كاسىپكەرلەر بيزنەستى تەكسەرۋگە ءموراتوريدى وسىلاي باعالاۋدا
بەرىلگەن مۇمكىندىكتى كەڭىنەن پايدالان
ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن بريفينگكە پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, قازاقستاننىڭ «اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسى فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى ازات پەرۋاشەۆ قاتىستى. بريفينگتە ءسوز العان ا.پەرۋاشەۆ: «پارلامەنتتە بيزنەس ءمۇددەلەرىن قورعايتىن «اق جول» پارتياسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2014 جىلدىڭ 27 اقپانىنداعى كاسىپكەرلەردى قولداۋ تۋرالى جارلىعىنا سايكەس, قوماقتى شارالاردى بەلگىلەگەنى ءۇشىن ەرەكشە ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز. ەلباسى تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ كاسىپكەرلىكتىڭ قالىپتاسۋى مەن بيزنەس وكىلدەرىن تولعاندىرىپ جۇرگەن ماسەلەلەرگە زور كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. ال بۇگىندە كاسىپكەرلىك سالاسى مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق ساياساتىندا ماڭىزدى فاكتورعا اينالدى. قازىرگى تاڭدا تەك قانا شاعىن جانە ورتا بيزنەستە 1 ملن.-عا تارتا كاسىپكەر جۇمىس ىستەيدى, ولاردىڭ كۇشىمەن 3 ملن.-عا تارتا جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى», دەدى. وسىلاي دەي كەلە, ول مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2014 جىلدىڭ 2 ساۋىرىنەن باستاپ 2015 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنا دەيىن شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىن تەكسەرۋگە جاريالاعان موراتوري كاسىپكەرلەردىڭ زاڭ الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتەرىن الىپ تاستامايتىنىن, كەرىسىنشە, بۇل شارا قازىرگى قولدانىلىپ ءجۇرگەن باقىلاۋ نورمالارىن توقتاتاتىندىعىمەن قۇندى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «سونىمەن قاتار, بۇل موراتوري – قاتەلىكتى كەشىرۋ ەمەس ەكەنىن دە ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. بيزنەستەن ءوز مىندەتىن ورىنداۋ جونىندەگى جاۋاپكەرشىلىك, ونىڭ ىشىندە بيۋدجەتكە سالىق تولەۋ, تۇتىنۋشىلار مۇددەسىن ساقتاۋ جانە جالپى العاندا, زاڭ ەرەجەلەرى مەن نورمالارىنا ساي جۇمىس ىستەۋ جاۋاپكەرشىلىگى الىنىپ تاستالمايدى», دەدى بۇل ورايدا ا. پەرۋاشەۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي