احمەد حامدي ايان: بيزنەستەگى پرينتسيپتەر ادامگەرشىلىككە نەگىزدەلۋى كەرەك

– احمەد حامدي ايان مىرزا, تاۋەلسىز­دىكتىڭ العاشقى جىلدارى قازاقستانعا كەلىپ, قوناقۇي بيزنەسى سالاسىنا تىڭ سەر­پىن اكەلگەن ىسكەر جانداردىڭ ءبىرىسىز. كۇنى بۇگىنگە دەيىن ەلىمىزدەگى قانشاما ماڭىز­دى عيماراتتار قۇرىلىسىنىڭ باسى-قاسىندا ءجۇرسىز. ءبارى قالاي باستالىپ ەدى؟

– ونىڭىز راس, قازاقستان ءوز تاۋەلسىزدىگىن العان ەلەڭ-الاڭ تۇستا بايتاق ولكەگە ات باسىن بۇرىپ ءوز كاسىبىن ورگە دوڭگەلەتكەن باقىتتى جاننىڭ ءبىرى مەنمىن. ءوزىڭىز ايتىپ وتكەندەي, الاتاۋ باۋرايىنداعى الىپ قالا الماتىدان بەس جۇلدىزدى قوناقۇي سالىپ وسى سالانىڭ العاشقى قارلىعاشى اتاندىق. سوندىقتان تاۋەلسىزدىكتىڭ مەرەيلى بەلەسى ءبىز ءۇشىن ماڭىزى ەرەك مەرەكە. مۇنىڭ وزىندىك سيمۆوليكالىق ءمانى دە بار. ماسەلەن, بيىل قازاقستاننىڭ ەگەمەندىگىنە 30 جىل تولسا, ءبىز العاش ىرگەتاسىن قالاعان الما­تىداعى InterContinental Almaty قوناق­ۇيىنىڭ اشىلعانىنا 25 جىل تولىپ وتىر. قازاقستاننىڭ وسى وتىز جىل ىشىندەگى تۇتاس دامۋ تاريحى, اسقان اسۋى, اتتاعان بەلەستەرى مەنىڭ كوز الدىمدا. ازاتتىق تاڭىمەن بىرگە ارايلانىپ جاتقان جاس مەملەكەتتىڭ وتكەنى مەن بۇگىنى, العاشقى جىلدارداعى قيىندىقتار, جەمىستى كەزەڭدەر – ءبارى-ءبارى كوكىرەگىمدە سايراپ تۇر.

 قازاق توپىراعىنا 1992 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا تابانىم ءتيدى. قۇرامىندا تۇركيا­نىڭ جوعارى لاۋازىمدى تۇلعالارى بار تۇرىك كاسىپكەرلەرى بىرلەستىگى وكىلدەرىمەن بىرگە الماتىعا كەلدىم. تۋىسقان ەلدىڭ دەر­بەس مەملەكەت اتانعانى ءبارىمىز ءۇشىن ۇل­كەن قۋانىش ەدى. اراعا بىرەر اي سالىپ ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى تۇركياعا كەلگەندە ول كىسىمەن جاقىنىراق تانىسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. ارنايى قابىلداۋىندا بولىپ, جاس مەملەكەتتىڭ العا قويعان جوسپارىن, باعىت-باعدارىن ەل تىزگىنىن قولىنا ال­عان قايراتكەر ازاماتتىڭ ءوز اۋزىنان ەستىدىك. ول تۇستا تۇركيانىڭ كەمەر قالا­سىن­­دا مەنىڭ بەس جۇلدىزدى قوناقۇيىم بولا­تىن. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى مەنەن: «الما­تىعا دا ءدال وسىنداي قوناقۇي سا­لا­سىڭ با؟» دەپ سۇرادى. مەن بۇل ۇسىنىس­تى قۋانا قابىلدادىم. قازاقستانعا تابان تىرەۋىمە تۇرتكى بولعان باستى وقيعا وسى ەدى. وسى­لايشا, 1993 جىلدىڭ 8 ءساۋىر كۇ­نى قوناقۇيدىڭ ىرگەتاسى قالاندى. بۇل را­سىم­گە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن تۇر­كيانىڭ سول تۇستاعى پرەزيدەنتى تۇرعىت ءوزال ارنايى قاتىستى. ىرگەتاس قۇيعانداعى ەستەلىك تاسقا «1996 جىلى بۇل قوناقۇيدىڭ قۇرىلىسى تولىعىمەن اياقتالادى» دەپ جازىلعان بولاتىن. بەلگىلەنگەن مەرزىمگە ساي سول جىلدىڭ 16 جەلتوقسانىندا قوناق­ۇيىمىز اشىلىپ, العاشقى مەيماندارىن قابىلداي باستادى. وكىنىشكە قاراي, قۇرىلىس جۇمىستارى باستالعان سوڭ اراعا ءبىر اپتا سالىپ تۇرعىت ءوزال دۇنيە سالدى. ال 1996 جىلى عيماراتتىڭ اشىلۋ لەنتاسىن تۇركيانىڭ توعىزىنشى پرەزيدەنتى سۇلەيمەن دەميرەل مەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەستى. سودان بەرى شيرەك عاسىر ءوتتى. ءبىزدىڭ بيزنەسىمىز دە قازاقستانمەن بىرگە وركەندەپ, دامىپ كەلەدى.

