ارايلاپ اتقان ازاتتىق تاڭى – ول الاش بالاسى اڭساپ جەتكەن ەڭ اسىل امانات. تاۋەلسىزدىككە جەتۋ بار دا, ونى تۇراقتى ەتۋ بار. سول جولدا قازاق بالاسى قانشاما قيىن وتكەلدى ورشىلدىكپەن ءوتتى, قانشاما قيىن سىناقتى قايىسپاس يىقپەن كوتەرە ءبىلدى. جالپى, ۇلى دالانى مىڭداعان جىل بويى مەكەن ەتكەن كوشپەلى قازاق ۇلىسى ءۇشىن تاۋەلسىزدىكتەن قىمبات قۇندىلىق بولعان ەمەس. تاۋەلسىزدىك دەگەنىمىز ول – تارلان تاريح. ەگەمەندىك دەگەنىمىز ول – ەرتەڭگى بوستان بولاشاق.
تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءبىر سوزىندە «بۇگىندى ءتۇسىنىپ-ءتۇيسىنۋ ءۇشىن دە, بولاشاقتىڭ ديدارىن كوزگە ەلەستەتۋ ءۇشىن دە, كەشەگى كەزەڭگە كوز جىبەرۋىمىز كەرەك» دەپ ءبارىمىزدى تىم باي تاريحىمىزعا تەرەڭ بويلاۋعا, التىن تامىرىمىزعا ايقىن ۇڭىلۋگە شاقىرادى.
ارينە, ءتول مادەنيەتىمىزدى, ۇلتتىق ادەبيەتىمىز بەن اتا شەجىرەمىزدى ءجيى ناسيحاتتاۋدا ونەردىڭ قاي ءتۇرى بولسىن, ۇلكەن ماڭىزعا يە. سونىڭ ىشىندە جاڭا زامان تالابىنا سايكەس جاس ۇرپاقتىڭ بويىنداعى پاتريوتتىق سەزىمدى ۇنەمى وياتىپ تۇرۋدا وتاندىق كينو سالاسىنىڭ اتقارار ءرولى ەرەكشە. البەتتە, بارلىق فيلم ءبىزدىڭ تاريحي سانامىزدى جاڭعىرتىپ, ۇلتتىق كودىمىزعا قوزعاۋ سالدى دەۋ وتىرىك بولار. دەگەنمەن ەگەمەندىككە قول جەتكىزگەن وسىناۋ وتىز جىل ىشىندە ءور رۋحىمىزدى جانىپ, ەرلىك نامىسىمىزدى اتقا قوندىرعان تاريحي فيلمدەر لەگى ۇلتتى ءوز دەڭگەيىندە شىن مانىندە وياتا الدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ۇلت بەت-بەينەسىن قالىپتاستىرۋدا, تاريحي سانانى جاڭعىرتۋدا ەڭ باستى قۇرالداردىڭ ءبىرى – كينو بولدى.
«قازاقفيلم» – قازاقتىڭ رۋح ورداسى
تاۋەلسىزدىك تاڭىمەن بىرگە ۇلتتىق كينومىز دا جاڭا كەزەڭگە اياق باستى. ەل تاريحىن ەركىن بايانداۋعا مۇمكىندىك اپەرگەن ەگەمەندىك كينو سالاسىن دا جاڭا بەلەسكە كوتەردى. ءبىر عانا ش.ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» كينوستۋدياسى تاۋەلسىزدىك العان كۇننەن باستاپ بۇگىنگە دەيىن 600-گە جۋىق كينوتۋىندى شىعارىپ ۇلگەرىپتى. ارينە, ءبىر قاراعاندا بۇل كورسەتكىشكە كوڭىلى تولمايتىندار دا تابىلۋى مۇمكىن. بىراق 600 فيلم ەمەس, ءبىر عانا كينوكارتينانىڭ ءوزى تۇتاس ۇلتتىڭ رۋحىن وياتىپ جىبەرە الاتىن مۇمكىندىگىن ەسكەرسەك, ەگەمەندىكپەن بىرگە ەل نازارىنا ۇسىنىلعان بۇل كوركەم فيلمدەردىڭ جاس ۇرپاققا بەرەرى مول.
