كينوسۇيەر قاۋىمعا «قازاقفيلم ستۋدياسى» بيىلعى پروكاتتىق ماۋسىمدى «ەلەس قۋعان سايىپقىران» اتتى فانتاستيكالىق فيلممەن اشقانىن بىلەدى. اتالمىش كارتينانىڭ ۇلتتىق كينەماتوگرافيا ءۇشىن جاڭالىقتارى كوپ. قازىر ۇلكەن ەكراندا جۇرگەن كارتينا زاماناۋي شەشىمدەرىمەن, كاسكادەرلىك شەبەرلىكتەرىمەن كورەرمەندەرىن تاۋىپ وتىر.
بۇل فيلمگە كريستاننا لوكەن («تەرميناتور-3: كولىكتەر كوتەرىلىسى») جانە ارماند اسسانتە («وديسسەيا», «گانگستەر») سياقتى گولليۆۋدتىق جۇلدىزداردىڭ تۇسۋگە كەلىسىم بەرۋى كەزدەيسوقتىق ەمەس.
ەڭ باستىسى, سانتا مونيكادا وتكەن كينورىنوكتا وسىناۋ ەكشندى ايەل ادام تۇسىرگەنىن بىلگەندە كينوپروكاتشىلار تاڭدانىستارىن جاسىرماعان. ال ستسەناري اۆتورى ءارى فيلم رەجيسسەرى – قازاق قىزى مارينا قوناروۆا بولاتىن. ءتۇسىرۋ الاڭىندا «تيگر» دەگەن لاقاپ اتقا يە بولعان رەجيسسەرمەن تىلدەسىپ كورگەن ەدىك.
– مارينا, جاڭىلىسپاساق, ءسىز وتاندىق كينەماتوگرافيادا جاپ-جاقسى ستسەناريست رەتىندە تانىلا باستاعان ەدىڭىز. «999» دەپ اتالاتىن تىرناقالدى رەجيسسەرلىك جۇمىسىڭىزدان حاباردارمىز. دەگەنمەن, كۇردەلى دە قيىن ەكشن جانرىنا بارۋعا نە تۇرتكى بولدى؟
– شىنداپ كەلگەندە, قازاقستاندىق كينەماتوگرافيادا تاپتاۋرىن بولماعان جولعا ءتۇسىپ كورۋ ءۇشىن وسىنداي تاۋەكەلگە باردىق. ەرەكشە ءبىر تۋىندى جاساعىمىز كەلدى. كورەرمەندەرىمىزدى تاڭعالدىرۋ ءۇشىن جاڭا تەحنولوگيالاردى پايدالانا وتىرىپ, فانتاستيكالىق ەكشن تۇسىرۋگە بەل بايلادىق جانە وسى ارقىلى الەمدىك ستاندارتقا ازداپ بولسا دا جاقىنداماق ەدىك. ماسەلە مىنادا, ەندىگى جەردە ءبىزدىڭ فيلمدەرگە گولليۆۋدتىق بلوكباستەرلەرمەن باسەكەگە تۇسۋگە تۋرا كەلەدى. قانشا دەگەنمەن, ءبىز ءالى دە كەيبىر كينوجانرلاردى ۇيرەنۋگە ۇمتىلىپ, سونى قادامدار جاساۋعا تىرىسىپ باعۋدامىز. وسى تالپىنىستاردا «قازاقفيلم» ۇلتتىق كينوستۋدياسى رەجيسسەرلەرگە ۇلكەن مۇمكىندىكتەر تۋدىرا باستاعانىنا قۋانامىن. مۇنىڭ وتاندىق كينونىڭ دامۋىندا ماڭىزى ولشەۋسىز.
بايقاپ جۇرگەن شىعارسىز, سوڭعى جىلدارى قازاقستاندا كينو شاپشاڭ دامي باستادى. انەبىر جىلدارعا قاراعاندا ۇلكەن ايىرماشىلىق بار – ساپاسىن ءبىر-بىرىمەن سالىستىرۋعا بولاتىن فيلمدەر پايدا بولۋدا. ەڭ باستى قاسيەتىمىز, ءبىز تەز ۇيرەنەتىن حالىقپىز. كارتينادا قانداي دا ءبىر كەمشىلىكتەر بولۋى مۇمكىن, بىراق ءبىز ونى كورەرمەندەرىمىزگە دەگەن ۇلكەن قۇرمەتپەن تۇسىردىك.
