ازاماتتىق فورۋم: ۇەۇ مەن بيلىك ينستيتۋتتارىنىڭ قاتىناسى

سەسسيا مودەراتورى ققدي «رۋحاني جاڭعىرۋ» ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى جانار بۇقانوۆا بولدى.

جىل سايىن ەلىمىزدەگى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ سانى ارتىپ كەلەدى. ماسەلەن, 1994 جىلى قازاقستاندا 500 ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم جۇمىس ىستەسە, 2020 جىلى – 21 مىڭنان استام, ونىڭ ىشىندە 11 مىڭعا جۋىعى تۇراقتى قىزمەت اتقارىپ كەلەدى.

ايتا كەتەيىك, X ازاماتتىق فورۋم جۇمىسىنا تۇڭعىش رەت قازاقستاننىڭ ەقىۇ, بۇۇدب, يۋنيسەف, فريدريح ەبەرت قورى, يۋنەسكو, يۋسايد سياقتى حالىقارالىق سەرىكتەستەرى قاتىسۋدا.

سەسسيا بارىسىندا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار سانىنىڭ ارتۋى وسى ينستيتۋت الەۋەتىنىڭ ينديكاتورلارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىنى اتاپ ءوتىلدى. جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەرگە سايكەس, رەسپوندەنتتەردىڭ 53%-ى ۇەۇ-لار مەن بيلىك ينستيتۋتتارى اراسىنداعى رەسمي ءوزارا ءىس-قيمىل فورمالدى ەكەنىن, ال 13,5%-ى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ جوقتىعى تۋرالى پىكىر بىلدىرسە, قالعان سۇرالعانداردىڭ 22%-دان استامى تولىق ءوزارا ءىس-قيمىل بار ەكەنىن اتاعان.

«قازاقستاندىق قوعامدا قازىر «مەملەكەتتىك ورگان جانە ۇەۇ -قاتىسۋشى» مودەلىنەن «مەملەكەتتىك ورگان جانە ۇەۇ - ساراپشى» مودەلىنە كوشۋ جۇزەگە اسىرىلۋدا. ءوزارا ارەكەتتەسۋ پاراديگماسى دا وزگەرۋدە. بۇل فورمات ستراتەگيالىق ارىپتەستىككە قاراي وزگەرەدى دەپ ۇمىتتەنەمىز», دەپ اتاپ ءوتتى «رۋحاني جاڭعىرۋ» ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى جانار بۇقانوۆا.

پىكىرالماسۋعا قاتىسۋشىلار قازىرگى ۋاقىتتا ۇكىمەتتىك ەمەس سەكتوردىڭ ءوز ىشىندە ەكوجۇيە قالىپتاستىرۋ قاجەتتىلىگى ءپىسىپ-جەتىلگەنىن اتاپ ءوتتى. بۇگىندە ۇەۇ-دار ءوز قىزمەتىن 8 باعىت بويىنشا جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. مىسالى, ۇيىمداردىڭ 7%-ى ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا, 8%-ى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا, 3%-ى ەكولوگيا سالاسىندا ءوز قىزمەتتەرىن ۇسىنىپ كەلەدى.

«قازىردىڭ وزىندە كۇش-جىگەردى بىرىكتىرىپ, ەكوجۇيەلەر قۇرۋ قاجەت, ىنتىماقتاستىق ارقىلى ءوزارا ارەكەتتەسۋدى كۇشەيتۋ كەرەك», دەپ اتاپ ءوتتى سەسسيا قاتىسۋشىلارى.

اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى بۇل يدەيانى قولداپ, سونداي-اق جاقىن ارادا قازاقستانداعى ۇەۇ-دى قارجىلاندىرۋ تاسىلدەرىن وزگەرتۋ جوسپارلانىپ جاتقانىن دا اتادى.

«گرانتتىق قارجىلاندىرۋدىڭ قولدانىستاعى جۇيەسى - بۇل شىن مانىندە جوبالاردىڭ ۇلكەن «نارىعى» بولىپ تابىلادى. جىل سايىن جوبالارعا 20 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى بولىنەدى. قارجىلاندىرۋ قۇرىلىمىنىڭ ءوزى ناقتى تاقىرىپتىق باعىتى بار جانە سول تاقىرىپقا قاتىسى بار قاتىسۋشىلار اراسىندا وينالاتىن ەتىپ قۇرىلعان. كوپتەگەن ۇەۇ-دار ءوز يدەيالارىنا قارسى كەلە وتىرىپ, قارجىلاندىرۋ قاراجاتىنا دەگەن قاجەتتىلىكتەن اتالمىش جوبالارعا بەيىمدەلىپ بارىپ, ىسكە اسىرىپ جاتادى. بۇل ماسەلەنى ەسكەرە وتىرىپ, زاڭ جوباسى ازىرلەندى, ول قازىر پارلامەنت تالقىسىندا. ۇەۇ وزدەرى ايتقانداي: بىزدە يدەيا بار, ونى قارجىلاندىرۋعا رۇقسات ەتىڭىز. سوندا قاجەتسىز باسەكەلەستىكسىز كووپەراتسيا مۇمكىندىگى پايدا بولادى», دەپ اتاپ ءوتتى اقدم ازاماتتىق قوعام ىستەرى كوميتەتىنىڭ توراعاسى ماديار قوجاحمەت.