سول 600-دەن استام كوركەم ءفيلمنىڭ ىشىندەگى 147-ءسى تولىقمەتراجدى كوركەم فيلم ەكەن. ال التاۋى تەلەۆيزيالىق كوركەم فيلم, 86-سى قىسقامەتراجدى فيلم, 287-ءسى دەرەكتى فيلم (ونىڭ ىشىندە 8 دەرەكتى سەريال), 76-سى انيماتسيالىق فيلم (ونىڭ ىشىندە 1 انيماتسيالىق سەريال, 3 تولىقمەتراجدى انيماتسيالىق لەنتا) تۇسىرىلگەن.
ءيا, تەك تسيفرلاردى سويلەتە بەرسەك وي سورەمىز ونشا قاناعاتتانا قويمايتىنى راس. سوندىقتان جوعارىدا اتاپ كەتكەن كوپ ءفيلمنىڭ ىشىنەن ءبولىپ الىپ بىرنەشە كينوكارتيناعا عانا ازىراق توقتالعانىمىز دۇرىس.
«باتىر بايان»
تاۋەلسىزدىكتى ەندى العان العاشقى جىلدارى قازاقتىڭ قانشاما عاسىر بويى تاپتالىپ, ەزگىدەن كوز اشپاعان ەڭكىش رۋحى «باتىر بايانمەن» بىرگە قايتا اتقا قونعانداي بولدى. ءيا, ابايدان كەيىنگى قازاق جىرىنىڭ الىبى ماڭعاز ماعجاننىڭ «باتىر بايان» پوەماسى جەلىسىمەن كوگىلدىر ەكران ارقىلى قالىڭ قازاققا جول تارتقان «باتىر بايان» ءفيلمى
تاۋەلسىزدىكتىڭ تۋىن جەلبىرەتكەن العاشقى قارلىعاشتاردىڭ ءبىرى. قازىر ايتۋعا وڭاي بولعانمەن ول كەزدە, ەگەمەندىكتى ەندى العان, تاۋەلسىزدىكتىڭ تۇعىرى تولىق بەكىمەگەن جاس مەملەكەت ءۇشىن «باتىر بايانداي» كەسەك تۋىندىنى كەنەت كينوعا اينالدىرۋ قاي جاعىنان بولسىن اسقان ەرلىك بولاتىن. ولاي دەيتىنىمىز, تاۋەلسىزدىك الماي تۇرىپ ماعجاننىڭ شىعارماسىن كينوعا پايدالانباق تۇرماق, ونىڭ اتىن اتاۋدىڭ ءوزى مۇڭ ەدى عوي.
ايتپاعىمىزدى اينالسوقتاپ كەتۋىمىز مۇمكىن, دەگەنمەن «باتىر بايان» دەگەندە بىرەر اڭگىمە ەرىكسىز ەسكە تۇسەدى. كەشە عانا تورقالى توقسان جاسقا اياق باسقان وبلىستىق «ورتالىق قازاقستان» گازەتى ماعجان جۇماباەۆ اقتالماي تۇرعان كەزدىڭ وزىندە اقىننىڭ «باتىر بايان» پوەماسىن ەشكىمنەن تايساقتاماي رەسپۋبليكادا ءبىرىنشى بولىپ جاريالاپ جىبەرگەن ەكەن. شىعارماسى تۇرماق, اقىننىڭ اتىن اتاۋدىڭ ءوزى ول كەزدە وڭاي شارۋا ەمەس. مۇنى اتالعان گازەت رەداكتورلارىنىڭ ءبىرى, مارقۇم ماعاۋيا سەمباي: «الاشوردانىڭ انىق مۇراگەرلەرىنىڭ ءبىرى – جايىق بەكتۇروۆ الگى پوەمانى كوزىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ ءجۇرىپ, سول كەزدەگى گازەت رەداكتورى نۇرماحان ورازبەكوۆكە اكەلىپ كورسەتكەندە, باتىر رەداكتورىمىز «ورتالىققا» جاريالاپ جىبەرىپ, ايدى اسپاننان شىعارعان», دەپ ناقتىلاپ جازادى.
