وتالعان ورمانداردىڭ ورنى تولا ما؟

وكىنىشكە قاراي 2017 جىلعى كوپ تۇسكەن ىلعالدىڭ سالدارى ءالى دە تولاستاماي, جەراستى سۋلارىنىڭ كوتەرىلۋىنەن ىلعالدا قالعان ويدىم-ويدىم اق قايىڭدى ورماندار قۋراپ جاتىر. بيىل وسىنداي 1 779 گەكتار جەردىڭ قۋراۋعا اينالعان ورمانى شابىلىپ, 194,1 مىڭ تەكشە مەتر قايىڭ حالىققا وتىنعا ساتىلدى. اپپاق قايىڭ­داردىڭ وتالىپ جاتقانىن كورىپ ءىشىڭ اۋىرسا دا قىلار شارا جوق. «ورمان­دى وتاساڭ, جاڭقا شاشىلادى» دەگەندەي, قۋراعان قايىڭداردىڭ اراسىندا جايقالعان جاس قايىڭداردىڭ دا وتالىپ جاتقانى جاسىرىن ەمەس. وتىن دايىنداۋشىلار اۋقىمدى گەكتاردى پايدالانۋعا الادى دا, ونىڭ ىشىندەگى قۋراعانىن عانا قىرقۋدى قاناعات تۇتپاي, پايداسىن ويلاپ تۇگەل وتاپ جاتادى.

قازىر وبلىستا اعاش دايىنداۋمەن جانە وڭدەۋمەن 20 ورمان پايدالانۋشى اينالىسادى. ولاردا تۇراقتى نەگiزدە 300-دەن استام ادام جۇمىس ىستەيدى. 20 تسەح, اعاش كومiرiن شىعاراتىن 4 زاۋىت سالىندى, 29 ارالاۋ ديiرمەنi, تەحنولوگيالىق جوڭقا وندiرەتiن 3 جەلi ورناتىلدى, 100-دەن استام اعاش وڭدەۋ بiلدەكتەرi مەن 5 ۇساقتاۋ قوندىرعىلارى ساتىپ الىندى. جىل سايىن تسەحتاردا شامامەن 80-100 مىڭ تەكشە مەتر جەرگiلiكتi اعاش وڭدەلەدi جانە تەرەڭ وڭدەۋ كولەمi ۇنەمi ارتىپ كەلەدi.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ 2 ملرد ءتۇپ اعاش وتىرعىزۋ تۋرالى باستاماسى وتە ورىندى شارا بولىپ وتىر. سونىڭ ناتيجەسىندە جاسىل ورمان­دار قالپىنا كەلتىرىلەر دەگەن ءۇمىت زور. قازىر پرەزيدەنتتىڭ باستاماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا وبلىستىڭ كەشەندى جوسپارى جاسالىپ, «جاسىل قازاقستان» ۇلتتىق جوباسىنا ەن­گىزىلدى. وبلىستىق تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعات پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى بەيبىت يسمانوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بيىل 868 گەكتار ورمان القابىنا 3,5 ملن ءتۇپ اعاش وتىرعىزىلعان. كەشەندى جوسپار بويىنشا بەس جىلدا بارلىعى 20 مىڭ گەكتار جەرگە 100 ملن ءتۇپ اعاش وتىرعىزۋ كوزدەلگەن.