– اۋقىمدى كينوجوبانى قولعا الاردا جۇرەكسىنگەن جوقسىز با؟ ويتكەنى, فيلمدە «تريۋكتەر» وتە كوپ. كارتينادا كەز كەلگەن اكتەرعا باعىنا بەرمەيتىن ستسەنالار جەتىپ ارتىلادى. كوپ دايىندىق كەرەك بولعان شىعار؟
– قازاقستاندا كاسكادەرلىك مەكتەپ وتە جاقسى دامىعان. ءجۇرەكجۇتقان جىگىتتەر بار. مەنى مارقايتقان ءبىر جايتتى ايتايىن. ءتۇسىرۋ جۇمىستارىن جالعاستىرۋ ءۇشىن لوس-اندجەلەسكە كەلگەن كەزىمىزدە امەريكالىق كاسكادەرلارمەن جۇمىس ىستەدىك. سالىستىرىپ قاراپ ءبىزدىڭ جىگىتتەر بۇلاردان ەش قالىسپايتىنىنا, ءتىپتى, كەيبىرى شەبەرلىكتەرى جاعىنان اسىپ تۇسەتىنىنە كوزىم جەتتى. ءبىزدىڭ ماماندار تاۋەكەلگە بارۋدان قورىقپايدى ەكەن. جىگىتتەردىڭ جانكەشتىلىگى مەن ەنتۋزيازمدارىنا قاراپ, ىشتەي باسىمدى ءيدىم.
ءتۇسىرۋ الاڭىندا اۆتو-موتوتريۋكتەرگە الەكساندر تەرەحوۆتىڭ, يگور تسايدىڭ «كۋن-دو», ۆلاديمير بەسسونوۆتىڭ «kz3runners» مەن سەرگەي ستارتسەۆ پەن ەۆگەني سەمەنوۆتىڭ كاسكادەرلىق توپتارى كاسىپقويلىقتارىن كورسەتتى. ەكىنشى توپ اسكەري كادرلاردى, ءۇشىنشى توپ پاركۋرلاردى, ياعني كەدەرگىلەردى ەڭسەرۋدى ورىندادى.
وعان قوسا اكتەرلار اسكەري ونەر تۇرلەرىنەن, پاركۋردان شەبەرلىك دارىستەرىنە قاتىستى. مىسالى, سانجار ماديەۆ پەن كاميلا ەرمەكوۆا سياقتى بىرقاتار اكتەرلار جارتى جىل بويى جاتتىعۋلاردان قالعان جوق. اللا پۋگاچەۆانىڭ جيەن نەمەرەسى نيكيتا پرەسنياكوۆ ەكى اي عانا وزىنە تيەسىلى تريۋكتەرگە دايىندالدى. ويتكەنى, پاركۋردان ونىڭ جاقسى تاجىريبەسى بار ەكەن. سوندىقتان دا, كوپتەگەن تريۋكتەردى, ونىڭ ىشىندە سۋ استىنداعى تۇسىرىلىمدەردى دە ءوزى ورىندادى.
– قالاي دەگەنمەن دە, بۇل بۇرىن ءسىز جۇرمەگەن سوقپاق دەسە دە بولادى. شايقاستارعا تولى ەكشندى تۇسىرۋدە قينالىپ, تىعىرىققا تىرەلگەن ساتتەرىڭىز بولدى ما؟
– قازاقستانداعى ءتۇسىرۋ جۇمىستارى ءۇش ايعا سوزىلدى. وقيعالاردىڭ باسىم بولىگى استانا قالاسىندا وتەتىندىكتەن, كارتينانىڭ ءبىراز بولىگىن استانامىزدا ءتۇسىرىپ الدىق, كەيبىر قوسالقى كادرلاردى الماتىدا جالعاستىردىق. جالپى, دايىندىقتار مەن ءتۇسىرۋ جۇمىستارى ءۇشىن ءبىر جارىم ايداي اقش-تا جۇردىك.