سويتكەن «باتىر بايان» 1993 جىلى رەجيسسەر سلامبەك تاۋەكەلدىڭ قولتاڭباسىمەن كوپشىلىككە كوگىلدىر ەكران ارقىلى جول تارتادى. زاماننىڭ قات كەزىنىڭ وزىندە اسقان شەبەرلىكپەن تۇسىرىلگەن تاريحي دراما قازاقتىڭ ءور رۋحىن جۇلقىپ وياتقانداي بولدى. ابىلايدىڭ اق تۋىن ۇستاۋشى ءباھادۇر بايان ارقىلى ۇلىق ۇلىستىڭ بەرىك ۇستىنىن كورسەتكەن كينوكارتينا تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تۇڭعىش تابىستارىنىڭ ءبىرى ەدى. كينونىڭ جەلىسىن ەجىكتەپ بايانداۋ كەرەك بولماس. دەگەنمەن باستى رولدەردى سومداعان بەلگىلى اكتەرلەر, بايان ءرولىن مۇلتىكسىز مۇسىندەگەن جۇماحان ابدىقادىردى, باياننىڭ ءىنىسى نوياننىڭ ءرولىن شەبەر ويناعان كەڭەس نۇرلانوۆتى ەل ەسىنە قايتا سالىپ قويساق ارتىق ەتپەيدى. سەبەبى سوناۋ توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا, بۇگىنگىدەي جارق-جۇرق سپەتسەففەكتىلەرسىز-اق ەل رۋحىن اسقاقتاتا بىلگەن ونداي تالانتتاردى ءبىز ءاردايىم ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. بۇل قوس اكتەردى ءالى دە بولاشاقتا تۇسىرىلەتىن جاڭا كينو تۋىندىلارعا ارنايى شاقىرتىپ, ەكران ارقىلى حالىقپەن ءجيى قاۋىشتىرىپ تۇرعان ءجون. ءفيلمنىڭ ستسەناريىن جازعان بەلگىلى جازۋشى سماعۇل ەلۋباي. ەگەمەندىگىمىزدىڭ ەلەڭ-الاڭ شاعىنىڭ وزىندە ۇلتتىق سانانى وياتىپ, قازاق حالقىن رۋح تورىنە شىعارعان شىعارما ەل جادىنان ەشقاشان وشپەيدى.
«كوشپەندىلەر»
بۇگىندە وتاندىق كينو سالاسى ايتارلىقتاي تابىستارعا جەتىپ ۇلگەردى. ارينە, جوعارىدا ايتىپ كەتكەن «باتىر بايان» سياقتى تاريحي فيلمدەر قۇر تاقىردان ءوسىپ شىعا سالدى دەي المايمىز. كەشەگى كەڭەس وكىمەتى تۇسىنىڭ وزىندە «قىز جىبەك» سىندى كلاسسيكالىق كينو تۋىندىلار ءبىزدىڭ ۇلتتىق كينومىزدىڭ سارا جولىن سالماقتى سالا ءبىلدى. سول التىن جەلى ۇزىلمەي بۇگىنگە جەتتى. ءبىزدىڭ فيلمدەر قازىردىڭ وزىندە حالىقارالىق بەدەلدى كينوفەستيۆالدارعا ۇنەمى قاتىسىپ, جۇلدەلەر مەن حالىقارالىق سىنشىلاردىڭ وڭ پىكىرلەرىن الىپ جۇرگەنىن زور ماقتانىشپەن ايتا الامىز.
سوڭعى 30 جىلدا «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىنىڭ 200-دەن استام كارتيناسى الەمنىڭ 60 ەلىندە 220-دان استام حالىقارالىق فەستيۆالعا قاتىسىپ, 300-دەن استام ءتۇرلى جۇلدەنى, ونىڭ ىشىندە 51 گران-ءپريدى جەڭىپ الىپتى.
