مايرا مۇحامەدقىزى: ونەرىمدى شىنايى باعالاعان ەلباسىنا قارىزدارمىن

– بيىل كلاسسيكالىق ونەر سالا­سىن­داعى Bravo سىيلىعىن الدىڭىز. مەملەكەتتىك سىي­لىق­­­تىڭ لاۋرەاتىسىز, جالپى كوپ­تە­­گەن, ونىڭ ىشىندە حالىقارالىق سىي­­­لىق­تاردى الدىڭىز. ارينە, بار­لى­عى شىعار­ماشىلىق ىزدەنىستىڭ, ەڭبەك­قورلىقتىڭ, توككەن تەردىڭ نا­تي­جەسى. دەگەنمەن ءسىز ءۇشىن قايسىسى قىمبات؟

– مەملەكەتتىك سىيلىق ارينە. سەبەبى بۇل ءوز وتانىمنىڭ سىيلىعى. وتانىمنىڭ ءاربىر سىيلىعى مەن ءۇشىن ىستىق, قىمبات. ولاردى ءبولىپ-جارىپ ايتا المايمىن. جانە مەنىڭ تاعى ءبىر ارمانىم بار. ول – ەلباسى اتىنداعى مەدالدى الۋ. ويتكەنى مەنىڭ تاعدىرىم قازاقستانمەن, ەلباسىمەن بايلانىستى.

مەن, نەگىزى قازاقستانعا العاش 1991 جىلى قاڭتار ايىندا كەلدىم. ول كەزدە مەنى ەشكىم تانىمايتىن. الماتىداعى قازاق قوعامداستىعى ء«الى تاۋەلسىزدىگىمىز­دى العان جوقپىز, بالكىم قيىندىقتار كەزدەسەر, بالكىم ءبارى وڭىنان شەشىلەر. ەگەر تاۋەلسىزدىگىمىزدى الىپ جاتساق, وندا شەتەلدەگى قانداستارىمىزدى شاقىرامىز. ءسىز كەزەكتە ءبىرىنشى تۇراسىز» دەپ ايتقان ەدى. جىلعا جۋىق مەرزىمنەن سوڭ قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن الدى. بىراق بىزگە ەلگە ورالۋ 1994 جىلى بۇيىرىپتى.

اتامەكەنگە ورالعان سوڭ كونتسەرت بەرە باستادىم. اسىرەسە, سول كەزدەگى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ توراعاسى تسزيان تسزەميننىڭ قازاقستانعا العاش جۇمىس ساپارىمەن كەلگەن كۇندەر ەسىمنەن كەتپەيدى. قوس پرەزيدەنتتىڭ ورتاسىندا وتىرىپ ەكەۋىنە ءتىلماش بولدىم, ءان ايتتىم. سون­دا تسزيان تسزەمين مەنىڭ قازاقستاندا وتىرىپ-اق قىتاي ءتىلىن ەشقانداي اكتسەنتسىز سويلەگەنىمە ءدان ريزا بولىپ, «مەنىڭ وزىمدە قىتايشا سويلەگەندە شانحاي اكتسەنتى بار» دەپ تاڭعالعان ەدى. ەلباسى ن.نازارباەۆ: «مايرا, سەن قازاقستان ازاماتتىعىن الدىڭ با؟» دەپ سۇرادى. «جوق, اعا, – دەدىم مەن. – قىتاي ازاماتتىعىن تاپسىرعان سوڭ قاقپاعان ەسىگىم جوق. قولىمدا «قازاق» دەگەن كۋالىگىم بار ايتەۋىر. ەكى جىل بولدى, بوسقىن سياقتى ءجۇرمىن». سول كەزدەسۋدەگى اڭگىمەدەن كەيىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى مەنىڭ تاعدىرىمدى وزگەرتكەن ەدى.