بىزدە اسا كۇردەلى ءبىر نىسان بولدى. بۇل جولايىرىق پەن تەمىرجولعا قاتىستى ستسەنالار ەدى. ەڭ قيىنى, كولىك تىنباي قوزعالىپ جاتاتىن جولايىرىقتى ءبىر كۇنگە جابا تۇرۋعا رۇقسات الۋ قيىننىڭ قيىنى ەدى. ال تەمىرجول بويىنداعى كادرلاردى ءتۇسىرۋ ءۇشىن قازاقستاننىڭ بارلىق تارابىنا قاراي قوزعالاتىن پويىزداردى ىركە تۇرۋ قاجەت بولدى.
سول سياقتى, قويىلىم جوسپارىنداعى باسسەين تۇبىندەگى ستسەنالار دا وڭايعا تۇسپەدى. ويتكەنى, سۋ استىندا فيزيكانىڭ وزىندىك زاڭدىلىقتارى بار. كەز كەلگەن قاتە قيمىل مەن سوققىلاردىڭ سوڭى قايعىلى اياقتالىپ, ورنى تولماس وكىنىشكە دۋشار ەتۋى عاجاپ ەمەس. سوندىقتان كوپتەن بەرى سۋ استى جۇزۋىمەن اينالىسىپ جۇرگەن نيكيتا پرەسنياكوۆتىڭ بىزگە كومەگى از تيمەدى. سۋعا باتىپ بارا جاتقان ادامدى ويناۋ ءۇشىن ول سۇپ-سۋىق, تەرەڭدىگى بەس مەترلىك باسسەينگە ءوزى سۇڭگىدى. كەلەسى ءبىر كادرلاردا اسەل ساعاتوۆانى سۋ تۇبىنە وزىمەن بىرگە باتىرۋ ءۇشىن كاسكادەرعا بايلاپ قويدىق. بۇل دا وتە قاۋىپتى بولاتىن. كريستاننا مەن سانجارعا دا ءبىر تاۋلىك بويى سالقىن سۋدان شىقپاۋعا تۋرا كەلدى.
اۋەدە تۇسىرىلگەن كارتينالار دا ەكسترەمالدى وقيعالارعا تولى. كەيبىر كادرلار ءۇشىن ساقتىق شارالارىن ۇيىمداستىرۋ قيىن بولدى. ءپاراشيۋتسىز, باسقا دا قاۋىپسىزدىك بەلدەمشەلەرىنسىز تريۋكتەردى ورىنداعان اكتەرلاردىڭ باتىلدىعىنا ريزا بولماۋ مۇمكىن ەمەس. قۇداي ساقتادى, ءتۇسىرۋ توبى مەن اكتەرلەر دە, كاسكادەرلار دا كادىمگىدەي ەرلىك جاسادى دەپ ايتۋعا بولادى.
وسى ارادا فيلم «RED Epic» كامەراسىنا تۇسىرىلگەنىن ايتا كەتكىم كەلىپ تۇر. وتە ۇلكەن شاپشاڭدىقتاعى كارتينالاردى ءتۇسىرۋدە بۇل كامەرانىڭ مۇمكىندىگى وتە جوعارى.
– ءتۇسىرۋ توبىنا دەگەن ريزاشىلىعىڭىزدى قايتا-قايتا اۋىزعا الىپ وتىرسىز. تانىمال گولليۆۋدتىق اكتەرلەردىڭ تاكاپپارلىعىنا تاپ بولعان جوقسىز با؟
– اكتەرلەر الەمنىڭ ءار شالعايىنان شاقىرىلسا دا, ولاردىڭ تاراپىنان اقىلعا سىيمايتىن تالاپتاردى كورگەن جوقپىز. بىردەن ءتىل تابىسىپ كەتتىك. جوباعا جاقسى ءبىر جاندار تارتىلىپ, تاتۋ ۇجىم قۇرا بىلدىك دەپ ويلايمىن. جالپى, مۇنداي ينتەرناتسيونالدىق توپتاردى تارتۋدىڭ ءبىزدىڭ كينەماتوگرافياعا بەرەرى مول. جاستار اۋقىمدى جوبالارعا قاتىسۋدى ۇيرەنەدى. ءبارىمىز ءۇشىن دە بۇل كارتينا ءوزارا ۇيلەسىمدىلىك الىپ كەلدى. ءبىز شەتەلدەردەن كەلگەن اكتەرلەردەن, مامانداردان بىردەڭە ۇيرەنىپ جاتساق, ولار دا بىزدەن وزدەرىنە كەرەكتى تاجىريبە العاندارىن ايتىپ ءجۇردى.
