قىس ايلارىندا, ادەتتە, مالدىڭ ءسۇتى ازايادى. دۇكەندەردە ءسۇت ونىمدەرىنىڭ باعاسى ءوسىپ, ونىڭ ۇستىنە تاپشىلىعى ءبىلىنىپ قالاتىن. قازىر وبلىستا ول كۇندەردىڭ سيپاتى ۇمىتىلعان. قاي دۇكەنگە بارساڭىز دا قوستاناي, رۋدنىي قالالارىنداعى ءسۇت زاۋىتتارى وندىرگەن ءسۇت, ايران, ىرىمشىك, سۇزبە, قاتىق, قويىتىلعان ءسۇت سەكىلدى ءتۇرلى اتالىمداعى ونىمدەر تولىپ تۇرادى, باعاسى دا ءوزگەرمەيدى. مولشىلىق. ونىڭ بارلىعى دا ءسۇت بۇلاعىن سەلدەتىپ وتىرعان شارۋاشىلىقتاردىڭ ارقاسى. زاۋىتتار قانشا وزىق تەحنولوگيا پايدالانعانمەن ءسۇت مول بولماسا نە ىستەر ەدى؟ وبلىستا ءسۇت مولشىلىعىن جاسايتىن يننوۆاتسيالىق جوبالاردىڭ جۇزەگە اسا باستاعانىنا 6 جىل بولدى. فەدوروۆ, دەنيسوۆ, قوستاناي اۋداندارىنداعى «تۇرار», «سارىاعاش», «سادچيكوۆ» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتەرى جىل سايىن ءونىمدى ارتتىرىپ كەلەدى. مىسالى, وتكەن جىلى «تۇرار» تاۋارلى ءسۇت فەرماسى 4000 توننا ءسۇت تاپسىرعان. ءار سيىردان جىلىنا ورتاشا 6 مىڭ ليتر ءسۇت ساۋادى.
وبلىستا يننوۆاتسيالىق تاۋارلى ءسۇت فەرمالارىنىڭ قاتارى ارتىپ كەلەدى. مىسالى, جاقىندا فەدوروۆ اۋدانىندا «بەك+» اتتى تاعى ءبىر ءسۇت فەرماسى جۇمىسىن باستادى. قازىر بۇل شارۋاشىلىقتا مىڭ قارالى سيىر ۇستالادى. مۇحيت اسىپ كەلگەن سيىردىڭ قاشارلارى توعىزاق جەرىندە تولدەپ جاتىر.
– ءبىز امەريكادان الىپ كەلگەن ءىرى قارانىڭ گولشتين-فريز تۇقىمى كۇي تالعامايدى. وزگە قۇرلىقتان اكەلىنگەنىمەن تەز ارادا جەرسىندى, ونىڭ باعىمىندا دا, ساۋىندا دا سونشالىقتى وزگەشەلىك جوق. قورەگى قانداي بولسا دا, ءسۇتىنىڭ قۇنارىن جوعالتپايدى. مايلىلىعى دا, اقۋىزى مەن تىعىزدىعى دا قاشاندا بىرقالىپتى. ءسۇتىنىڭ مولدىعىمەن قاتار ساپاسى دا قۋانتادى, – دەيدى «بەك+» شارۋاشىلىعىنىڭ زووتەحنيگى ەۆگەني پاۆلوۆ.
سيىر تۇراتىن, ساۋىلاتىن قورالاردىڭ بارلىعى تۇگەل نەمىس جابدىعىمەن جابدىقتالعان. مال قورا دەمەسەڭ, تازالىعى مەن جىلىلىعىندا ءمىن جوق. قىستاعى قاقاعان ايازدا مالعا قاجەتتى تەمپەراتۋرا ۇستالادى. سيىرلاردىڭ تەزەگىنە دەيىن توقتىڭ كۇشىمەن تازارتىلادى. ياعني, مال قوراداعى جۇمىس قول كۇشىن اسا قاجەت ەتە بەرمەيدى. مال شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىنا ايرىقشا دەن قويۋ ءۇشىن مىنە, وسىنداي زاماناۋي قوندىرعىلار قاجەت. سيىرلار كومپيۋتەرلەنگەن قۇرىلعىمەن ساۋىلادى. تەحنيكا ءتىلىن مەڭگەرگەن ماماندار ءسۇت ساۋ جۇمىسىن كومپيۋتەر ارقىلى باقىلاپ تۇرادى.