موراتوريلەر 2003, 2008 جىلدارى جانە 2009 جىلدىڭ ورتاسىنا دەيىن بولعان. «بۇل موراتوريلەردىڭ ماڭىزى وتە جوعارى بولدى, سەبەبى, ولار ەكونوميكانىڭ تۋربۋلەنتتى جاعدايىنان وتۋگە جانە اعىمداعى ماسەلەلەر ءتۇيىنىن شەشۋگە ءمۇمكىندىك بەردى. سوندىقتان دا, قازىرگى شەشىم دە پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ بيزنەستى قولداۋعا جانە ونى دامىتۋعا جاڭا سەرپىن بەرۋگە, وتاندىق بيزنەستى جاڭا بەلەستەرگە كوتەرۋگە دەگەن ۇمتىلىسىنان تۋىنداپ وتىر», دەدى دەپۋتات. «اق جول» پارتياسىنىڭ جەتەكشىسى موراتوري كەزەڭىندە كاسىپكەرلەردىڭ قىزمەتىن ۇيلەستىرەتىن جاڭا قۇقىقتىق بازاعا قول جەتكىزۋ قاجەت دەگەن ويىمەن دە ءبولىستى. «مەن بۇل رەتتە 2008 جىلدىڭ تاجىريبەسىنەن مىسال كەلتىرە الامىن. 2008 جىلى موراتوري جاريالانعان كەزدە سايكەس تۇزەتۋلەر مەن وزگەرىستەر ەنگىزۋ, جەكە كاسىپكەرلىك تۋرالى زاڭنىڭ جاڭا رەداكتسياسىن قابىلداۋ تۋرالى تاپسىرما مىندەتتەلگەن بولاتىن. تاپسىرما اقپان ايىندا بەرىلدى. «اتامەكەن» پالاتاسى ءوز ۇسىنىستارىنىڭ جوباسىن مامىر ايىندا قاراۋعا ەنگىزسە, ۋاكىلەتتى ورگان – سول كەزدەگى يندۋستريا جانە ساۋدا مينيسترلىگى تۇزەتۋ ەنگىزىلۋى ءتيىس زاڭداردىڭ تىزبەسىن قىركۇيەك ايىندا ءبىر-اق تانىستىردى. ال بۇل ءتىزىمدى كاسىپكەرلەر ناۋرىز ايىندا وزدەرى ۇسىنعان بولاتىن», دەدى دەپۋتات ءوز سوزىندە. ا.پەرۋاشەۆتىڭ ايتۋىنشا, كوپ نارسە قولدانىستاعى زاڭنامانى تالداۋ ماسەلەسى بويىنشا ۇكىمەتتىڭ ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىمەن قانشالىقتى ۇيلەسىمدى جۇمىس ىستەي الاتىندىعىنا بايلانىستى بولماق. «ەگەر بۇل ماسەلەگە تولىقتاي مۇددەلى بولساق, بەرىلگەن مەرزىمنىڭ ىشىندە ۇلگەرەمىز دەپ ويلايمىز. ال ەگەر ۇكىمەت اتالعان مەرزىمدە بۇل مىندەتتىڭ ۇدەسىنەن شىعا الماسا, ياعني پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىن ورىنداي الماسا, مەن ءوزىم موراتوري مەرزىمىن ۇزارتۋ تۋرالى ءوتىنىش جاسايمىن. سەبەبى, موراتوريدەن ءبىز مەزگىلىندە عانا شىعىپ قويماي, كاسىپكەرلەردىڭ قىزمەتىن رەتتەيتىن جاڭا قۇقىقتىق بازامەن شىعۋىمىز كەرەك», دەپ تۇيىندەدى ءوز ءسوزىن ا.پەرۋاشەۆ. سونداي-اق, ا.