تۋرالى پەتيتسيا دايىنداپ, كەيىننەن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە قوعامدىق باقىلاۋ, قوعامدىق كوميسسيا قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىس جولداعان بولاتىن. بۇل باستاماسىن ول «جەرگىلىكتى جەردەگى كەيبىر شاش ال دەسە, باس الۋعا دايىن پوليتسيا وكىلدەرىنىڭ ارەكەتى حالىقتىڭ اشۋ-ىزاسىنا تيۋدە. مۇنداي زاڭسىزدىققا شەكتەۋ قويۋ كەرەك!» دەپ تۇسىندىرگەن ەدى. كوميسسيا جۇمىسىن 24 قاڭتاردا دەرەۋ باستاپ كەتكەن قۇقىق قورعاۋشى: ء«بىزدىڭ باستى ماقساتىمىز – قاڭتار وقيعالارىنا بايلانىستى ۇستالعاندار مەن قاماۋعا العانعاندارعا ادۆوكاتتار قاۋىمداستىعى اتىنان كاسىبي كومەك ۇسىنۋ» دەيدى. «ارينە, ادۆوكاتتار بىلايعى كۇندەرى دە ازاماتتاردىڭ زاڭدى قۇقىقتارىن قورعايدى. بىراق ءدال قازىرگى ۋاقىتتا قاراپايىم حالىق قۇقىقتىق كومەككە قاتتى ءزارۋ. الماتىدا جاپپاي تارتىپسىزدىكتىڭ بولعانى ول – فاكت, الاڭعا مىڭداعان حالىقتىڭ جينالعانى دا بارشاعا بەلگىلى. ال قازىر كىمنىڭ كىنالى, كىمنىڭ كىناسىز ەكەنىن انىقتاۋ شتاتتاعى تەرگەۋشىلەرگە وتە ۇلكەن سالماق تۇسىرۋدە. وسىعان وراي بىزدەر كاسىبي ماماندار رەتىندە ءوزىمىزدىڭ كومەك قولىمىزدى سوزىپ وتىرمىز. بار ماقساتىمىز وسى عانا!», دەگەن ا.قۇسپان كوميسسيانىڭ جۇمىس قۇرامى ەندى عانا جاساقتالىپ جاتقانىن دا ايتتى. قازىرگى تاڭدا كوميسسيا قۇرامىندا 8 ادام بار. ونىڭ ىشىندە 4 كاسىبي ادۆوكات, 1 پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ ءبىر مۇشەسى, باس پروكۋراتۋرا جانە ءىىم باسشى قۇرامىنان ءبىر-ءبىر ادام بار.
ء«بىز جۇمىسىمىزدى شۇعىل تۇردە باستاپ كەتتىك. كونكۋرس ۇيىمداستىرىپ وتىرۋعا ۋاقىت تاپشى», دەگەن قۇقىق قورعاۋشى الداعى ۋاقىتتا كوميسسيا قۇرامىنىڭ ءالى دە تولىعا تۇسەتىنىن مالىمدەدى. ء«بىز مەملەكەتتىك ورگان ەمەسپىز. ءبارىمىز دە جەكە ءوز ەركىمىزبەن باس قوسقان ىنتالى توپپىز. قازىرگى تاڭدا الماتى قالالىق پروكۋراتۋرا, پوليتسيا دەپارتامەنتتەرىمەن بىرگە تىزە قوسىپ جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. تەرگەۋ يزولياتورلارىنا كىرىپ, قاماۋدا وتىرعان ادامدارمەن كەزدەسۋ, قىلمىستىق ىستەرمەن تانىسۋ ءۇشىن ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. مەن وسى تۇستا ءبىر-اق نارسە ايتقىم كەلەدى. اقوردا, باس پروكۋراتۋرا مەن ءىىم, قوعام بەلسەندىلەرى, لاۋازىم يەلەرى جازىقسىز جانداردىڭ قوساق اراسىندا كەتىپ قالماۋىنا مۇددەلى. كىناسىزدەردىڭ زاڭسىز قۋدالانباۋى ءۇشىن ولار بىزگە بارلىق جاعدايدى جاساپ وتىر», دەگەن قۇقىق قورعاۋشى كوميسسيا جۇمىسىنىڭ تاياۋ ارادا ءوز ناتيجەسىن كورسەتەتىنىنە دە سەنىم ءبىلدىردى.