ءتىل ماسەلەسىندە دە ايتارلىقتاي كەدەرگىلەر بولعان جوق. جاقسى ءتارجىماشىلار جۇمىس ىستەدى. شىنداپ كەلگەندە ورتاق ىسپەن اينالىساتىن ادامداردا كاسىبي تەرميندەر ۇقساس بولعاندىقتان تەز تۇسىنىسەدى. سوندىقتان دا, قولايسىزدىقتاردى سەزىنگەن جوقپىز.
– فيلمگە جازىلعان مۋزىكا تۋرالى ايتىڭىزشى. كومپوزيتورلارعا قاتىستى ءبىر باعىتتار مەن تالاپتار بولدى ما؟
– بۇل ماسەلەدە دە جولىمىز بولدى دەپ ويلايمىن. تالانتتى كومپوزيتور ارمان مۇقاتايمەن جۇمىس ىستەدىك. ول مۋزىكانىڭ بارلىق باعىتىندا, بارلىق ستيلىندە جازادى. ەتنيكالىق مۋزىكا, بلوكباستەر مەن روك سازدارىن تۋدىرا الاتىن, ەرەكشە تۇيسىكپەن جۇمىس ىستەيدى. كادرلاردى سەزىنە بىلەدى, ەڭ باستىسى, بىزگە كەرەكتى سازداردى ءدال تاپتى. بۇل كەز كەلگەنگە بۇيىرماعان عاجايىپ دارىن. ءبىز كينەماتوگرافيادا ءجۇرىپ كوپتەگەن كومپوزيتورلارمەن قويان-قولتىق جۇمىس ىستەپ كەلەمىز. ارماندى تابۋ, ۇلكەن ولجاعا كەزىكتىرگەندەي قۋانتتى. ارىپتەستىگىمىز ءۇشىن وعان العىسىمىز شەكسىز.
باستاپقىدا مەن فيلمدە قازاق اۋەندەرىنىڭ بولعانىن قالاعان ەدىم, سەبەبى «ەلەس قۋعان سايىپقىراندا» دالا دا, اڭشىلىقتا بار. بۇل ءۇشىن كومپوزيتور ۇلتتىق مۋزىكا اسپاپتارىنىڭ ءۇنىن تاڭداپ الدى. بۇل شەشىم كارتيناعا ەتنيكالىق رەڭك بەردى.
ال اتىس-شابىس, ادىلدىك ءۇشىن شايقاستار كەزىندە قان ويناتقان «درايۆ» بولعانىن قالاپ «ماعان وتە كۇشتى ىرعاقتار قاجەت» دەپ تالاپ قويدىم. كومپوزيتور بۇل تالاپتىڭ دا ۇدەسىنەن شىقتى, ول اسىرەسە, پويىز جىلدامدىعىمەن ءتۇسىرىلگەن كادرلار بارىنشا شيىرشىق اتقان ساتتەردى بەرە ءبىلدى.
– قازىرگى كينەماتوگرافيادا سپەتسەففەكتىلەر ءجيى قولدانىلادى...
– ءفيلمدى ءتۇسىرۋ بارىسىندا ءۇش مىڭنان استام كادر تۇسىرگەن بولساق, ونىڭ ىشىندە ەكى جارىم مىڭى كومپيۋتەرلىك گرافيكاعا, ۇشولشەمدى گرافيكاعا, كومپوزيتينگ, سونداي-اق, روتوسكوپينگقا قۇرىلعان, تەحنيكالىق وڭدەۋلەر بار. ال گرافيكالاردى جاساۋدا قازاقستاندىق, تۇركيالىق, كانادالىق جانە يتاليالىق ماماندار قاتىستىرىلعان ۇلكەن حالىقارالىق توپ جۇمىس ىستەدى.