پەرۋاشەۆ بيزنەس-ومبۋدسمەندى ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا مەملەكەت باسشىسى تاعايىنداۋى كەرەكتىگىنە, بۇل حالىقارالىق تاجىريبە جانە وتاندىق جاعداي ەسكەرىلگەندىكتەن ايتىلىپ وتىرعانىنا توقتالدى. «دەمەك, وسى حالىقارالىق تاجىريبەنى جانە وتاندىق جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, پالاتانىڭ ۇسىنىسى بويىنشا بيزنەس-ومبۋدسمەندى پرەزيدەنتتىڭ تاعايىنداۋى ەڭ ءتيىمدى شارا دەپ ويلايمىن. ال بيزنەس-ومبۋدسمەننىڭ جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋ مىندەتى ۇلتتىق كاسىپكەرلىك پالاتاعا جۇكتەلۋى ءتيىس. بۇل – وتە ماڭىزدى ماسەلە. سەبەبى, بيزنەس-ومبۋدسمەندى كاسىپكەرلەر پالاتاسى تاعايىنداسا, مەملەكەتتىك ورگاندارمەن ارادا ورىن الاتىن داۋ-دامايلاردى شەشۋدەگى ولاردىڭ فۋنكتسيالارىنىڭ تيىمدىلىگى تومەندەۋى مۇمكىن», دەپ ءتۇسىندىردى بۇل ماسەلەنى دەپۋتات. بريفينگ بارىسىندا ا. پەرۋاشەۆ شاعىن جانە ورتا بيزنەستى تەكسەرۋگە موراتوري جاريالاۋ كەزەڭىن بارىنشا ءناتيجەلى پايدالانۋ كەرەكتىگىن دە تىلگەن تيەك ەتتى. «ياعني, شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە سالىنعان ءموراتوريدىڭ كۇشىن ۇكىمەت ءۇشىن دە, كاسىپكەرلەر ءۇشىن دە بارىنشا ءتيىمدى پايدالانعان ءجون. پرەزيدەنت ءموراتوريدى ەڭ الدىمەن, قولدانىستاعى زاڭنامانى تولىق تۇگەندەۋ ءۇشىن, كاسىپكەرلەردىڭ قىزمەتىنە قاتىستى بارلىق زاڭداردىڭ نورمالارىن كاسىپكەرلىك كودەكسىنە شوعىرلاندىرۋ ءۇشىن ەنگىزدى», دەدى بۇل ورايدا ا.پەرۋاشەۆ. ونىڭ پىكىرىنشە, كاسىپكەرلەر بۇل ۋاقىتتى ءوز ىستەرىن رەتتەۋگە جانە جاڭا جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا, سونداي-اق, ءوز الەۋەتتەرىن انىقتاۋعا جۇمساۋلارى ءتيىس. «اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسى فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى, سونىمەن قاتار, ەلباسىنىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارعا بيزنەستىڭ دامۋىنا كەدەرگى بولىپ وتىرعان جانە كاسىپكەرلىك ءۇشىن ءوز وزەكتىلىگىن جوعالتقان بارلىق زاڭ اكتىلەرىنىڭ كۇشتەرىن جويۋدى مىندەتتەگەنىن ايتتى. «موراتوري مەرزىمىندەگى ۇكىمەت پەن ۇلتتىق كاسىپكەرلىك پالاتاسىنىڭ باستى مىندەتى دە, مىنە, وسى بولماق», دەدى ا.پەرۋاشەۆ. بريفينگ بارىسىندا ول پروكۋراتۋرا ورگاندارىندا شاعىمداردى ەلەكتروندى تۇردە قابىلداۋ جوباسى ەنگىزىلگەننەن بەرى قۇقىقتىق ستاتيستيكا كوميتەتىنە 22 مىڭنان استام كاسىپكەر ارىز تۇسىرگەنىن ايتا كەلە, ولاردىڭ ىشىندە ءوز قۇقىعىن بىلمەي, تەكسەرۋشىلەردىڭ دەگەنىنە كونىپ, ايىپپۇل تولەگەندەر مەن ماسەلەنى وزگەشە جولمەن شەشكەندەر دە از بولماعانىنا توقتالدى. «ماسەلەن, وتكەن جىلداعى ارىز-شاعىمداردىڭ ساندارىن ساراپتاي كەلە, كاسىپكەرلەردىڭ 75 پايىزىنىڭ زاڭدى قۇقىقتارى بۇزىلعانى تۋرالى دەرەك-دايەكتەردىڭ جەتكىلىكتى ەكەنىنە كوز جەتكىزدىك. وسى جاعىنان العاندا دا ءموراتوريدىڭ جاريالانعانى دۇرىس بولدى. دەمەك, بۇل ارالىقتا ەلىمىزدەگى كاسىپ يەلەرى دە ءوز شارۋالارىنىڭ باعىت-باعدارىن مەيلىنشە تۇزەپ العانى ءجون», دەدى ول ءسوزىنىڭ قورىتىندىسىندا. ءلايلا ەدىلقىزى, «ەگەمەن قازاقستان».بيزنەس تىنىسىن اشادى
شىنى كەرەك, ءوز ءىسىڭدى اشىپ, شاعىن جانە ورتا بيزنەسپەن اينالىسۋ وڭاي شارۋا ەمەس. الايدا, قازىر وڭاي ەمەس دەپ ەكى قولىڭدى قۋسىرىپ وتىرۋعا دا بولمايدى. تىربانىپ ەڭبەك ەتكەننىڭ عانا تۇرمىسى تۇزەلەتىنىن ءومىردىڭ ءوزى كورسەتىپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە ۇكىمەتتىك دەڭگەيدە كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا قولداۋ جاسالىپ, ورتا جانە شاعىن بيزنەستى دامىتۋدىڭ سان الۋان جولدارى دا ۇسىنىلۋدا. مەملەكەت باسشىسى كاسىپكەرلىككە كەدەرگى كەلتىرەتىن ماسەلەلەردى ۇدايى ءوزى قاداعالاپ, ولاردى بولدىرماۋعا باعىت-باعدار بەرىپ كەلەدى. سونىڭ ناقتى ءبىر مىسالى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ كاسىپكەرلەردى قولداۋ تۋرالى كۇنى كەشەگى مالىمدەمەسى دەۋ ورىندى بولماق. مالىمدەمەدەن ۇستىمىزدەگى جىلعى 2 ساۋىردەن باستاپ, 2015 جىلدىڭ قاڭتارىنا دەيىن شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە تەكسەرىس جۇرگىزۋگە موراتوري جاريالانعانىمەن تانىسقاندا ەلباسىنىڭ ءسوزى مەن ىسىندە ساباقتاستىق جاتاتىنىنا تاعى ءبىر كوزىمىز جەتتى. بۇل شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىنىڭ بويىندا بولاشاققا دەگەن سەنىمدىلىكتى نىعايتتى. مۇنى كاسىپكەرلەردى تالپىنىپ جۇمىس ىستەۋگە تالاپتاندىراتىن قادام دەۋ ورىندى. جوسپارلى-جوسپارسىز تەكسەرۋلەر كاسىپكەرگە قولبايلاۋ بولادى, ىسكە دەگەن قۇلشىنىسىن كەمىتىپ, جىگەرىن جاسىتادى. ءبىز نەگىزىنەن تىگىنشىلىكپەن اينالىسامىز. كورپە, جاستىق, باسقا دا بۇيىمدار تىگەمىز. تىگىن تسەحىندا ون تىگىنشى, ساۋدا ورىندارىندا ون ادام ەڭبەك ەتەدى. وسىنشاما ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعانىمىزعا, بيزنەس ورتادا ءوز ورنىمىز بار ەكەنىنە قاراماستان تەكسەرىستىڭ قۇرىعىنان ءبىز دە قۇتىلا المايمىز. كەيدە اياقاستى كەدەرگىلەر دە كەزدەسە كەتەدى. تەكسەرۋشى ورگاندار ءالى دە كوپ. وسىندايدا قالىپتاسقان, سەنىمگە