– بۇرىن ءبارىن قولمەن اتقارۋشى ەدىك. ەندى مىنە, جاڭا تەحنولوگياعا يەك ارتامىز. «كارۋسەلدىڭ» ءبىر اينالىمىنا ءبىر مەزگىلدە 36 باس سيىر جىبەرىلەدى. نەبارى 4 ساۋىنشى ءبىر ساعاتتا 280 باس سيىردى ساۋىپ ۇلگىرەدى. بۇرىن مۇندايدى ويلادىق پا؟ – دەيدى بىزبەن اڭگىمەلەسكەن فەرمانىڭ ساۋىن وپەراتورى يرينا رۋپپ تاڭدانىسىن جاسىرا الماي.
قازىر مۇندا كۇنىنە 6 توننا ءسۇت وندىرىلەدى. جوبا تولىق قۋاتىنا ەنگەندە تاۋلىگىنە 8 توننا ءسۇت وڭدەۋ تسەحىنا جول تارتاتىن بولادى. ءاربىر يننوۆاتسيالىق-ينۆەستيتسيالىق جوبا سول ەلدى مەكەن ءۇشىن جاڭاشا سەرپىن اكەلەتىنى انىق. فەدوروۆ اۋدانىنداعى قورجىنكول اۋىلىندا دا ءبىرتالاي جاڭا ۇيلەر بوي كوتەردى. ەل ومىرىندەگى مۇنداي ەلەۋلى وزگەرىستى جەرگىلىكتى تۇرعىندار مەملەكەت باسشىسى ۇستانعان ساياساتتىڭ ناتيجەسى دەپ بىلەدى.
– ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جولداۋىندا اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا كوپ كوڭىل بولەدى. اۋىلدا مالدىڭ قاراسى كوبەيسە, ول اسىلداندىرىلسا, ورتا جانە شاعىن بيزنەس دامىسا اۋىل دا كوركەيەدى. سوندىقتان, جەرگىلىكتى جەرلەردەگى ءىرى بيزنەس قۇرىلىمدارى دا وزدەرى تۇرىپ جاتقان ەلدى مەكەندەردى كوركەيتۋگە كوپ كوڭىل بولە باستادى. سوڭعى جىلداردىڭ وزىندە اۋىلدىڭ دامۋى, ونىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىسىن جاقسارتۋ ءۇشىن ءبىراز شارالار جۇزەگە استى. ماسەلەن, اۋىلدا ۇلكەن فەرما اشىلىپ, جۇزدەن استام ادام جۇمىسپەن قامتىلدى. ماماندارعا ارنالعان تۇرعىن ءۇي سالىنىپ جاتىر, – دەيدى قورجىنكول سەلولىق وكرۋگىنىڭ اكىمى ەردان ءابدىراحمانوۆ.
ەلباسى بيىلعى جولداۋىندا قاراجات ءتيىمدى شارتتار ارقىلى شارۋالاردىڭ قولىنا دەلدالدارسىز جەتۋ كەرەك دەپ قاداپ ايتتى. مال ساپاسىن جاقسارتامىن دەگەندەرگە مەملەكەت جاردەمىن اياعان ەمەس. وتكەن جىلى وڭىردەگى تاۋارلى ءسۇت فەرمالارىنىڭ مەملەكەتتەن العان كومەگى 580,3 ميلليون تەڭگەنى قۇراسا, بيىل ونىڭ كولەمىن 644 ميلليون تەڭگەگە ۇلعايتۋ كوزدەلگەن. بۇگىندە وبلىستاعى ءىرى قارا سانى 400 مىڭعا جۋىقتادى. سونداي-اق, الداعى جىلى ءىرى فەرمالار عانا ەمەس, ۇساق قوجالىقتارعا دا جاردەم ۇلعايماق. وسى جىلى وبلىستا ارقايسىسى 100, 200 باستان سيىرلار ۇستايتىن 16 شارۋاشىلىق اشىلاتىن بولادى.
ءنازيرا جارىمبەتوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
قوستاناي وبلىسى.