 ول كەزەڭدەرگە ويمەن ساپار شەكسەم ءتۇرلى وقيعا ەسىمە تۇسەدى. بۇل شىنىن­دا دا قيىن كەزەڭ بولاتىن. ودان بەرى قازاقستانداعى قانشاما ماڭىزدى نىسان­دار­دىڭ قۇرىلىسىمەن اينالىستىق. ەل استاناسى ارقاعا كوشكەن تۇستا جاس قالانىڭ جاسامپاز شاھارعا اينالۋى جولىندا ەل تىلەگىمەن ۇندەس بولدىق. پارلامەنت ءماجى­لى­سى مەن سەناتىنىڭ عيماراتىن, Astana Tower بيزنەس ورتالىعىن, ەسىل جاعا­لاۋىنداعى 718 پاتەرلىك «سامال» شاعىناۋدانىن, ريكسوس قوناقۇيىنىڭ قا­سىن­داعى ديپلوماتيالىق قالاشىقتى, «تەلەكوممۋنيكاتسيا عيماراتىن», «قازمۇ­ناي­گاز» كومپانياسىنىڭ اتىراۋداعى باس كەڭسەسىن, تاعى باسقا دا عيماراتتاردى سالىپ شىقتىق. بۇل باعىتتاعى جۇمىستارىمىز ءالى دە جۇيەلى جالعاسىن تابۋدا. الماتىداعى 12 گا اۋماققا سالىنعان «ەدەلۆەيس» جانە 44 گا اۋماققا سالىنىپ جاتقان «اقكەنت» تۇرعىن ءۇي كەشەندەرى دە ءبىزدىڭ قولتاڭبامىز. ياعني 29 جىلدان بەرى قازاقستاندا بوي كوتەرگەن قانشاما ساۋلەتتى عيماراتتاردىڭ تاريحى ءبىزدىڭ كاسىبي ماشىعىمىزبەن تىعىز بايلانىستى. بۇل باعىتتا العا قويعان جوس­پارلارىمىز ساتىمەن ىسكە اسۋدا.