سوڭعى بىرنەشە جىلدا قازاقستاندىق رەجيسسەرلەردىڭ كارتينالارى ۆەنەتسياداعى, كاننداعى, سان-فرانتسيسكوداعى, براۋنشۆەيكتەگى, تۋريندەگى, پاريجدەگى, ماسكەۋدەگى «ا» ساناتىنداعى حالىقارالىق بەدەلدى فەستيۆالدارعا جانە الەمنىڭ باسقا دا كوپتەگەن قالاسىندا كورسەتىلىپ, جۇلدەلەرگە يە بولىپ كەلەدى.
سولاردىڭ ىشىندە الەم نازارىن ەرەكشە اۋدارعان ءفيلمنىڭ ءبىرى – «كوشپەندىلەر». 2006 جىلى جارىققا شىققان تاريحي دراما دا ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ ارقاسىندا ەكرانعا ەرتەمەن جول العان ۇلتتىق جوبا بولاتىن. قالاي دەسەك تە اتالعان كينوتۋىندى ءححى عاسىرداعى قازاق كينوسىنىڭ وزىق جەتىستىگىن الەمگە پاش ەتتى. زاماناۋي تەحنولوگيالاردى بارىنشا باتىل قولدانىپ تۇسىرىلگەن كوركەم فيلم قازاق حاندىعىنىڭ تاريحي كەزەڭدەرىن, ۇلتىمىزدىڭ ءXVIIى عاسىرداعى مەملەكەتتىك ساناسىنىڭ قالىپتاسۋى تۋرالى جاعداياتتارىن جارقىن كورسەتە ءبىلدى. ءۇش ءجۇزدىڭ باسىن قوسقان حان ابىلاي تاريحى ارقىلى كوشپەلى ۇلى دالا مادەنيەتىن, ولاردىڭ سالت-ءداستۇرىن, ادەت-عۇرپىن, ءتىلىن, ءدىلىن دۇنيە جۇزىنە جارقىراتىپ الىپ شىقتى. «كوشپەندىلەر» ءفيلمى ارقىلى ءبىز ۇلتتىق كينومىزدى جاڭا ساتىعا بيىكتەتتىك. وتاندىق اكتەرلەرىمىز شەتەلدىك ماماندارمەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەي الاتىندىقتارىن بايقاتتى. ءتىپتى الەمدىك كينو جۇلدىزداردان دا اسىرىپ, شەبەر ويناي الاتىندىقتارىن وسى «كوشپەندىلەر» ارقىلى كوپ اكتەرىمىز دالەلدەپ شىقتى. «كوشپەندىلەر» كينوتۋىندىسى قازاقتاردىڭ ازاتتىققا دەگەن اسىل اڭسارىن ايشىقتاعان تاريحي دراما بولاتىن. تاريحي ەپيكالىق لەنتانىڭ رەجيسسەرلەرى تالعات تەمەنوۆ, سەرگەي بودروۆ, يۆان پاسسەر بولسا, ءفيلمدى تۇسىرۋدە باس كەڭەسشىلەردىڭ ءبىرى بولعان جازۋشى, ەتنوگراف اقسەلەۋ سەيدىمبەك ەدى.