كوميسسيا مۇشەسى, ادۆوكات ءمادي مىرزاعاراەۆ تە تەرگەۋدە جۇرگەن ازاماتتاردىڭ ىشىندە بەيبىت شەرۋگە شىققانىمەن قوساقتىڭ اراسىندا كەتىپ قالىپ, جازىقسىز جاپا شەككەندەردىڭ بولۋى مۇمكىن ەكەندىگىن جوققا شىعارمايدى. ء«بىزدىڭ باستى ماقساتىمىز – الاڭعا شىققانىمەن ارام ويى, قىلمىستىق پيعىلى بولماعان, قولىنا قارۋ الىپ, ورتەۋ, قيراتۋ سەكىلدى ارەكەتتەرگە بارماعان ازاماتتارعا اراشا ءتۇسۋ», دەگەن ادۆوكات قاڭتار وقيعالارى ەلىمىز ءۇشىن ۇلكەن قاسىرەت ەكەنىن دە اشىق جەتكىزدى.
«الماتى سەكىلدى ارۋ قالامىزدى قالاي تالقانداعانىن كوزىمىز كوردى. سول وقيعالار كەزىندە عيماراتتاردىڭ تونالعانى, ورتەلگەنى, كۇنكورىس كوزىنە اينالىپ وتىرعان كاسىپتەرىنەن حالىقتىڭ ايىرىلعانى, جازىقسىز بوزداقتاردىڭ قازا بولعانى انىق. وسىنىڭ بارلىعىن كىمدەر جاسادى؟ تەرروريستەر مە؟ ەكسترەميستەر مە؟ بۇزاقىلار ما؟ ءوزىنىڭ باس پايداسىن كۇيتتەگەن پايداكۇنەمدەر جاسادى ما؟ الدە, اڭعال حالىقتىڭ الاڭعا شىققانىن پايدالانىپ, ءوزىنىڭ ساياسي ۇپايىن تۇگەندەگىسى كەلگەندەر مە؟ الداعى ۋاقىتتا وسى جايتتاردىڭ اق-قاراسى اجىراتىلا جاتار. ال ءبىزدىڭ ءدال قازىرگى تاڭداعى باستى ءارى جەدەل ماقساتىمىز – ارام پيعىلدى ارانداتۋشىلاردىڭ اراسىنان بەيبىت شەرۋگە شىققان ادال جىگىتتەردى انىقتاپ, ولارعا زاڭدى قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋ. ولاردىڭ جازىقسىز جاپا شەكپەۋىن, قوساق اراسىندا كەتىپ قالاماۋىن, بوستاندىققا شىعىپ, وتباسىنا ورالۋىنا جاردەمدەسۋ», دەيدى ول.