– قازاقستاننىڭ بەدەرلى جىلدار بەلەسىندەگى دامۋ تاريحى كوز الدىمدا ءور­­بىدى دەپ قالدىڭىز. كەشەگى كۇن مەن بۇ­گىندى سالىستىرعاندا ويىڭىزعا نە ورالادى؟

 – البەتتە, 30 جىل ىشىندە كوپ دۇنيە وزگەردى. 1992 جىلى ءبىز مىنگەن ۇشاق الما­تى اۋەجايىنا قونعاندا جاعداي مۇلدە باسقاشا ەدى. كەڭەس ساياساتى عيماراتتارعا, ادامداردىڭ كوڭىل كۇيىنە ءوز سالقىنىن سالىپ كەتكەندەي كورىندى. حالىقتىڭ جاعدايى مۇشكىل بولاتىن. اۋەجاي ىشىنەن قازاقشا سويلەيتىن ادام تاپپاي تاڭعالعانىم ءالى ەسىمدە. ارنايى فورما كيگەن ءتارتىپ ساقشى­لارى مەن كۇزەتشىلەردىڭ كوپشىلىگى وزگە ۇلتتان ەكەن. جەرگىلىكتى قازاقتاردى قالا ىشىنە كىرگەندە ءبىر-اق كەزدەستىردىم. مۇنى جاي عانا مىسال رەتىندە ايتىپ وتىرعان جايىم بار. ءبىر بالانىڭ ازامات بولىپ بوي تۇزەيتىن ۋاقىتىندا قازاقستان بيىك دەڭگەيگە كوتەرىلدى. الەۋمەتتىك, ەكو­نو­ميكالىق, مادەني تابىستارعا قول جەت­كىز­دى, ينفراقۇرىلىم ورىستەدى. حالىق­ارا­­لىق ساياساتتا بەدەلدى, ءوز ورنى, ءوز ءۇنى, ءوز جولى بار مەملەكەتكە اينالدى. قان­شا­ما ينتەگراتسيالىق ۇيىمدار ومىرگە كەلىپ, تۋىسقان حالىقتاردى بىرلىك پەن ىنتىماققا, مادەني-رۋحاني بايلانىسقا ۇيىستىرىپ وتىر. كورە بىلگەن جانعا بۇل ۇلكەن جەتىستىك. ارينە, قوعام بول­عان سوڭ, ادامدار جۇرگەن ورتادا ءتۇرلى كەمشىلىكتەردىڭ بەلەڭ الۋى زاڭدى قۇبىلىس. ويتكەنى ۇلكەن تابىس­تار ۇزاق جىلداردىڭ جەمىسى. «كوش جۇرە تۇزەلەدى» دەگەن ءسوز بار. ايتپاعىم, بولىمسىز كەمشىلىكتەردى مى­سال ەتىپ, ۇلكەن جەتىستىكتەردى جوققا شى­عا­رۋعا بولمايدى. بۇل ماسەلەگە كەڭ اۋ­قىمدى كوزقاراسپەن قاراپ, پايىمدى باعا بەرگەن ابزال. بۇرىنعى قازاقستان مەن بۇگىنگى قازاقستاننىڭ اراسىندا دامۋ دەيتىن داڭعىل, قانشاما ەڭبەك, ساياسي سارابدال شەشىمدەر جاتىر. بۇل رەتتە تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قايراتكەرلىك ەڭبەگىن ەرەكشە اتاعان بولار ەدىم. جاھاندى شارلاپ ءجۇرىپ الەم ەلدەرىنەن قانداي جاقسى نىشان, نەندەي وزىق دۇنيە كورسە, سول يگىلىكتى مەنىڭ حال­قىم دا كورۋى كەرەك دەگەن نيەتتى العا ۇستاپ كەلەدى. ىنتىماقتى تۋ ەتىپ كوپتەگەن ۇلىس بەيبىتشىلىك بەسىگىندە تەربەلىپ وتىر. الەمنىڭ قاي مەملەكەتىنە بارسام دا زيالى قاۋىم, مەملەكەت باسقارعان ازاماتتار ول كىسىنىڭ ەڭبەگىن ەرەكشە باعالايدى. اسىرەسە, باۋىرلاس تۇرىك ەلى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىن تۇركى دۇنيەسىنىڭ اقساقالى, قادىرلى تۇلعاسى دەپ بىلەدى. ەر مەرەيى – ەل مەرەيى دەگەن وسى بولسا كەرەك.