ءفيلمنىڭ كەيبىر تەگەۋرىندى تىركەستەرى ءالى دە جادىمىزدا جاتتاۋلى, سانامىزدا ساقتاۋلى كەلەدى. ايتالىق, ء«بىز مانسۇر ەكەۋمىز قازاقپىز!», «التاي مەن اتىراۋدىڭ اراسىنداعى ۇلان-عايىر القاپ كوشپەندى قازاق جۇرتىنىڭ باعزىدان بەرى ىرگە تەپكەن اتاقونىسى» دەگەن تىركەستەر جاي عانا كينوداعى كەزەكشى سويلەمدەر ەمەس, ءبىزدىڭ جادىمىزدى جاڭعىرتقان جالىندى جازبالار-تۇعىن. سەبەبى سول باستاپقى ءبىر عانا سويلەم ارقىلى ءبىز بۇگىندە يەلىك ەتىپ وتىرعان وسىناۋ كەڭ ساحارانىڭ ەجەلدەن قازاق ۇلىسىنا تيەسىلى ۇلى بايسىن ەكەنىن الەمگە ەركىن ايتتىق. سول ارقىلى دۇنيە جۇزىنە كەڭ ساحارا توسىندەگى قازاق جۇرتىنىڭ كۇرەسكەر ەرلىك داڭقىن اسقاقتاتتىق. جوعارىدا دا ايتىپ كەتكەنىمىزدەي, كەيدە ۇلتتىڭ رۋحىن ءبىر عانا ءسوز وياتىپ جاتاتىن كەزدەر بولادى. ءيا, التاي مەن اتىراۋ اراسىنداعى ۇلان-بايتاق دالانىڭ قازاق ەنشىسىندەگى جەر ەكەنىنە ەشكىم داۋ ايتا قويماس. دەگەنمەن ول ءسوزدىڭ جاس ۇرپاق ساناسىنا ماڭگىلىككە جاتتالىپ, جازىلىپ قالۋىنا قاي-قايسىمىز دا وسىنداي شتريحتار ارقىلى ۇلەسكەر بولا بەرۋىمىز كەرەك. ءبىزدىڭ رۋحىمىز قاسيەتتى قارا جەرگە, اتاقونىسقا بايلانعان. «كوشپەندىلەر» ءفيلمىنىڭ باستالعان بەتتەگى وسىناۋ ءبىر عانا سويلەمى, دەمەك ءبىزدىڭ ۇلتتىق كودىمىزدى سوناۋ ەكى مىڭىنشى جىلداردىڭ باسىندا-اق وياتقان رۋحاني جارشى بولاتىن.
«جاۋجۇرەك مىڭ بالا»
قازاق تاريحىنىڭ قانشاما عاسىرلىق جولىن ءبىر عانا ماقالادا بەس-التى فيلمگە شولۋ جاساي وتىرىپ ءجۇرىپ وتەم دەۋ بەكەرشىلىك. دەگەنمەن تاۋەلسىزدىك تاڭىمەن بىرگە تالاسا ءجۇرىپ تۇسىرىلگەن تاريحي درامالار ارقىلى ءبىز ءبىرشاما تاريحىمىزدى تاسقا باسىپ, تاسپاعا تاڭبالاپ ۇلگەردىك. سول سۇبەلى ەڭبەكتەردىڭ قاتارىندا رەجيسسەر اقان ساتاەۆتىڭ «جاۋ جۇرەك مىڭ بالاسىن» دا اتاپ كەتكەنىمىز ءجون. سەبەبى ەركىن ويلى, ازات ەلدىڭ اڭسارلى ۇل-قىزدارىنىڭ جىگەرىن قايراپ, قازاقتىڭ رۋحىن تىرىلتكەن بۇل تاريحي دراما شەتەلدىك اكتەرلەرگە كۇنىمىزدى تۇسىرمەي-اق كۇردەلى جوبانى ءوزىمىز ەڭسەرە الىپ شىعاتىنىمىزدى شىن دالەلدەپ بەرگەن شىعارما بولاتىن.
قازاق جاستارىنىڭ ۇلتتىق رۋحىن وياتۋعا, باتىر بابالاردىڭ قاسيەتتى ارۋاقتارىن قۇرمەتتەۋگە شاقىرعان تاريحي كوركەم فيلم «كوشپەندىلەردەن» كەيىن اراعا التى جىل سالىپ, 2012 جىلى تۇساۋى كەسىلدى. وتاندىق كينو الەمىنە جارق ەتىپ شىققان جاقسى تۋىندى ءا دەگەننەن ەلدىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەنىپ ۇلگەردى.
ەلباسىنىڭ ء«بىز تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ بۇگىنگى بيىگىندە تۇرىپ, وسى كۇندى ارمانداعان بابالارىمىزدىڭ بيىك مۇراتتارى الدىندا, جان الىسىپ, جان بەرىسكەن الماعايىپ زامانداردا ازاتتىق ءۇشىن كۇرەسكەن اتالارىمىزدىڭ ءاز اماناتى الدىندا, ەل بوستاندىعى جولىندا قۇربان بولعان ەسىل ەرلەرىمىزدىڭ ماڭگى وشپەس رۋحى الدىندا باسىمىزدى ءيىپ, تاعزىم ەتەمىز», دەگەن تاعىلىمدى سوزىمەن شىمىلدىعىن تۇرگەن ول كينو كارتينا ءالى دە وزەكتىلىگىن جويعان جوق. سەبەبى ءبىزدىڭ كۇشىمىز بىرلىكتە دەسەك, ىمىراسىزدىعىمىز ىنتىماعىمىزعا كەسەل. اتالعان فيلم وسى تۇرعىدان العاندا الاش بالاسىن ارقاشان بەرەكە مەن ىنتىماققا ۇندەر ۇزدىك كارتينا.
«قازاق حاندىعى»
ءبىزدىڭ تاريح – ەركىندىككە ۇمتىلعان ۇلى شايقاستارداعى قىلىشتىڭ جۇزىمەن, تۇلپارلاردىڭ بولات تۇياقتارىمەن جازىلعان قاتپارى قالىڭ اسا كۇردەلى تاريح. ونى كەلەشەك ۇرپاقتىڭ زەردەسىنە توقۋدا ءبىر عانا ادەبيەتتىڭ, نە بولماسا ءبىلىم, مادەنيەت سالالارىنىڭ كۇشى ازدىق ەتەدى. سول سەبەپتى دە مەملەكەت ونەردىڭ ءارتۇرلى سالاسىنا قارجى ءبولىپ ءتول تاريحىمىزدى كەڭىنەن ناسيحاتتاۋدا ۇلكەن جوبالاردى قولعا الدى.
«قازاق ەلى» جوباسىنىڭ «الماس قىلىش», «التىن تاق» كينو داستاندارى قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا جارىق كورگەن جارقىن جوبالاردىڭ الدى بولدى. بۇل اۋقىمدى تاريحي جوبانىڭ دا اۆتورى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەكەنىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. تاريحي تۋىندىنىڭ ستسەناريى جازۋشى ءىلياس ەسەنبەرليننىڭ «كوشپەندىلەر» تريلوگياسىنىڭ «الماس قىلىش» رومانىنىڭ نەگىزىندە جازىلعانىن كوپشىلىك جاقسى بىلەدى. تاريحي كينوداستاننىڭ قويۋشى رەجيسسەرى رۇستەم ءابدىراش بولسا, اتالعان ۇلتتىق جوبانىڭ ءساتتى جۇزەگە اسۋىنا كينو سالاسىندا جۇرگەن نەبىر مايتالمان اكتەر, ءوز ءىسىنىڭ جەتىك ماماندارى جۇمىلدى.
ارينە, قازاقتا تالانتتى اكتەرلەر وتە كوپ. دەگەنمەن سولاردىڭ ىشىندە رەجيسسەرلىگىمەن دە, اكتەرلىك شەبەرلىگىمەن دە, ىسىمەن دە, سوزىمەن دە ەل ەگەمەندىگى جولىندا ايانباي تەر توككەن تۇلعالاردىڭ ءبىرى – دوسحان جولجاقسىنوۆ بولدى. ءبىز جوعارىدا اتاپ كەتكەن تۇگەلگە دەرلىك فيلمدە ءتۇرلى وبرازدى ءار قىرىنان شەبەر سومداپ شىققان كوريفەيدى قازاق كينوسىنىڭ قاجىرلى قايراتكەرى دەسەك قاتەلەسپەگەن بولار ەدىك.
