وبلىس ورتالىعىنداعى «پاۆلودارلىق سماك» سەرىكتەستىگى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن ءوندىرۋ سالاسىندا دامۋ جولىنا تۇسكەن, قازاقستاندىق-رەسەيلىك نارىقتا ءوز ورنىن تاپقان كاسىپورىنداردىڭ بىرىنەن سانالادى. سەرىكتەستىك جۇمىسىن باستاعان 15 جىل ۋاقىت ىشىندە «سماك»-تىڭ ونىمدەرى ءوز ەلىمىزدەن باسقا, رەسەيگە دە جەتكىزىلۋدە. كاسىپورىن وزدەرى ساتىپ العان 40-شاقتى شەتەلدىك كولىكتەرى ارقىلى ومبىدان باستاپ, تۇمەن, چيتا, ساحالين, ءنوۆوسىبىر, سانكت-پەتەربۋرگكە دەيىن بارادى. بۇل كۇندەرى «سماك»-تا 230 ادام, نەگىزىنەن, تۇشپارا تۇيەتىن, مانتى جاسايتىن, قۇيماق قۇياتىن, كارتوپ وراماسىن بۇگەتىن قىز-كەلىنشەكتەر ەڭبەك ەتۋدە. كاسىپورىندا تۇگەلدەي وركەنيەتتى تالاپتار, شەتەلدىك جۇيە, شەتەلدىك قوندىرعىلار ىشكە ەنگەننەن-اق ءسىزدى باقىلاۋعا الادى. تسەحتارداعى تازالىقتى, قاۋىپسىزدىكتى اۆتوماتتى كىشكەنە تۇيمە كوزدەر ءتۇسىرىپ تۇرادى. ويتكەنى, تۇتىنۋشىعا ساپالى, تازا, ءدامدى ءونىم جەتۋى ءتيىس.
مۇنىڭ ءبارى وڭاي ەمەس, ارينە. ناقتى جۇمىسپەن, كۇندەلىكتى جوسپار-جوبا, ەڭبەكپەن كەلەدى. كاسىپكەرلىك ەركىن دامىعان جەردە عانا بىزدەر وسىلاي جۇمىسىمىزدى نىعايتىپ, ەلگە سەنىمدى بولدىق. ارينە, باستاپقى جىلدارى تۇشپارا, مانتى, كارتوپ وراماسى, ورىس قۇيماعى سياقتى ونىمدەرىمىزدى سانكت-پەتەربۋرگكە دەيىن جەتكىزەتىن بىزدە مۇمكىندىك تە بولعان دا جوق. وبلىس كولەمىنەن اسا المادىق. بۇل كۇندەرى كاسىپورىنعا جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ كەلۋى, ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ ارتۋى, تۇتىنۋشى باعالاعان ساپالى ونىمدەردىڭ, كاسىپكەرلىك جۇمىستىڭ دۇرىس قۇرىلىپ, جولعا تۇسكەنىنىڭ ارقاسىندا, ەكى ەل نارىعىنا تانىلىپ ۇلگەردىك. ءبىز قازاقستاندىق, وتاندىق ءونىمدى دايىنداۋشى كاسىپكەرلەردىڭ قاتارىندا جۇرگەنىمىزگە قۋانامىز, دەيدى كاسىپورىن ديرەكتورى يگور پشەنكو. يگور ايتقانداي, تۇرعىندار ءوزىمىزدىڭ جەرگىلىكتى جەردە جاسالعان اتى تانىس, ءدامدى, سۇيىكتى تاعامدارىن پايدالاناتىنى بەلگىلى. جۇمىستان قول بوسامايتىن ۋاقىت تىعىز كەزىندە قايناپ تۇرعان سۋعا سالىپ جىبەرەسىز – «سماك»-تىڭ تۇشپاراسى دايىن.