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ شا­عىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى قولداۋ قا­جەت­تىگىن ۇنەمى ايتىپ كەلەدى. اتالعان باعىت­تا ارنايى باعدارلامالار قابىلدانىپ, ىسكەر ازاماتتارعا سالىقتىق جانە باسقا دا ماسەلەلەر بويىنشا كوپتەگەن جەڭىلدىك قاراستىرىلۋدا. بيزنەستى قولداۋ تاقىرىبى جىل سايىنعى جولداۋلاردان دا تىس قالىپ جاتقان جوق. بۇل – دامۋعا بەت العان جاسام­پاز مەملەكەتتىڭ باعىتى ايقىن ەكەنىن كورسەتەدى.

– تابىسكەر ازامات رەتىندە بيزنەس­تە بيىك مەجەگە جەتەم دەگەن جاندارعا قانداي كەڭەس بەرەر ەدىڭىز؟ ىسكەرلىكتە قانداي پرينتسيپتەرگە سۇيەنەسىز؟

– بۇل ساۋالىڭىزعا ساعاتتاپ جاۋاپ بەرۋگە بولار. كاسىپكەرلىكتە اركىمنىڭ ءوز جولى, ءوز باعىتى بار دەسەك تە, بارىنە ورتاق ءبىر قۇندىلىق بار. ول – ءوز ءىسىڭدى جان-تانىڭمەن ءسۇيۋ جانە سوعان ءومىرىڭدى ارناۋ. ياعني تاۋەكەلسىز تابىسقا جەتەم دەۋ بەكەر ءسوز. اپتانىڭ باسى, سوڭى دەمەي قاجىرلى ەڭبەك ەتۋ, ارمانىڭا ماقساتكەرلىكپەن ۇمتىلۋ سەنى جەتىستىك شىڭىنا جەتەلەيدى. مۇنىڭ ءبارى ءوز دارەجەسىندە ءوربۋ ءۇشىن ادامعا, ەڭ الدىمەن, بيىك ادامگەرشىلىك پاراسات كەرەك. ماسەلەن, ادام باي بولۋى مۇمكىن, بىراق ناعىز كاسىپكەر بولا الماۋى عاجاپ ەمەس. ادامدىق جوعالعان جەردە بەرەكە بولمايدى. مەن باسشىمىن, مەنىڭ ايتقانىمنىڭ ءبارى زاڭ دەۋ ۇلكەن قاتەلىككە ۇرىندىرادى. قاراماعىڭداعى قاراپايىم قىزمەتكەر بولسا دا ونىڭ پىكىرىمەن ساناسىپ, ءىسىڭنىڭ ىلگەرىلەۋى ءۇشىن اينالاڭداعى كاسىبي مامانداردىڭ اقىلىنا قۇلاق اسقان ءجون. مۇنداعى تاعى ءبىر ماڭىزدى دۇنيە نەمەن اينالىساتىنىڭدى ءبىلۋ جانە قوعامعا نە قاجەتتى ەكەنىن ساراپتاي الۋ. سەنىڭ كاسىبىڭ ەلدىڭ سۇرانىسىنا ساي بولسا, قىزمەتىڭ ءمىنسىز بولسا, باسەكەلەستىككە قاراماستان تابىسىڭ مولايا بەرەدى. باستى ايتارىم, تۋرا جۇرگەننىڭ تۋى جىعىلمايدى, ءتۇزۋ جۇرگەن جاننىڭ تىرلىگى تۇزەلەدى. مەنىڭ بيزنەستەگى پرينتسيپتەرىم ادامگەرشىلىك قاعيدالارعا نەگىزدەلگەن. ۇجىمدا, جۇمىس بابىندا ورىن العان كەز كەلگەن جاعدايدى اشىق تالقىلاپ وتىرعان دۇرىس. مەنىڭ ايتىپ وتىرعانىم ءىس ادامىنىڭ جالپىلاما تۇسىنىكتەر قاعيداسى. ارقاشان ءسىز كاسىپ باستايمىن دەپ ۇمتىلعان سالاداعى سىزگە دەيىن تابىسقا جەتكەن ادامداردىڭ اقىلىنا قۇلاق اسقاننىڭ ەش ارتىقشىلىعى جوق.