كىرگەن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىن تاۋسىلىپ بىتپەس, تەكسەرۋدىڭ قانشالىقتى قاجەتى بار دەپ ويلايتىنمىن. وسى موراتوري بۇل ويىمدى ءدوپ باستى. سونداي-اق, ماعان ەلباسى مالىمدەمەسىندەگى «ەگەر كاسىپكەر زاڭنىڭ بارلىق تالاپتارىن ورىندايتىن بولسا, تەكسەرۋشى ورگاندار وعان مۇلدە بارماۋعا ءتيىس!» دەگەن پىكىرى ۇنادى. سايىپ كەلگەندە ءوزىن سىيلايتىن كاسىپكەر ەشقانداي كوزبوياۋشىلىققا, زاڭ بۇزۋشىلىققا جول بەرمەۋگە تىرىسادى. ال, زاڭ تالاپتارىن بۇزعاندارعا ارينە, كەشىرىم بولماۋى ءتيىس. ولاردى ايرىقشا قاداعالاپ وتىرۋ قاجەت. ەڭ باستىسى, جوسپارلى تەكسەرىستەردەن باس تارتىلاتىن بولدى. ياعني, بۇل مالىمدەمە كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋىنا وزىندىك سەرپىن بەرەدى دەپ ويلايمىن. تەكسەرە بەرگەننەن جۇمىس ونبەيدى, ۋاقىت زايا كەتەدى. ارينە, «قازاننان قاقپاق كەتسە, يتتەن ۇيات كەتەدى» دەگەندەي وسى ەركىندىكتى پايدالانىپ قالۋعا تىرىساتىنداردىڭ الدىن الۋ كەرەك. ونىڭ ءتۇرلى جولدارى بار. جەرگىلىكتى جەردە زاڭدى بۇزۋ ىقتيمالدىلىعى جوعارى كاسىپكەرلەردىڭ مونيتورينگىن جۇرگىزۋ قاجەت. جالپى, بۇل موراتوري كاسىپكەرلىكتىڭ تىنىسىن كەڭەيتە ءتۇستى. قازىر كاسىپكەرلەر دە زاڭدى اينالىپ وتۋگە بولمايتىنىن, تالاپتى ورىنداۋدىڭ قاجەتتىگىن ءتۇسىنىپ كەلەدى. دەگەنمەن, تەكسەرۋگە موراتوري جاريالانۋى ءوز ءىسىمدى اشسام با دەپ جۇرگەن ءبىراز ادامعا قانات بىتىرەرى ءسوزسىز. مۇنىڭ ءوزى جاڭادان قاتارعا قوسىلعان كاسىپكەردىڭ تۇعىرىن بەكىتىپ, بۋىنىن قاتايتىپ الۋىنا بەرىلگەن مول مۇمكىندىك تە. ەندى كاسىپكەرلەر قاتارى كوبەيىپ, جۇمىس ىستەپ جاتقاندارى الاڭسىز ارەكەتتەنەتىن بولادى. ايتولىق مۋسينا, «مۋسينا» جەكە كاسىپكەرلىگىنىڭ جەتەكشىسى. اقتوبە.كەدەرگىسىز دامۋ كەپىلى
ەلباسىنىڭ كاسىپكەرلەردى قولداۋ تۋرالى مالىمدەمەسى كوڭىلىمدى قوزعاپ, قولىما قالام الۋىما اسەر ەتتى. سونىمەن... ءار ادامنىڭ كوڭىلى قۇلاعان, جۇرەگى قالاعان سۇيىكتى ءىسى بولادى. اسىرەسە, ازات ويىن جۇزەگە اسىرۋعا اسىعاتىن قازاق قىزدارى سۇيىكتى ىسىنە كەلگەندە بارلىق قابىلەت قاقپالارىن اشىپ, قيالىنداعى عاجايىپتارىن كورسەتۋگە وتە قۇشتار. اتتەگەن-ايى, كوپ قىزداردىڭ ىنتىزار كاسىبىن يگەرۋگە كولدەنەڭ كەلىپ, ۇلكەندىك كورسەتىپ, كەدەرگى جاسايتىندار بار. سونداعى ايتاتىندارى: ول كاسىپ ساعان لايىق ەمەس. سەن دەگەن, ەلدەگى ەڭ ۇلكەن ۋنيۆەرسيتەتتە وقىپ, جوعارىدا اقساۋساق بولىپ جۇرەتىن جانسىڭ دەيدى. مەن ءوزىم ۇلكەندەر مەن قۇربى-قۇرداستاردىڭ بۇل سىقىلدى جەل سوزىنە ەرمەدىم. ورتا مەكتەپتى تامامداعان بويدا جاس كۇنىمنەن جانىما سەرىك قىلعان, ءتىپتى جۇرەك قالاۋىنشا ءلاززات العان سۇيىكتى ىسىمە كىرىسىپ كەتتىم. تيىندى تيىنعا قوسىپ, ازىن-اۋلاق اقشانىڭ باسىن قۇراپ, ءوز كاسىبىمدى اشۋعا تالپىندىم. ەڭبەگىم دالاعا كەتپەدى. جاس كەزىمنەن ءوز باۋىرلارىم مەن كورشى-قولاڭنىڭ بالالارىنىڭ شاشتارىن ءارتۇرلى ەتىپ قيىپ شەبەرلەنگەن قولدارىم كادۋىلگى شاشتارازعا بارعاندا ۇياتقا قالدىرمادى. ءاپ دەگەننەن, الدىما وتىرعىزعان بالاپاننىڭ شاشىن ايتقانىنداي ەتىپ قىسقارتىپ, تەگىستەپ, سىلاپ بەرە قويدىم. قالجاما قاراپ, قوڭىرايىپ تۇرعان قاعىلەز قوجايىن «قابىلەتىڭ بار ەكەن» دەپ قاڭعالاقتاپ قالدى. جاراتىلىسىم قىز بولسا دا, قولىمدى جايىپ ءجىبەرىپ: ەندەشە, باتاڭىزدى بەرىڭىز, دەپ شىن ءوتىندىم. سول ساتتەن باستاپ كاسىبي شاشتارازدىڭ قىزمەتىنە كىرىستىم. باسىم بوس, ۋاقىتىم ءوز بيلىگىمدە تۇرعان كەزدە جۇمىسقا ەرتە بارىپ, كەش قايتتىم. ۇلىق شەبەردىڭ ءار قيمىلىن قالت جىبەرمەي باعىپ ءجۇردىم. كۇننەن كۇنگە شەبەرلىگىم شىڭدالىپ, تاجىريبەم ءوستى. بىرتە-بىرتە قىزمەتىمىزدى تۇتىنۋشىلاردىڭ ريزا كوڭىلى مەن العىسىنا كەنەلە باستادىم. بۇل مارتەبەلەر مەنىڭ مەرەيىمدى تاسىتىپ, تالابىمدى تاس-ءتۇيىن ەتتى. ءوز كاسىبىمدى اشسام دەگەن تىلەگىم مەن نيەتىمنىڭ جۇلدىزى جارقىراي ءتۇستى. ءسويتىپ, جاڭا ىزدەنىس جولىنا ءتۇستىم. «ىزدەگەن جەتەر مۇراتقا» دەمەكشى, شاشتارازدىققا وقىتىپ دايىندايتىن كۋرس تۋرالى جارنامانى كوزىم شالدى. كوپ ويلانباستان قۇجاتتارىمدى ازىرلەپ, قازالىدان قىزىلوردا قايداسىڭ دەپ تارتىپ كەتتىم. بىرەۋدەن كەيىن, بىرەۋدەن ىلگەرى كەشىپ كەلە جاتقان عۇمىر بار. اتتاي ون ەكى جىل بۇرىن, تالاپتىڭ تاڭ اسىرعان تۇلپارىنا ءمىنىپ, جۇبايىم عالىمجان ەكەۋمىز استاناعا كەلدىك. تاعدىرىمىزعا ريزامىز. ءۇش پەرزەنتىمىزدى ەلورداسىندا تاربيەلەپ وسىردىك. ۇلكەنىمىز كورشى رەسەيدىڭ مىقتى ءبىر وقۋ ورنىندا ءبىلىم الىپ ءجۇر. ودان كەيىنگىلەرى دە استانا مەكتەبىندە جاقسى وقىپ جاتىر. وسى كۇنگە دەيىن شاشتاراز اشىپ, كاسىپ قىلدىق. ادال ەڭبەگىمىزدىڭ جەمىسىن كورىپ كەلەمىز. نەگىزى, جەكە كاسىپكەرلەرگە قاتىستى ءىس-شارالار مەن زاڭ-قاۋلىلارعا نازار سالىپ, قوعامداعى ءاربىر تىڭ جاڭالىققا قۇلاعىمىز تۇرىك جۇرەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەڭبەك ادامدارىنا كورسەتكەن جولى