راسىندا دا ەلباسىنىڭ سارابدال ساياسا­تىنىڭ, ەرەن ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا قازاق­ستان تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلىندا كوپتەگەن بيىك بەلەستى باعىندىردى, ەلىمىز بۇكىل الەمگە تانىلدى. ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ قولداۋىمەن مەن دە قالاعان جەرىمدە كونتسەرت قويىپ, قالاعان ءانىمدى ايتتىم. قازاقتىڭ بۇلب ۇلى بولىپ ءجۇردىم. سەبەبى ەلباسى ونەردى ەرەكشە باعالايدى. ءوزى دە دومبىرا تارتىپ, ءان ايتادى. سوندىقتان دا جان دۇنيەسى ونەرگە بۇرا تارتىپ تۇرادى. بۇل – ىشكى مادەنيەتىنىڭ جوعارىلىعى, جۇرەگىنىڭ نازىكتىگى دەپ بىلەمىن.

ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن جانە تاپسىرماسىمەن اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ كۇردەلى جون­دەۋ­دەن وتكىزىلۋى, الەمدىك دەڭگەيدەگى «استانا وپەرا» تەاترىنىڭ سا­لىنۋى, بىرنەشە جۇزدەگەن ونەر ادامدارى­نىڭ جۇمىس­پەن قامتىلىپ, سپەكتاكلدەر وتە جوعارى دەڭ­گەيدە قويىلۋى – بۇ­نىڭ ءبارى قازاق ونە­رىنە دەگەن تۇڭعىش پرەزي­دەنتىمىزدىڭ جا­ناشىرلىعى دەر ەدىم. ءسوزىمنىڭ باسىندا ايتىپ كەتكەنىمدەي, مەملەكەتتىك سىي­لىق مەن ءۇشىن ومىرىمدەگى ەڭ قىمبات ماراپات ­دەپ بىلەمىن. ويتكەنى حالىقارالىق بايقاۋ­­لار­دا جەڭىمپاز اتانۋ ءبىر بولەك تە, ءوز ەلىڭ­دە ەڭبەگىڭ جانىپ, سەنى قولداپ, قولپاشتاعان, باعالاعان قۋانىشتى سەزىنۋ ودان دا ەرەكشە, ودان دا اسەرلى دە ىستىق, جۇرەگىڭە جاقىن ەكەن. ءوزىم عانا ەمەس, مەنىمەن بىرگە ەل دە قۋاندى. ەڭ قۋانىشتىسى, اتامەكەنگە كەلگەن قانداستار اراسىنان ونەر سالاسىندا جوعارى سىيلىققا يە بولدىم. بۇل ەكى وكپەسىن قولىنا الىپ تۋعان وتانىنا جەتكەن اعايىندارعا دا بەرىلگەن ماراپات دەپ بىلەمىن.

– تاريحي وتانىڭىزعا ورالعا­نى­ڭىزعا 27 جىلدان اسىپتى. ياعني تاۋەل­سىز قازاقستاننىڭ قالىپتاسۋى, ءوسىپ-ور­كەندەۋى, دامۋ كەزەڭدەرى كوز الدىڭىزدا ءوتتى. وسى ورايدا جىلداردى سارالاي تۇيگەن ويلارىڭىزدى ايتا وتىرساڭىز. جالپى, وتان سىزگە نە بەردى, ءسىز اتامەكەنگە نە بەردىڭىز؟

– ەلگە كەلەردەن بۇرىن مەندە قوس تاڭداۋ بولدى. ءبىرى – وتانعا ورالۋ, ەكىنشىسى – اقش-قا كەتۋ. سول كەزدە ­­­­اقش-قا دجۋليارد ونەر مەكتەبىنە جولداما العان بولاتىنمىن. ەگەر جولدامامەن امەريكاعا بارعاندا الەمدى باعىندىرار ما ەدىم دەپ ويلايمىن. وندا الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كىل مىقتىلار كەلىپ, ونەرلەرىن ورتاعا سالىپ, ءبىر-بىرىمەن جارىساتىن. جاس كەزىمدە باسەكەلەستىككە توتەپ بەرۋگە, وزگەلەرمەن ونەر جارىستىرىپ وق بويى وزىپ شىعۋعا قۇشتار بولدىم. شىن مىقتىلارمەن جارىسقاندا شىڭدالىپ, بۇدان دا بيىك بەلەستەرگە شىعار ەدىم دەپ ازداپ وكىنەمىن. بىراق ەلگە ورالماي اقش-قا كەتكەندە وكىنىشىم بۇدان دا زور بولار ەدى. وتانعا ورالۋ, ەلىمە, جەرىمە دەگەن ماحاببات – الەمدى باعىندىرۋدان دا باسىم بولدى.