ول «قۇنانباي» تاريحي كوركەم ءفيلمى ءۇشىن مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى اتاندى. بۇل البەتتە, تاۋەلسىزدىكتىڭ ءتاتتى جەمىسى بولاتىن. ايتپەسە, سوناۋ كەڭەس زامانىندا ءبىر عانا «قىز جىبەكتىڭ» ءۇش ءتۇرلى نۇسقاسى ءتۇسىرىلىپ, قىراعى كوز تسەنزۋرادان وتپەي قالعان قانشاما ەڭبەك جەلگە ۇشقان جوق پا؟ كينو سالاسىنداعى بۇل تۇيتكىل ءالى دە شەشىمىن تاپپاي وتىر. ءبىزدىڭ كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا تۇسىرىلگەن كوپ ءفيلمىمىزدىڭ نەگاتيۆتەرى ءالى كۇنگە دەيىن ماسكەۋدەگى كينو مۇراعاتتاردا جاتىر. ياعني ءبىز ءالى كۇنگە تامسانىپ كورىپ كەلە جاتقان كلاسسيكالىق تۋىندىلاردىڭ بارلىعى دەرلىك دۋبليكات كارتينالار. وسى تۇرعىدان العاندا تاۋەلسىزدىكپەن بىرگە كينو سالاسىنا بەرىلگەن زور مۇمكىندىكتەر – ول شىن ونەرگە كورسەتىلگەن ۇلكەن قولداۋ.
ءبىز كوبىنە مەملەكەت ماعان نە بەردى دەپ شەتىن ويلاپ شامىرقانىپ جاتاتىنىمىز بار. شىندىعىندا ءبىز مەملەكەتكە نە بەردىك دەپ قارار بولساق, تاۋەلسىزدىكتى بويتۇمار ەتكەن نەبىر دارا ەسىمدەردىڭ ەرەكشە ونەر ءھام ءومىر جولى الدىمىزدان شامشىراق ۇستاپ شىققانداي اسەرگە بولەر ەدى.
ءبىز شىنىمەن دە, بۇل ەگەمەندىكتى بىزگە بەرىلگەن سىي دەپ ەمەس, ەرتەڭگى بولاشاققا امان ساقتاپ اپارۋىمىز كەرەك امانات دەپ قابىلدار بولساق, ونىڭ سالماعىنىڭ قانشالىقتى اۋىر ەكەنىن اڭعارار ەدىك.
كينو سالاسى سول تاۋەلسىزدىكتى كەيىنگى وردالى وتىز جىل مۇعدارىندا بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە جان-جاقتى ناسيحاتتاي الدى.
ەكرانعا ەركىن ويلى جاس قازاق شىقتى. ەركىندىكتىڭ ءبورىلى بايراعىن بيىك كوتەرىپ, اسقاق رۋحتى ايبىندى جىرلاي الدى.
«قازاق حاندىعى» كينوداستانى كورسەتكەندەي, ءبىزدىڭ ازاتتىعىمىز ول – «الماس قىلىشتىڭ» ايبىنىمەن جەتكەن قايىرلى «التىن تاق»!
«توميريس»
جالپى, ەگەمەن ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىز جاس بۋىنى ۇلى دالا توسىندە كوشپەلى عۇمىر كەشىپ, ات ۇستىندە الىپ ساحاراعا يەلىك ەتكەن ساق, عۇن, تۇرك قاعاناتتارىنىڭ زاڭدى مۇراگەرلەرى رەتىندە اسقاق رۋحقا شومىپ ءوستى. ءبىر عانا تۇمار پاتشايىمنىڭ پارسىلارمەن سوعىسىنداعى ەرلىكتى ىستەرىن جاتتاپ وسكەن جاس ۇرپاق ەگەمەندىكتىڭ ەرەكشە قۇبىلىس ەكەنىن ەركىن سەزىندى.