 بيزنەس تاۋەكەلدەن تۇرادى. ءبارى بىردەن جاقسى بولىپ كەتتى دەپ ايتا المايمىن. سان سىناقتاردى وتكەردىك. 1998 جانە 2007 جىلدارداعى ۇلكەن داعدارىس ءبىزدى دە اينالىپ وتكەن جوق. كۇش بىرىكتىرۋدىڭ ارقاسىندا, بيزنەستەگى باي تاجىريبەمىزدىڭ ناتيجەسىندە بۇل كەزەڭنەن دە امان شىعىپ, اياققا نىق تۇردىق.

– بۇگىنگى تاڭدا قانشا ازاماتتى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرسىزدار؟

 – 25 جىلدىق تاريحى بار قوناقۇيىمىزدە بۇگىنگە دەيىن 20 833 قىزمەتكەر ەڭبەك ەتتى. ولاردىڭ كوپشىلىگى ەلىمىزدەگى قوناقۇي سالاسىندا قوماقتى تابىسقا قول جەتكىزىپ جۇرگەن ءبىزدىڭ تۇلەكتەرىمىز. بۇگىنگە دەيىن قوناقۇي قابىرعاسىنان وقۋ ورتالىعىن اشىپ, مامانداردىڭ قانشاما بۋىنىن سالاعا ماشىقتاندىردىق. ماسەلەن, 1996 جىلى «انكارا» (قازىرگى InterContinental Almaty) قوناقۇيى العاش اشىلعاندا سالاعا سەرپىن بەرەر دەگەن نيەتپەن تۇركيادان 500 قىزمەتكەر اكەلگەن ەدىم. ال بۇگىنگى تاڭدا قوناقۇيدە بار جوعى 2 تۇرىك ازاماتى عانا جۇمىس ىستەيدى, قالعانىنىڭ ءبارى جەرگىلىكتى حالىق وكىلدەرى. ءبىز العاش ەسىك اشقاندا بىلىكتى ماماندار بولماعاندىقتان, وسىنداي تاجىريبەگە باردىق. ەڭبەگىمىز جەمىس بەرىپ, قىزمەت كورسەتۋدىڭ ۇزدىك ۇلگىسىن قالىپتاستىردىق. بىرتە-بىرتە باسقا دا جوعارى ساناتتى قوناقۇيلەر, مەيرامحانالار اشىلىپ, ءبىزدىڭ كاسىبي ماماندارىمىز سول جاقتارعا تارتىلا باستادى. ناقتى بۇگىنگى كۇنى قوناقۇيدە 225 ازامات ەڭبەك ەتەدى. ال, جالپى, قازاقستان اۋماعى بويىنشا مىڭداعان ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرمىز. ءتىپتى ۇلكەن قۇرىلىستاردىڭ قىزا تۇسكەن شاعىندا ءبىر مەزەتتە 6 مىڭعا تارتا ازاماتتى ەڭبەككە تارتقان كەزىمىز بولدى. جۇمىسكەرلەرىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگى, ءومىرى ءبىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى. ولارعا تەك جۇمىس بەرۋمەن شەكتەلمەي كاسىبي بىلىكتىلىككە باۋلۋ نەگىزگى ۇستانىمدارىمىزدىڭ ءبىرى. بارلىق تالاپقا ساي, ساپالى قىزمەتىمىزدىڭ ارقا­سىندا پاندەميا كەزىندە دە جۇمىسىمىز توقتا­عان جوق. ەلگە قاجەتتى ءدارى-دارمەكتەر مەن مەديتسينالىق قورعانىس قۇرالدارىن تاسى­مالداعان اۋە كومپانيالارىنىڭ قىز­مەت­كەرلەرى ءبىزدىڭ قوناقۇيىمىزدى پانالادى.