قاماۋداعىنىڭ ءبارىن كىناسىز دەۋ – ديلەتانتتىق
25 قاڭتاردان باستاپ قانا جۇمىستارىنا كىرىسىپ كەتكەن كوميسسيا دەنساۋلىقتارىنا بايلانىستى 11 ادامدى بوساتۋعا قول جەتكىزگەن. ونىڭ 7-ءۋى تەرگەۋ يزولياتورىنان, 4-ءۋى اۋرۋحانادان بوساتىلعان. باس شارالارى وزگەرتىلىپ, بوستاندىققا شىققان 11 ادامنىڭ بارلىعى دا قىلمىستىق كودەكستىڭ 272-بابى ياعني, جاپپاي تارتiپسiزدiك بويىنشا تەرگەۋگە الىنعان. ەگەر ولاردىڭ وسى باپتا كورسەتىلگەن: «كۇش قولدانۋمەن, قيراتۋمەن, ورتەۋمەن, بۇزۋمەن, مۇلiكتi جويۋمەن, اتىس قارۋىن, جارىلعىش زاتتاردى نەمەسە جارىلىس قۇرىلعىلارىن قولدانۋمەن, سونداي-اق بيلىك وكiلiنە قارۋلى قارسىلىق كورسەتۋمەن ۇلاسقان, ونىڭ ىشىندە شەتەلدىك كوزدەردەن الىنعان قاراجاتتى پايدالانا وتىرىپ جاپپاي تارتiپسiزدiكتi ۇيىمداستىرعانى» دالەلدەنسە, ءتورت جىلدان ون جىلعا دەيiن باس بوستاندىعىنان ايىرىلار ەدى. ال وسى باپتىڭ بiرiنشi بولiگiندە كوزدەلگەن جاپپاي تارتiپسiزدiككە قاتىسسا 3-تەن 8 جىلعا دەيiنگi مەرزiمگە, «بيلىك وكiلدەرiنiڭ زاڭدى تالاپتارىنا بەلسەندى تۇردە باعىنباۋعا جانە جاپپاي تارتiپسiزدiككە شاقىرۋ نە جاپپاي تارتىپسىزدىككە ارانداتۋ, سول سياقتى ازاماتتارعا زورلىق-زومبىلىق جاساۋعا شاقىرسا», 3 جىلعا دەيiن سوتتالار ەدى.
وسى تۇستا «قوساق اراسىندا جازاسىزدار كەتىپ قالماسىن دەپ جانتالاسىپ جۇرگەندە وسى ءساتتى پايدالانىپ ناعىز قىلمىسكەرلەر قۇتىلىپ كەتپەي مە؟» دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىندايدى. ءبىز بۇل سۇراعىمىزدى «اماناتتىڭ» ادۆوكاتى ءمادي مىرزاعاراەۆكە دە قويعان ەدىك. قاي ەل, قانداي زامان بولسىن قوعامدىق كوميسسيا ەشقاشان دا مەملەكەتتىك, سونىڭ ىشىندە سوت ورگاندارىنىڭ ورنىن الماستىرا المايتىنىن ايتقان ول: «ارينە, تەرگەۋ-تەكسەرۋ بارىسىندا قانداي دا ءبىر قىلمىستىق توپتاردىڭ, سودىرلاردىڭ بولعانى انىقتالسا جانە ول ءوز دالەلىن تاپسا, ولار وزدەرىنىڭ ءتيىستى جازاسىن الۋى كەرەك. حالىقتىڭ وسىنداي تالاپ-تىلەك قويعانىن پايدالانىپ, جەكە باسىن كۇيتتەپ كەتكەندەر بولعان سىڭايلى. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز تەك مەملەكەتتىك, سوت, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىمەن, قوعام بەلسەندىلەرىمەن, قوعامدىق قوزعالىستارىمەن بىرلەسە وتىرىپ, حالىقتىڭ اراسىنداعى تاراپ جاتقان اقپاراتتاردى سارالاپ, ادۆوكاتتار قاۋىمداستىعىنىڭ قولداۋىمەن قيىن جاعدايعا تاپ بولعان جازىقسىز, كىناسىز ادامدارعا كومەك بەرۋ», دەدى.
ا.قۇسپان دا «قاماۋدا جاتقاننىڭ ءبارىن كىناسىز دەپ شىعارۋ – ديلەتانتتىق» ەكەنىن باسا ايتتى. «مەن بۇل سوزىمنەن باس تارتپايمىن. ويتكەنى ارانداتۋشىلار قيراپ-ب ۇلىنگەن, ادام شىعىنى بولعان الماتى تۇرماق, ءبىر تالدىڭ شىبىعى سىنباعان ورالدا دا بولدى. سوندىقتان ۇستالعاندار اراسىندا قىلمىس جاساعاندار بولسا, ولار جازاسىن الۋ كەرەك دەگەن پىكىرىمنەن تانبايمىن. ال ءبىزدىڭ كوميسسيانىڭ ماقساتى – جازىقسىز جانداردىڭ قوساق اراسىندا كەتىپ قالماۋىنا بارىنشا سەبەپكەر بولۋ. ودان كەيىن, كىناسى بولسىن, بولماسىن, اۋىر دەنە جاراقاتىن العانداردىڭ باس شاراسى وزگەرتىلىپ, قاماۋدان شىعارىلۋى كەرەك», دەيدى قۇقىق قورعاۋشى.