مەن ۇكىمەتكە جۇكتەگەن ىزگى تاپسىرمالارى كوڭىلىمىزدەن شىقتى. ويلانا كەلىپ, تاعى كاسىپتىڭ يگىلىگىن كورۋگە بەل بۋدىق. سودان تاياۋدا, ارعى-بەرگى تابىستى ەكشەپ, اتىن دارداي ەتپەي-اق قاراپايىم اسحانا اشتىق. وسى ىسىمىزگە دەم بەرگەن ەلباسىنا راحمەت. ويتكەنى, بۇل كاسىبىمىز دە قاناعاتتانارلىق تابىس اكەلە باستادى. ال ەندى ەلباسىنىڭ مىنا مالىمدەمەسىنەن كەيىن ارەكەتىمىزدى بۇدان دا شيراتىپ, كاسىبىمىزدى بۇرىنعىدان الدەقايدا كەڭەيتە تۇسۋگە بەل بايلاۋىمىز بەك مۇمكىن. توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى, ءدال قازىر قازاقستاندا ۇشامىن دەگەن قاناتقا دۇنيە كەڭ بولىپ تۇر!كۇنسۇلۋ تۇرديەۆا. استانا.بۇل – بىزگە دە كورسەتىلگەن سەنىم
ەلباسىمىز ەكونوميكامىزدىڭ وسۋىنە, جۇمىس ورىندارىنىڭ كوبەيۋىنە, وتانداستارىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ارتۋىنا سەرپىن بەرەدى دەپ سەنىم ارتا وتىرىپ, ەل كاسىپكەرلەرىن قولداۋعا بايلانىستى جاريالاعان موراتوري «ءبىر تەرىنىڭ پۇشپاعىن يلەپ جۇرگەن» ازاماتتار اراسىندا تىڭ سەرپىلىس تۋدىرعانى اقيقات. ءبىز عانا ەمەس, كاسىپكەرلىكتى جولعا قويۋعا ويلانىپ جۇرگەن جانداردىڭ تۇبەگەيلى شەشىم قابىلداۋىنا مۇمكىندىك بەرگەن سەكىلدى. ەشكىم دە بەيجاي, سىرت قالعان جوق. ويتكەنى, كاسىپكەرلىككە كەڭ قولداۋ كورسەتۋدىڭ ناتيجەسى ەل ەكونوميكاسىنىڭ تىنىسىن اشۋ دەپ ءتۇسىنۋ كەرەك. باستاعان ءىستى دامىتىپ, وعان قوسا ەكونوميكانىڭ ءارتاراپتانۋىنا ءبىزدىڭ دە شاما-شارقىمىزشا ۇلەس قوسۋىمىزعا سەپتىگىمىز تيمەك. راس, ەلىمىزدەگى كاسىپكەرلىكتىڭ ادىمىن اشتىرماي وتىرعان نەگىزسىز تەكسەرىستەردىڭ توقتاتىلاتىنىن قۋانا قابىلدادىق. دەگەنمەن, زاڭ الدىندا ارى تازا كەز كەلگەن كاسىپكەر تەكسەرىس مۇلدەم بولماسىن دەمەيدى. تەحنيكالىق, سانەپيدەميولوگيالىق, ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى تەكسەرىستەرىنسىز ءىس جۇرگىزۋ مۇمكىن ەمەس. تەكسەرىس كەرەك, بىراق «شاش ال دەسە, باس الاتىن» ارتىق تەكسەرۋدىڭ قاجەتى جوق. دامىعان مەملەكەتتەردىڭ ەكونوميكاسىندا ويىپ ورىن الاتىن شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىندە مەملەكەتتىك تەكسەرىس جۇيەلى, ورنىمەن, وركەنيەتتى جولعا قويىلعان. ال بىزدە, جاسىراتىنى جوق, تەكسەرۋدىڭ ءبىر ۇشى پاراعا نەگىزدەلىپ جاتادى. موراتوري ءمانىسى – جەمقورلىققا تۇساۋ سالادى, ءىستى دامىتۋدا كەدەرگى كەلتىرەتىن ەلەمەنتتەردەن ارىلتادى دەگەن ويدامىن. ءبىزدىڭ جۇمىس