– وسىدان 29 جىل بۇرىن قازاقستانعا كەلگەنگە دەيىن دە تۇرىك ەلىندە ۇلكەن كاسىپپەن اينالىسىپ, تابىسقا جەتكە­نىڭىزدى بىلەمىز. سۇراعىم كەلگەنى, بيزنەسكە كەدەرگى نەمەسە كەرىسىنشە كاسىپتى قولداۋ تۇرعىسىنان ەكى ەل اراسىندا قانداي الشاقتىق ياكي ۇقساستىق بار؟

– جالپى, قىزمەت كورسەتۋ تۇرعىسىنان اقش جانە باتىس ەۋروپا ەلدەرى الدەقاشان بيىك ساتىعا كوتەرىلگەن. ول جاقتا بارلىق پروتسەستەر ءبىر مەحانيزمدە جۇمىس ىستەيدى. ءار ىسپەن ءوزىنىڭ كاسىبي ماماندارى عانا اينالىسادى. بۇل ۇزاق جىلدىق تاجىريبەنىڭ جەمىسى. سول سياقتى مەملەكەت تابىسىنىڭ اۋقىمدى بولىگىن تۋريزم ارقىلى جانداندىرىپ وتىرعان تۇرىك ەلى دە اتالعان باعىتتا باي تاجىريبەگە يە. ءبىر عانا قوناقۇي قىزمەتىن مىسال رەتىندە الساق, قازاقستان بۇل ەلدەردەن ءبىر مىسقال كەم ەمەس. ءسوز باسىندا ايتىپ وتكەنىمدەي, تاۋەل­­سىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى بەس جۇل­دىز­دى قوناقۇيلەر جوقتىڭ قاسى ەدى. قىز­مەت كورسەتۋ ساپاسى دا سولعىن بولاتىن. ال وسى وتىز جىل سالاعا سەرپىن بەرىپ, قازاقستاننىڭ بارلىق قالالارىندا زامان تالابىنا ساي قوناقۇيلەر, مەيرامحانالار, ءتۇرلى دەڭگەيدەگى دەمالىس ورىندارى پايدا بولدى. ءتۋريزمنىڭ تىنىسى كەڭىدى. سەبەبى قازاق دالاسىنىڭ باي تابيعاتى, كورىكتى ايماقتارى ساياحاتتاۋشىلار ءۇشىن ايرىقشا جاڭالىق. ال جالپى بيزنەستىڭ ءورىسى تۋرالى ايتقاندا, ءالى دە شيراي تۇسسە دەيتىن تۇستار جوق ەمەس. ەل ەكونوميكاسىن ورگە سۇيرەيتىن نەگىزگى سالا – ءوندىرىس وشاقتارى. كوپتەگەن دامىعان ەلدە ءوندىرىس ورىندارى ارنايى يندۋستريالىق ايماققا شوعىرلاندىرىلىپ, سۇرانىسقا ساي جۇمىس ىستەيدى. بىزدە دە ارنايى يندۋستريالىق ايماقتار قۇرىلىپ جاتىر. سولاردىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ قاجەت. مۇنداعى نەگىزگى قاعيدا – قوعام تىنىسىن تانۋ, حالىققا ناقتى قانداي ءونىم قاجەتتىگىن, نارىققا نە كەرەكتىگىن سارالاي ءبىلۋ. مىسالى, تۇركيادا كوپتەگەن فابريكا ارنايى يندۋستريالىق ايماقتا شوعىرلانعان. ولار ءبىر-بىرىمەن باسەكەگە تۇسە وتىرىپ, ىشكى نارىق پەن ەكسپورتتى قاتار قامتىپ كەلەدى. كاسىپكەر ءوزىنىڭ جانىنا جاقىن, قولايىنا كەلەتىن ىسپەن اينالىسسا, ءسوزسىز تابىسقا جەتەدى. بيزنەستەگى باستى پرينتسيپتەردىڭ ءبىرى وسى. مەملەكەت بيزنەستى قولداۋعا ءتيىستى جاعداي جاساپ كەلەدى. اسىرەسە, سوڭعى جىلدارى كاسىپكەرلىككە كەدەرگى كەلتىرەتىن پروبلەمالار وڭتايلى شەشىمىن تابا باستادى. بيلىك تە, حالىق تا ەكونوميكانىڭ نەگىزگى درايۆەرى كاسىپكەرلىك ەكەنىن ءتۇسىندى. ال باسقا دا ۇساق-تۇيەك ماسە­لەلەر ۋاقىت وتە كەلە شەشىمىن تابا جاتار.