سەسسيا قاتىسۋشىلارى ازاماتتىق باستامالاردى قولداۋ تاقىرىبى بويىنشا ۇەۇ-دار بەلسەندىلىگىنىڭ ارتقانىن اتاپ ءوتتى. ء«بىز بۇل تۋرالى كوپتەن ارماندادىق. ۇەۇ-لار قارجى الىپ, كونكۋرستار جاريالايدى جانە جەرگىلىكتى ازاماتتىق باستامالاردى قولدايدى. بۇل تاجىريبەنى زەردەلەپ, كەڭىنەن قولدانۋ كەرەك», دەدى «ۇزدىكسىز ءبىلىم بەرۋ» قوعامدىق قورىنىڭ جەتەكشىسى گۇلبارشىن قاسىمانوۆا.

ققدي قولداۋىمەن ۇيىمداستىرىلعان سەسسيا بارىسىندا اۋىلدىق ايماقتارداعى ۇەۇ-ى دامىتۋ ماسەلەلەرى دە قوزعالدى. وسىلايشا, قازىرگى ۋاقىتتا قالا مەن اۋىلداردا ۇەۇ-لار سانىنىڭ باسىم بولۋىندا ايتارلىقتاي الشاقتىق بايقالادى.

«اۋىل مەن قالا ماسەلەسى ارقاشان بولعان. اۋىلدىق جەرلەردە بارلىعى ەكى مىڭنا استام بەلسەندى ۇەۇ-دار بار. مۇمكىن, وسى ءبىر ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن ۇەۇ-دار كوشباسشىلارىنىڭ وزدەرىن اۋىلداردا وقىتۋ كەرەك شىعار. ەگەر ولار قالالىق جەرلەرگە كەلىپ ءوز بىلىكتىلىكتەرىن ارتتىرا الماسا, وندا ءتيىمدى ەكوجۇيەنى قالىپتاستىرىپ, اۋىلدارعا ارنالعان ۇەۇ-نا ارنالعان كوشپەلى ترەنينگتەر وتكىزۋگە بولادى», دەدى «ا.قارابەكوۆ اتىنداعى قور» جەتەكشىسى روزا قارابەكوۆا.

قاتىسۋشىلار تاراپىنان مەملەكەتتىك بيلىك ورگاندارى مەن ۇەۇ-لار اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدى كۇشەيتۋ بويىنشا باسقا دا پىكىرلەر ايتىلدى.

سەسسيا قورىتىندىسى بويىنشا قر پرەزيدەنتى جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسى بازاسىندا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلدەرىن ۇەۇ-مەن جۇمىس جانە ءوزارا ءىس-قيمىل بويىنشا وقىتۋدىڭ كەشەندى باعدارلاماسىن ازىرلەۋ جانە جۇيەلى وقىتۋ جۇرگىزۋ ۇسىنىلدى.

جانە دە بەلسەندى جۇمىس ىستەپ تۇرعان ۇەۇ-لاردىڭ قىزمەت سالالارى بويىنشا ەكوجۇيەلەر قالىپتاستىرۋ جانە فورۋمارالىق كەزەڭنىڭ كەلەسى ءتورت جىلى ىشىندە ازاماتتىق اليانس بازاسىندا جانە قوعامدىق كەڭەستەر وتىرىستارىندا قۇرىلعان ەكوجۇيەلەر بويىنشا تاقىرىپتىق تالقىلاۋلار ۇيىمداستىرۋ ۇسىنىلدى. سونىمەن قاتار, تالىمگەرلىك ينستيتۋتىن دامىتۋ, اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردەگى ۇەۇ-نى قولداۋ, تاقىرىپتىق جۋرنال شىعارۋ جانە ت.ب. ۇسىنىستار ايتىلدى.

X ازاماتتىق فورۋمنىڭ جۇمىسى 22-26 قاراشا ارالىعىندا نۇر-سۇلتان جانە الماتى قالالارىندا 5 كۇن بويى ونلاين جانە وفلاين فورماتتا دا وتەدى.