بۇل رەتتە دە «قازاقفيلم» ۇلى تاريحتىڭ وسى ءبىر ماڭىزدى مەزەتىن كەلەشەك جاستارعا كەرەمەت كينوكارتينا رەتىندە رۋحاني ازىق ەتىپ ۇسىنا ءبىلدى. مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ تاپسىرىسى بويىنشا تۇسىرىلگەن «توميريس» ءفيلمىنىڭ جەتىستىكتەرى تۋرالى ءتىپتى كوپ ايتۋعا بولادى. رەجيسسەر اقان ساتاەۆ تۇسىرگەن تۋىندى بىلتىر پاريجدە وتكەن فرانتسيالىق L’Étrange Festival كينوفەستيۆالىنىڭ گران-ءپريىن جەڭىپ الدى. وسىعان وراي فرانتسياداعى ەڭ ءىرى اقىلى تەلەارنالاردىڭ ءبىرى Canal+ ارناسى ءفيلمدى كورسەتۋ قۇقىعىن ساتىپ الىپ, پرايم-تايم ۋاقىتىندا كورسەتتى. سونىمەن قاتار جايداربەك كۇنعوجينوۆ باستاعان قازاقستاندىق Nomad Stunts كاسكادەرلەر توبى «توميريس» فيلمىندە تريۋكتەردى قويعانى ءۇشىن دۇنيەجۇزىلىك كاسكادەرلەر اكادەمياسىنىڭ (اقش) بەدەلدى Taurus سىيلىعىن الدى.
ۇلى دالا پاتشايىمى تۋرالى وتاندىق تۋىندىنى Arclight Films كومپانياسىمەن ىنتىماقتاستىقتىڭ ارقاسىندا امەريكا, ۇلىبريتانيا, تۇركيا, يتاليا, يسپانيا, جاپونيا, تاياۋ شىعىس, وڭتۇستىك كورەيا, تمد, سينگاپۋر, رۋمىنيا جانە فرانتسيانىڭ ديستريبيۋتورلارى ءفيلمنىڭ كورسەتۋ قۇقىعىن ساتىپ الدى.
ءتۇيىن
قورىتا ايتقاندا, تاۋەلسىزدىككە جەتىپ, ەل ەگەمەندىگىن العاننان بەرگى ۋاقىتتا تاسپاعا ءتۇسىپ, تالابى دا, تالعامى دا جوعارى كورەرمەنگە جول تارتقان ءاربىر كينو كارتينا – بۇل ءسوزسىز تاۋەلسىزدىك تارتۋى.
ءبىز ەل ەگەمەندىگىنىڭ وردالى وتىز جىلىندا قانشاما جەتىستىككە قول جەتكىزدىك. باي مۇرامىزدى تۇگەندەدىك, بايتاق شەكارامىزدى بەكىتتىك. كوك تۋىمىزدى ەڭسەلەنە كوتەردىك, ءانۇرانىمىزدى اسقاقتاتا شىرقادىق. وسى قاستەرلى قۇبىلىستاردىڭ بارلىعى ءبىز جوعارىدا اتاپ كەتكەن, كوبىسى ايتىلماي قالعان كوركەم ءفيلمنىڭ تۇگەلىندە دەرلىك ايقىن بەينەلەنگەن.
ءبىز بوداندىقتىڭ بۇعاۋىنان بوساعان بەتتە ارىستارىمىز جۇرەگىمىزگە جاققان جىگەرلى وتقا جىلىندىق, ءبىز الاش يدەياسىنان ءنار العان جاسامپاز ۇرپاقتى دۇنيەگە اكەلدىك, ءبىز تۇران رۋحىن موينىنا تۇمار ەتكەن تەكتى بابالاردىڭ جولىن جالعادىق.
بۇل اسقاق رۋح پەن ايبىندى جىگەردىڭ بارلىعى – ەرتەڭگى جاس ۇرپاققا جول-باعدار بولۋعا ءتيىس.
ءبىز تاريح ارقىلى تامىرىمىزدى تانيمىز.
ەگەمەندىكپەن جەتكەن جەتىستىكتەرىمىزدى ەسەلەي بەرۋىمىز كەرەك.
وتىز جىلدا اتقارىلعان ورنىقتى ىستەردى ورايلى جالعاستىرا بىلسەك, الىنباس اسۋ, باعىنباس بەكىنىس قالمايدى.
ونەردىڭ قاي ءتۇرى بولسىن, الدىمەن, ۇلتقا قىزمەت ەتكەنى دۇرىس. بۇل رەتتە ۇلتتىق كينومىزدىڭ ۇستىنى بەرىك, ۇلاعاتى زور.