– قايىرىمدىلىق شارالارىنا قان­شا­لىقتى كوڭىل بولەسىزدەر؟

– قايىرىمدىلىق ىزگىلىكتىڭ كورىنىسى ءارى ادامنىڭ اسىل قاسيەتتەرىنىڭ ءبىرى. كىسىنىڭ اينالاسىنداعى ادامدارعا دەگەن ىقىلاسى مەن كومەگىن, ادامگەرشىلىك قارىم-قاتىناستارىن بىلدىرەتىن دە وسى. بۇگىنگى تاڭدا قال-قادەرىمىزدىڭ جەتكەنىنشە قايىرىمدىلىق ىستەن قالىس قالعان جەرىمىز جوق. مۇقتاج جاندارعا كومەك كورسە­تۋدى كوزدەگەن كوپتەگەن قور بىزگە ۇسىنىس­­تار­­مەن كەل­گەندە, ولارعا بارىنشا ءۇن قوسۋ­عا تى­رىسىپ كەلەمىز. التى قۇرلىققا اۋىز سالعان پاندەميا كەزىندە جاعدايى مۇشكىل 200 وتباسىنا ازىق-ت ۇلىكپەن, باسقا دا قاجەتتى زاتتارمەن قولداۋ كورسەتتىك. ۇلتتىق سپورتتى دامىتۋ ماقساتىندا كۇرەس فەدەراتسياسىنا, بايراقتى باسەكەلەردە ەل نامىسىن ابىرويمەن قورعاپ كەلگەن سپورتشىلارعا ءوز تاراپىمىزدان سىياقى ۇسىنعان كەزدەرىمىز دە بولدى. قولعا العان قايىرىمدىلىق ىستەردىڭ ءبارىن تىزبەلەپ جاتۋدىڭ قاجەتى جوق شىعار. اسىل دىنىمىزدە جاسىرىن جاسالعان كومەك ساداقانىڭ ابزالى دەگەن تۇسىنىك بار. مەنىڭ ۇعىمىمدا ادامعا جاقسىلىق جاساۋ, قىسىلعانعا قول ۇشىن سوزۋ – ۇلكەن ساۋاپتى ءىس. تىرشىلىكتى نۇرلاندىراتىن مەيىرىم مەن جاناشىرلىق, جاقسىلىق پەن قايىرىم.

– قازاقستاننىڭ ءوسىپ-وركەندەۋ جولىندا تاۋەلسىزدىكتىڭ ءرولى قانداي؟ ازاتتىق تويىنا ايتار تىلەگىڭىز...

– ازاتتىق – قاستەرلى ۇعىم. ونىڭ قادىر-قاسيەتى تىم تەرەڭدە. وسى ۋاقىتقا دەيىنگى جارتى ءومىرىم قازاق ەلىندە ءوتىپ جاتىر. مەن ءوزىمدى قازاق ۇلتىمەن قانى دا ءبىر, جانى دا ءبىر, تىلەگى ۇندەس, ارمانى مۇراتتاس جان دەپ ەسەپتەيمىن. تاريحقا ۇڭىلسەك, ءتۇبىمىز ءبىر, تامىرىمىز ەگىز ەلمىز. ياعني قازاقستان تاۋەل­­سىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعى تۇتاس تۇركى دۇ­نيە­سى­نىڭ ۇلى مەرەكەسى. مەن جاستارعا ۇنە­مى مىنا دۇنيەنى ايتىپ جۇرەمىن. ادام ءۇشىن اقشادان دا, اتاقتان دا قۇندى ءبىر نارسە بولسا, ول – بابالار تاريحىمەن تامىرلانۋ, ۇلتتىق بولمىسىڭدى, ەرەكشەلىگىڭدى جوعال­تىپ الماۋ. قازاق ەلىنىڭ باسىنان نە ءتۇرلى قيلى زاماندار ءوتتى. تاۋەلسىزدىك وپ-وڭاي كە­لە سالعان جوق. ول ۇلكەن كۇرەستەردىڭ جەمىسى.