جۇرگىزۋىمىزدى جەڭىلدەتىپ, مەملەكەت قولداۋىن تەرەڭ سەزىنۋگە سەنىم كۇشەيدى. ارينە, ەلىمىزدە شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرى كوبىنەسە قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا جۇمىس جۇرگىزەدى. موراتوريدە كورسەتىلگەن مەرزىم ءبىر ەسەپتەن, بىزگە, شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىنە دەگەن جاۋاپكەرشىلىكتى دە ارتتىرا تۇسەدى. ويتكەنى, وسى مەرزىم ىشىندە مەملەكەت تاراپىنان وزىمىزگە ارتىلعان سەنىمدى ءبىزدىڭ قانشالىقتى اقتاپ شىعاتىنىمىز دا سىنعا تۇسەدى. بيزنەس جۇرگىزۋ ءۇشىن ىنتا از, وعان قولداۋ كورسەتىلمەسە تىنىسى اشىلمايدى. سوندىقتان ەلباسى جاريالاعان موراتوري قوعامدا وڭ سەرپىلىس تۋعىزدى. تەك ونى وزىمىزگە دە, قوعامعا دا پايدالى تۇرعىدا جاراتا بىلسەك بولعانى. نۇراحان شۇڭعىلوۆ, «اقبوتا» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى. ماڭعىستاۋ وبلىسى, بەينەۋ اۋدانى.سەرپىن الاتىن بولادى
«ەڭبەك ەتسەڭ ەمەرسىڭ» دەگەن دانالىقتى بەرىك ۇستانىپ, الماتى وبلىسى, سارقان اۋدانىندا شاعىن كولدە بالىق وسىرۋمەن كاسىپكەرلىك جۇمىسقا كىرىسكەن ەدىم. كاسىبىمە ادال بولا بىلگەندىكتەن بىرتىندەپ جەمىسىن كورە باستادىم. بۇگىندە تالدىقورعان قالاسىنان «قاراتال» اتتى كافە اشىپ, شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋىنا وزىندىك ۇلەسىمدى قوسۋدامىن. ۋاقىت تالابىنا ساي زاڭناما شەڭبەرىندە اشقان دەمالىس ورنىنىڭ حالىققا كورسەتىپ جاتقان قىزمەتى ءوز الدىنا. ونىمەن شەكتەلىپ قالماي, تالدىقورعانداعى «اتامەكەن» اتتى كاسىپكەرلەر وداعىنىڭ توراعاسى بولىپ تا ەڭبەك ەتۋدەمىن. قاراماعىمدا 20-دان استام ادام ەڭبەك ەتەدى. مىنە, وسىنداي تاجىريبەم بولعاندىقتان, ەلباسىنىڭ كاسىپكەرلەر جۇمىسىن تەكسەرۋگە 2015 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنا دەيىن موراتوري جاريالاعانىنا شىن قۋانا وتىرىپ ايتارىم, مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعى دەر كەزىندە جاريالاندى, ەندى سول قۇزىرلى قۇجاتتىڭ پايداسىن ەل كاسىپكەرلەرى كورىپ, العىستارىن اعىتقان ۇستىنە اعىتا بەرەتىنىنە سەنەمىن. ويتكەنى, سول يگىلىكتى كورەتىن كاسىپكەردىڭ ءبىرى ءوزىممىن. شىنى كەرەك, تەكسەرۋدىڭ دە تەكسەرۋى بار عوي. ەندى ەل ەكونوميكاسى, اسىرەسە, شاعىن جانە ورتا بيزنەس تىڭ سەرپىن الىپ, ونىڭ پايداسىن قاراپايىم حالىق مولىنان كورەتىن بولدى. قايرات دۇزگەنباەۆ, كاسىپكەر. الماتى وبلىسى.