ايتا كەتەيىك, ءوز ماقساتتارىن ايقىنداپ العان اماناتتىقتار وسى ساناۋلى كۇننىڭ ىشىندە الماتىداعى بىرنەشە تەرگەۋ يزولياتورىنىڭ كامەرالارىن ارالاپ, 200-گە جۋىق قاماۋدا وتىرعان اداممەن كەزدەسىپ, ەمدەۋدە جاتقانداردىڭ جاعدايىن دا ءبىلىپ شىققان. سونىڭ ناتيجەسىندە جازىقسىز قاماۋعا الىنعان تاعى ءتورت ادامنىڭ بوستاندىققا شىعۋىنا ىقپال ەتكەن. ولاردىڭ ەكەۋى – كامەلەتتىك جاسقا تولماعان جەتكىنشەك.
كەلىپ تۇسكەن شاعىم سانى – 109
ال ءىىم تەرگەۋ دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى, پوليتسيا پولكوۆنيگى سانجار ءادىلوۆ تەرگەۋشىلەردىڭ قىلمىستىق ىستەرگە قاتىستى بارلىق شەشىمى زاڭ تالاپتارىنا سايكەس كەلەتىنىن ايتادى. «بۇل شەشىمدەردىڭ بارلىعى قىلمىستىق پروتسەستىڭ ءۇش بۋىندى مودەلى شەڭبەرىندە قابىلدانادى», دەيدى ول. ونىڭ ايتۋىنشا, كۇدىكتىنى ۇستاۋ, ولاردىڭ ءىس-ارەكەتتەرىن سارالاۋ, سونداي-اق بۇلتارتپاۋ شارالارىن تاڭداۋ سەكىلدى نەگىزگى شەشىمدەردىڭ بارلىعى پروكۋرورمەن كەلىسىلەدى. ال ءتىنتۋ, الۋ, ساراپتاما ءۇشىن ۇلگىلەردى الۋ, باس شاراسىن سانكتسيالاۋ سياقتى ءىس جۇرگىزۋ ارەكەتتەرى تەرگەۋ سوتتارىنىڭ قاۋلىسىمەن جۇرگىزىلەدى.
«قىلمىسقا كۇدىكتى رەتىندە ۇستالعانداردىڭ بارلىعى الدىمەن مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن وتكىزىلەدى. وسىدان كەيىن عانا دەنە جاراقاتتارىن الۋىنىڭ ءمان-جايلارى انىقتالا وتىرىپ, ۋاقىتشا ۇستاۋ اباقتىسىنا قامالادى. سەبەبى تارتىپسىزدىك ورنىنان بىردەن مەديتسينالىق مەكەمەلەرگە جەتكىزىلگەن كۇدىكتىلەر دە بار», دەگەن ءىىم وكىلى ۇستالعانداردىڭ بارلىعى ادۆوكاتتارمەن قامتاماسىز ەتىلگەنىن دە جەتكىزدى. «قاجەت بولسا, مەملەكەت ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن تەگىن قورعاۋشى قىزمەتىن ۇسىنادى», دەيدى پولكوۆنيك.
س.ءادىلوۆ سونداي-اق پوليتسيا قىزمەتىنە قاتىستى حالىقتان كەلىپ تۇسكەن ءاربىر شاعىمنىڭ ءجىتى تەكسەرىلەتىنىنە نازار اۋداردى. بۇل جونىندە ول: «قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ لاۋازىمدىق وكىلەتتىكتەرىن تەرىس پايدالانۋى جانە بيلىكتى اسىرا قولدانۋى تۋرالى ءاربىر شاعىمعا پروكۋراتۋرا ورگاندارىمەن قاتار ءىىم-ءنىڭ وزىندىك قاۋىپسىزدىك بولىنىستەرى تەكسەرۋ جۇرگىزەدى. ال مۇنداي دەرەكتەر ءبىرىنشى كۇننەن باستاپ باق-تا جاريالانىپ كەلەدى», دەدى.