جاقىندا عانا جارىق كورگەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «تاۋەلسىزدىك تاعى­لىمى» اتتى ماقالاسىندا: «ارعىدا ساق, عۇن بابالارىمىز, بەرىدە كوك تۇرىك مەملەكەتى, التىن وردا, حاندىق زامان­دارداعى قاھارمان اتالارىمىز الاقۇيىن داۋىلدارعا توتەپ بەرىپ, ۇلى دالادا ۇلىق ۇلىس قۇردى. تالاي جۇرت الاپات سوعىستار مەن ارپالىسقان ايقاستاردا ۇدەرە كوشىپ, بورداي توزىپ, تاستاي ۇگىلىپ, قۇمداي شايى­لىپ كەتكەن زامانداردا قازاقتار تۇرىك جۇرتىنىڭ اتا قونىسىن, قارا شاڭىراعىن ساقتاپ قالدى. دانا بابالارىمىز ءوزىن عانا ەمەس, ادال عۇرپىن, دارحان كوڭىلىن, تازا ءتىلىن, اسەم ءانى مەن قوڭىر كۇيىن, مايەكتى مادەنيەتى مەن باي ادەبيەتىن قوسا ساقتاپ, ۇرپاعىنا اماناتتاي ءبىلدى. تامىرىن دا, تاريحىن دا, كۇش-قۋاتىن دا ۇلى دالادان الاتىن, كوپتەگەن ەتنوس وكىلى تاتۋلىق پەن كەلىسىمدە, بەرەكە-بىرلىكتە بىرگە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ءدال وسىنداي ەلدىڭ ۇلى مەن قىزى بولۋ – ءار قازاقستاندىقتىڭ ماڭدايىنا جازىلعان شەكسىز باقىت», دەپ ەگەمەندىك دەيتىن ۇلى قۇندىلىقتىڭ باعاسىن ۇرپاققا وي سالا وتىرىپ جەتكىزگەن. بۇدان ارتىق نە ايتۋعا بولادى.

ازاتتىق الىپ, ەگەمەندىككە قول جەتكىز­گەن وتىز جىل تاۋەلسىز تاريحىمىزعا التىن ارىپتەرمەن جازىلدى.  حالقىمىزدىڭ بىرلىگى مەن بەرەكەسىنە, توزىمدىلىگى مەن كۇش-جىگەرىنە سىن بولعان بۇل جىلدار قولىمىزدى جۇرەگىمىزگە قويىپ تاۋبە ەتۋگە دە, قول سوعىپ قوشەمەت ايتۋعا دا لايىق. ال بۇگىندە بۇكىل ەلدى تولعاندىرىپ وتىرعان ۇلكەن مىندەت – سول تاۋەلسىزدىكتى كەلەشەككە قالاي اپارامىز, كەلەر ۇرپاققا قالاي امانات ەتەمىز دەگەن ۇلى سۇراق. تاۋەلسىزدىكتىڭ بەرىك بولۋىنا ءار ادام وزىنشە ۇلەس قوسا الادى. كەز كەلگەن كاسىپ يەسى ءوز سالاسىندا كوشباسشى بولۋعا تالپىنسا, ناعىز مامان اتانۋعا كۇش-جىگەرىن سالسا, ەل دامۋىنا تيگىزگەن پايداسى سول دەپ تۇسىنەم.

ەل ىرگەسى امان, زامانىمىز تىنىش, قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگى ماڭگى بولسىن!

 – اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

اڭگىمەلەسكەن

ارمان وكتيابر,

«Egemen Qazaqstan»

الماتى