ورمانداردىڭ تاعى ءبىر جاۋى – ءورت. بيىل وبلىس ورماندارىندا 223 رەت وت شىقتى. سونىڭ 30-ى ۇل­كەن ورتكە اينالىپ, 68 گەكتار جەر­­­دىڭ ورمانى وتقا كۇيدى. ورتكە ايىپ­­­تى بولعان جەتى ادام ۇستالىپ, ولارعا 1,1 ملن تەڭگەنىڭ ايىپپ ۇلى سالىن­دى. ال ءورت قاۋىپسىزدىگىن ساق­تا­مادى دەگەن 59 ايىپتالۋشى زاڭ­دى تۇلعادان 1 ملن تەڭگەنىڭ ايىبى ءوندىرىلىپ الىندى. ورماندى ورتتەن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن شارۋاشىلىقتاردىڭ ماتە­ريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن ارتتىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ كەلە­دى. بۇل ىسكە وبلىستىق بيۋدجەتتەن ءۇش جىلدا 207 ملن تەڭگە ءبولىندى. ولارعا 11 ءورت ءسوندىرۋ ماشيناسى جانە باسقا دا تەحنيكالار ساتىپ الىندى. قازiر وبلىستىڭ ورمان يەلە­نۋشiلەرi 26 ءورت ءسوندiرۋ اۆتو­كولiگiمەن جابدىقتالعان, ولاردا 80 تراكتور, 159 پاترۋلدiك اۆتوموبيل, 30 ءورت ءسوندiرۋ ىدىسى جانە باسقا دا جابدىقتار بار. وبلىس­تىڭ ورمان شارۋاشىلىقتارىن نورمالار مەن نورماتيۆتەرگە سايكەس جال­پى ماتە­ريالدىق-تەحنيكالىق جاراق­تان­­دىرۋ قازiرگi ۋاقىتتا 87%-دى قۇراي­دى. سونى­مەن قاتار ءورت قاۋىپ­­سىزدىگىن ساق­تاۋ ماق­ساتىمەن رەسەي­دىڭ شەكارالاس ومبى, قورعان جانە تۇمەن وبلىس­تارى­مەن بىر­لەسە ءىس-قي­مىل جاساۋ جو­نىندەگى كەلى­سىمدەرگە قول قويىلعان.

سۋ رەسۋرستارىن قورعاۋ دا ما­مانداردىڭ نازارىندا. بيىل بۇل جۇ­مىسقا 4 ملن تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ, ەسىل وزەنىنىڭ ەكى ساعاسىن تازالاۋ جوباسى ازىرلەندى. جاز ايلارىندا ءتورت رەت ەكولوگيالىق اكتسيالار ۇيىم­داستىرىلدى. وعان مەملەكەتتىك ورگان­داردىڭ قىزمەتكەرلەرى, ستۋدەنتتەر مەن ۆولونتەرلەر قا­تىستى. قالا ىرگەسىندەگى پەستروە كولى مەن ەسىل­دىڭ جاعاسى وسى اكتسيالار ارقىلى تازالانىپ قالدى. جالپى, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اۋما­عىندا سۋ وبەكتىلەرىن ساني­تار­لىق-گيگيەنالىق جانە ەكولوگيالىق تالاپتارعا سايكەس جاعدايدا ۇستاۋ, لاس­تانۋدى, قوقىستانۋدى جانە سار­قىلۋدى بولدىرماۋ ءۇشىن وبلىس اكىمدىگىنىڭ 2015 جىلعى 31 جەلتوق­سانداعى № 514 «سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ سۋ قورعاۋ ايماقتارىن, سۋ وبەكتىلەرى بەلدەۋلەرىن جانە ولاردى شارۋاشىلىقتا پايدالانۋ رەجىمىن بەلگىلەۋ تۋرالى» قاۋلىسىمەن سۋ قورعاۋ ايماقتارى مەن بەلدەۋلەرى, سونداي-اق 72 كول­دە, شارىق سۋ قويماسىندا, ەسىل وزەنىندە جانە ونىڭ ەكى ءىرى سالاسى – اقان-بۇرلىق جانە يمان-بۇرلىق وزەندەرىندە شارۋاشىلىققا پايدالانۋ رەجىمى بەلگىلەنگەن.

وبلىس اۋماعىندا 2 328 سۋ قوي­ما­سى بار, ونىڭ ىشىندە 501 سۋ قوي­­ماسى بالىق شارۋاشىلىعىن جۇر­گiزۋ ايدىندارىنىڭ تiزبەسiنە ەن­گi­زiلگەن. قازىر سونىڭ 302-ءسى 144 با­لىق شارۋاشىلىعى سۋبەك­تiلەرiنە پايدالانۋعا بەرiلدi. 2021 جىلدىڭ 11 ايىندا 887 توننا بالىق اۋلانعان. 186 سۋ قويماسىنىڭ بالىعى تولىق­تىرىلدى. بۇل ىسكە 128 ملن تەڭگە قاراجات جۇمسالعان. تابيعات بايلى­عىن پايدالانعان دۇرىس, بىراق قال­پىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىنىڭ قاتار جۇرگىزىلگەنى ءجون.