بۇعان قوسا پوست-پروداكشن كەزىندە امەريكالىق كولوريست (تۇستەر بويىنشا سۋرەتشى جانە تۇستەردى تۇزەتۋ شەبەرى – ا.ە.) دجەفف ولممەن ارىپتەس بولۋ باعى بۇيىردى. ول شىن مانىندە وتە ساۋاتتى مامان ەكەن. «فاۆوريت», «كۋنگ-فۋ پاندا 2», «ماداگاسكار 3», «ايداھاردى قالاي ۇيرەتۋگە بولادى 2» سياقتى اۋقىمدى جوبالارعا قاتىسقان. ونىڭ گولليۆۋدتا بەدەلى جوعارى. كادردى سەزىنەدى, رەجيسسەردىڭ ايتقىسى كەلگەن تۇجىرىمىن تۇسىنە الادى. فيلمدەگى تۇستەردىڭ بوياۋى قاي جەردە قويۋ, قاي جەردە جۇمساق بولۋعا ءتيىستى ەكەنىن تۇيسىنەتىن قاسيەتى بار.
بىزدەر دجەفف ولم مىرزامەن فيلم ستسەنالارىنىڭ قاي جەرى تابيعي جۇمساق, قاي جەرى قاتقىل بولۋى كەرەكتىگى جايلى الدىن الا كەلىسىپ العانبىز. ماسەلەن, رومانتيكالىق قويىلىمدار كەزىندە سۇيىسپەنشىلىككە تولى ءساتتەردى بەرۋ ءۇشىن جىلى رەڭكتەردى تاڭدادىق. ويتكەنى, كورەرمەن جەڭىل دە ءمولدىر كوڭىل كۇيدى سەزىنۋىن قالاعان ەدىك. تەحنولوگيالارعا بايلانىستى ستسەنالاردا تەحنولوگيالاندىرۋدىڭ ءوزى تابيعي جانە كادۋىلگى تۇستەرگە بىردەن ۇلاسىپ كەتسە دەپ ءوتىنىش بىلدىرگەن ەدىم. مەنىڭشە, وسى قالاۋىمدى ول جاقسى ءتۇسىندى. ادام تەحنولوگيالاندىرىلعان الەمگە تەرەڭدەگەندە تابيعاتپەن بايلانىسىن ءۇزىپ الادى. ءبىز ءتۇستەردىڭ كومەگىمەن وسى سەزىمدى بەرۋگە تىرىستىق.
– بۇل فيلم سىزگە مۇلدە ءبولەك تاجىريبە اكەلگەن بولار؟
– ارينە. بارىنەن بۇرىن وسىنداي كۇردەلى جانردى ماعان سەنىپ تاپسىرعاندارى ءۇشىن ريزامىن. كومپيۋتەرلىك گرافيكالارعا كەلەتىن بولساق, ءوزىم ءۇشىن مۇمكىندىكتەردىڭ تەرەڭ قىرتىستارىن اشتىم.
– سىزبەن تىلدەسۋدىڭ ءساتى ءتۇسىپ تۇرعاندا العاشقى رەجيسسەرلىك جۇمىسىڭىز جايلى, «999» اتتى تولىقمەتراجدى كارتيناعا قاتىستى ميستيكالىق وقيعالار جايلى دا سۇراعىم كەلىپ تۇر. جاڭىلىسپاسام, بۇل دراما جانرىندا تۇسىرىلگەن فيلم عوي؟
– ءيا, بۇل ءفيلمدى ءبىزدىڭ تاۋەلسىز كينوكومپانيامىز «MG Production» ءتۇسىردى. كارتينانىڭ توڭكەرىلگەن التىلىقتار ماگياسىمەن تىكەلەي قاتىسى دا بار شىعار دەپ ويلاپ قويامىن. مۇنداي تاۋەلسىز ستۋديالار ءتۇسىرەتىن فيلمدەر بارىنشا از قاراجاتقا تۇسىرىلەدى. جانە بارلىق كورەرمەندەر تۇسىنەتىندەي ەتىپ قوعامدى تولعانتاتىن ماسەلەنى قوزعاۋ كەرەك.