ءىىم تاراتقان مالىمەتكە سۇيەنسەك, قازىرگى تاڭدا ارنايى مەكەمەلەردەگى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ۇسىنىمدارى بويىنشا دەنساۋلىق جاعدايىنا بايلانىستى بىرنەشە كۇدىكتىگە قاتىستى بۇلتارتپاۋ شارالارى وزگەرتىلىپ, ولار كۇزەتتەن بوساتىلعان.
ال باس پروكۋراتۋرا قازىرگى تاڭدا جەدەل تەرگەۋ توپتارىنىڭ 2 مىڭنان استام قىلمىستىق ءىستى قاراپ جاتقانىن ايتادى. 1-قىزمەت باستىعىنىڭ ورىنباسارى ەلدوس قيلىمجانوۆتىڭ حابارلاۋىنشا, بۇل ىستەر بويىنشا 898 كۇدىكتى ۇستالعان. ونىڭ ىشىندە سوت سانكتسياسىمەن 802-ءسى قاماۋعا الىنسا, 50 ادام ءۇي قاماققا الىنعان, ال 21-نە كەپىل, 12-سىنە ەشقايدا كەتپەۋ قولحاتى بەرىلگەن.
تەرگەۋ كەزىندە زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋىنا باسا ءمان بەرىلەتىنىن ايتقان ە.قيلىمجانوۆ پروكۋراتۋرا ورگاندارىنا قۇقىق قورعاۋ قىزمەتكەرلەرىنە قاتىستى 109 شاعىم كەلىپ تۇسكەنىن دە مالىمدەدى. بۇل ارىز-شاعىمداردىڭ دەنى تىيىم سالىنعان تەرگەۋ ادىستەرى, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن بۇزۋ دەرەكتەرىنە قاتىستى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا بيلىكتى جانە لاۋازىمدىق وكىلەتتىكتەردى اسىرا پايدالانۋ تۋرالى 11 شاعىم بويىنشا سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋ باستالعان. ال قىلمىستىق قۋدالاۋ ورگاندارى پروكۋراتۋرانىڭ نۇسقاۋىمەن 10 قىلمىستىق ءىستى تىركەدى.
ءتۇيىن. قازاقستان – ازاپتاۋلارعا جانە باسقا دا قاتىگەز, ادامگەرشiلiككە جاتپايتىن جانە ار-نامىستى قورلايتىن iس-ارەكەتتەر مەن جازالاۋ تۇرلەرiنە قارسى كونۆەنتسياعا قول قويعان مەملەكەتتىڭ ءبىرى. ال حالىقارالىق قۇجاتتىڭ 2-بابىندا «قانداي دا ءبىر سوعىس جاعدايى نەمەسە سوعىس قاۋپى, ىشكى ساياسي تۇراقسىزدىق نەمەسە كەز كەلگەن باسقا دا توتەنشە جاعداي سياقتى ەرەكشە جاعدايلار ازاپتاۋلاردىڭ اقتاۋى بولا المايدى» دەپ جازىلعان. ياعني كەز كەلگەن جاعدايدا, ءتىپتى سوعىس, تەرروريستىك اكت كەزىندە دە ازاپتاۋعا جول بەرىلمەۋگە ءتيىس. ال وسى باپتىڭ 3-بولىگىنە سايكەس «جوعارى تۇرعان باستىقتىڭ نەمەسە مەملەكەت بيلىگىنىڭ بۇيرىعى ازاپتاۋلاردىڭ اقتاۋى بولا المايدى». وسى قۇجاتتى نەگىزگە الار بولساق, قاڭتاردىڭ قاندى قاسىرەتى قويۋلانا تۇسەرى انىق. ويتكەنى الاڭعا اقيقات ىزدەپ بارامىز دەپ, اقىر سوڭى اباقتىدا ازاپ كورگەن ازاماتتاردىڭ سانى از ەمەس...