ءبىز دە وسى قاجەتتىلىكتى تۇسىندىك. جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ داستارقانىنا قانداي تاعام تۇرلەرى كەرەك ەكەنىن ەكىنىڭ ءبىرى بىلەدى. نارىقتى زەرتتەمەي-اق تۇسىنىكتى. ءتۇس, يا كەشكە امەريكالىق وراما جەپ وتىرمايتىنى, ءوزىمىزدىڭ حالىقتىڭ سالت-داستۇرىنە ساي تاماقتاناتىنى بەلگىلى. كۇندەلىكتى دۇكەندەرگە تۇسەتىن ونىمدەرىمىزدىڭ ساتىلۋى تۇرعىنداردىڭ كوڭىلىنەن شىققانى عوي, دەيدى كاسىپورىن باسشىسى. كاسىپورىن تسەحتارى تازا, اق حالات ارنايى كيىمى, قالپاق, قولعاپ كيگەن قىز-كەلىنشەكتەر ەڭبەك ەتۋدە. ءوزىمىز كۇندەلىكتى وبلىس ورتالىعىنداعى دۇكەندەردەن كورىپ جۇرگەن ونىمدەر مىنە, وسى جەردە جاسالادى. كۇنىنە 10 توننا دايىن ءونىم دۇكەندەرگە ءجىبەرىلەدى ەكەن. كاسىپورىن ەكى اۋىسىممەن جۇمىس جاسايدى. تۇشپارا, مانتى, قۇيماق جاسايتىن قىز-كەلىنشەكتەرگە بارلىق جاعداي جاسالىپتى. ءوز اۆتوبۋستارى بار. جۇمىسقا اكەلىپ-اپارىپ تۇرادى. ەڭبەكاقىلارى دا جاقسى. كاسىپورىننىڭ ەكىنشى ءبىر تسەحتارىندا ورىس جۇقا قۇيماعى, ەت وراماسى, حينكالا, كوك جاپىراق وراماسى, مانتىنىڭ ءتۇر-ءتۇرى, باسقا دا ونىمدەر دايىندالادى. تسەح ءىشىن ارالاپ كورگەنىمىزدەي, مۇندا ءبارى دە جاڭا زامان تەحنولوگياسىمەن جۇمىس جاسالدى. ءبىر ەرەكشەلىگى, بۇل تەحنولوگيالار تەك قانا تابيعي ونىمدەر جاساۋعا ارنالىپتى. جاس ماماندار ءوز ىستەرىنىڭ شەبەرى, تەحنيكا ءتىلىن مەڭگەرگەن. مىسالى, جوعارىدا ايتقان تابيعي ونىمدەر دەگەنگە كەلەتىن بولساق, «پاۆلودارلىق سماك» دايىنداۋ ءۇشىن سولتۇستىك قازاقستان, قوستاناي وبلىسى جاقتان اكەلىنەتىن اسىلتۇقىمدى ءىرى قارا ەتى پايدالانادى. تۇشپارا, مانتى, ورىس قۇيماعىن جاساۋ ءۇشىن دە جۇمىرتقا, ۇن, كۇنباعىس مايلارى تۇگەلدەي جوعارى سورتتى, تاڭداۋدان وتكەن ونىمدەر. وبلىس جۇرتشىلىعى «زاباۆا», «كروحا», «بابۋشكينا زابوتا» دەگەن تۇشپارانىڭ ءتۇر-ءتۇرىن اتىنا زاتى ساي اسەمدەلگەن قوراپتارىمەن ساتىپ الادى. مىسالى, «كروحا» تۇشپاراسى كىشكەنتايلارعا ارنالعان. ال, 2011 جىلدان باستاپ مۇسىلمان داستۇرىنە ساي «التىن-توي» دەپ اتالاتىن حالال تۇشپارا ونىمدەرىن شىعارا باستادى. سونىمەن قاتار, حالال باعىتىندا «شىعىس ءدامدىسى» دەپ اتالاتىن مانتى جانە ءيىسى مۇرىن جاراتىن ءدامدى شىعىس تۇشپاراسىنا سۇرانىس ارتا ءتۇستى. كاسىپورىندا ءارتۇرلى ۇلت وكىلدەرى ەڭبەك ەتەدى. ءارتۇرلى ۇلتتىڭ سۇيىكتى تاعامدارىن جاسايدى. وسى جىلدار ىشىندە «سماك»-تا جاسالاتىن 45 ءتۇرلى ءونىم بىرنەشە رەسپۋبليكالىق بايقاۋدىڭ جەڭىمپازى اتاندى. كاسىپورىننىڭ سىيىمدىلىعى 400 توننا تۇراتىن قويماسى دا بار. سونىمەن قاتار, استانا, الماتى, قاراعاندى, جەزقازعان, سەمەي, قوستانايدا, وسكەمەن جانە رەسەيدە, ياعني سانكت-پەتەربۋرگتە «سماك»-تىڭ ساۋدا ورىندارى جۇمىس جاساۋدا.
– ءبىزدىڭ ەلىمىزدە كاسىپكەرلىككە كەڭ جول اشىلدى. پرەزيدەنتىمىزدىڭ ءوزى باس بولىپ, ارقاشان كاسىپكەرلەردى قولدايدى. بۇل بىزگە جاقسى كومەك, بيزنەسكە قامقورلىق. سوندىقتان, بىزدەر كاسىپكەرلەر وسى ءۇمىتتى اقتاۋ ءۇشىن بار كۇش-جىگەرىمىزدى جۇمساپ ەڭبەك ەتۋدەمىز, – دەيدى يگور پشەنكو.
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان».
پاۆلودار.