«999» كارتيناسى ونەر الەمىندەگى جىگىتتىڭ تەپەرىشتى تاعدىرى تۋرالى. شوۋ-بيزنەستىڭ دە وزىندىك قىزىعى مەن شىجىعى, ازابى مەن مازاعى بار.
بۇل كارتينانى ءتۇسىرۋ بارىسىندا كوپتەگەن كەدەرگىلەرگە عانا ەمەس, ادام اقىلى جەتپەيتىن تۇسىنىكسىز وقيعالارعا تالاي رەت تاپ كەلدىك. مىسالى, باستى كەيىپكەردى وينايتىن كاميلا ەرمەكوۆا جاڭا جىل مەرەكەسى الدىندا كوشەدە ساداقا سۇراپ وتىرعان كىسىگە ازداپ اقشا بەرەدى. ول ادام اكتريسانىڭ قايىرىمدىلىعىنا ريزا بولىپ, قايتارىمى رەتىندە وتە ەسكى مۋزىكالىق ويىنشىق سىيلاپتى.
كاميلا كەيىن فيلمگە تۇسۋگە ۇسىنىس كەلىپ, ستسەناريدى وقىپ وتىرعاندا جىل بويى شاڭ قاۋىپ جاتقان سىنىق ويىنشىق عاجايىپ ءبىر مۋزىكانى ويناي جونەلەدى. ونى اكتريسا جوعارىدان كەلىپ تۇرعان بەلگى دەپ قابىلداپ, وسى فيلمدە ويناۋعا بىردەن كەلىسىم بەردى.
ءبىز كينوجوبانى تالقىلاعان كەزدە كوبەلەكتەرگە قاتىستى كوپتەگەن نىشاندار بولادى دەپ جوسپارلاعانبىز. ايتقانداي, جاپوندار دا وسى ءبىر نازىك ءجاندىكتى گەيشالاردىڭ قۇپيا كاسىبىمەن استاستىرادى. بىراق, فيلمدە كوبەلەك-نىشانداردىڭ ايتارى باسقا بولاتىن. ومىردە اداسىپ جۇرگەندەر جايلى عوي. ماسەلەن, ەجەلگى گرەكتەر دە ايد قاراڭعىلىق پاتشالىعىنا اتتانعان ادامداردىڭ جانىن كوبەلەك بەينەسىندە بەرەدى.
الايدا, ءتۇسىرۋ جۇمىستارىنىڭ سوڭىنا قاراي, قاناتتى سيمۆولداردى قىسقارتۋعا شەشىم قابىلدادىم. فيلم اتاۋىنا قاتىستى تولىق شەشىمگە كەلە الماي, توبەگە قاراپ ويلانىپ جاتىر ەدىم, قاپ-قارا كوبەلەكتەردىڭ ۇشىپ جۇرگەنىن كوردىم. ءبىر قيال-عاجايىپ دەرسىز!
جالپى, بۇل كارتيناعا قاتىستى تۇسىنىكسىز وقيعالار از بولعان جوق. ويتكەنى, فيلمدە باسقا دا نىشاندىق بەينەلەر كوپ بولاتىن. سونىڭ ءبىرى – كەيىپكەردىڭ تۇسىندە كەلەتىن وعاش ءبىر ايەل. شىن مانىندە رەپپەردىڭ ەرسى ەلەسى جان ازابىنا دۋشار بولعان ادامدى بەينەلەيدى. ايتپاقشى, كارتينادا ءبىر كادر بار. كاميلا اينا الدىندا تۇرعان كەزدە ول كۇل-تالقان بولىپ قيراپ تۇسەدى. بۇل جاعداي دا ءتۇسىرىلىم بارىسىندا ناقتى ومىردە قايتالاندى. ءتۇسىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن سول ءبىر «جامان پاتەردە» اينالار شىن سىنا باستادى. مۇنداي دا تۇسىنىكسىز وقيعالار بولا بەرەدى ەكەن...
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت. ءسىزگە شىعارماشىلىق تابىس تىلەيمىز!
اڭگىمەلەسكەن
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.