ەلگە العاش كەلگەن جىلدارى وڭاي بول­مادى. ول كەزدە قازاقستان اياعىن ەندى ءتاي-ءتاي باسقان جاس مەملەكەت ەدى. ەكونوميكا ءالى تۇراقتالماعان. ەلدە تاۋار تاپشى. ەكونوميكا شاتقاياقتاپ تۇرعاندا رۋحانيات سالاسىندا جاعداي قانداي بول­عانىن باعامداي بەرىڭىز. دەگەنمەن ءبىز بۇل قيىندىقتى ەڭسەرىپ شىقتىق. قازاق ونەرىنىڭ تاريحىن ەلمەن بىرگە قالادىم دەسەم بولادى. مەنىڭ ءار جارىس­تا, ناقتىلايتىن بولسام, پورتۋگاليادا ءبىرىنشى ورىن الىپ كوك تۋدى جەلبىرەتۋىم, ماسكەۋدە مۋزىكا وليمپياداسى سانالا­تىن چايكوۆسكي اتىنداعى كونكۋرستا قولا مەدال الۋىم, ءپاريجدىڭ گراند وپەرا ­تەاترىندا جۇمىس ىستەپ كەلىپ, ونداعى تا­جى­ريبەنى ءوز ەلىمدە ءبولىسۋىم – ەل ونەرىنىڭ ­دامۋىنا قوسقان ۇلەسىم. قازاقستان رۋحا­نيا­تىنىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە تامشىداي بولسىن ۇلەس قوسقانىمدى ماقتان ەتەمىن.

ال وتانىم ماعان نە بەردى دەسەم, حالىقتىڭ ماحابباتىن بەردى. ەل ازاماتتارى مەنى «مايرا, مايرا» دەپ قولپاشتاپ, ىلعي كوتەرمەلەپ جۇرەدى. كورگەن جەردە جۇرت تانىپ, جىلى لەبىزدەرىن ءبىلدىرىپ جاتادى. وزىمە دەگەن حالىقتىڭ ىستىق ىقىلاسىن كورگەندە مەرەيىم تاسيدى. ءبارىن بەردى. ەڭ الدىمەن, ءارى ەڭ باس­تى­سى – قازاقستان ماعان ەركىندىك بەر­دى. قازاقستان دەگەندە تۇسىنەتىنىم – تاۋەل­سىزدىك, قاراپايىم سوزبەن ايتساق – بوستاندىق. قاراڭىزشى, سول بوستاندىققا قانشاما ۇلت كۇرەسىپ جەتە الماي جاتىر. سول ەركىندىكتىڭ بولماۋىنان تاعدىرلارى وزگەرىپ, وتانىنىڭ جوقتىعىنان ومىردە دە, ونەردە بەيشارا بولىپ جۇرگەندەر قانشاما. سولاردى كورىپ, اللاعا مىڭ شۇكىرلىك جاسايسىڭ. ەگەر قازاقستانعا كەلمەگەندە, مۇمكىن وسىلاي ءان سالا ال­ماس پا ەدىم دەپ ويلايمىن. ولاي دەي­تى­نىم, قىتايدا جۇرگەندە بالا كەزدەن ارمانداعان چايكوۆسكي اتىنداعى دۇنيەجۇزىلىك بايقاۋعا قاتىسۋعا بەل بۋدىم. وعان بەس ءانشى قاتىساتىن بولدىق. قىتاي ۇكىمەتى تاراپىنان ەكى ءانشى قىتاي ۇلتىنان, قالعاندارى ءوز قاراجاتىمەن بارسىن دەگەندى ەستىگەندە, جۇرەگىم قان جىلادى. ونداي مۇمكىندىك قايدا؟! ۇس­تازىم پروفەسسور گو شۋ دجەن: «مەن ەكى قىتاي ءانشىسىن دايىندايمىن, ساعان قولىم تيمەيدى. شاكىرتىم رەتىندە ايتارىم, قاتىسقىڭ كەلسە قازاقستانعا بار. ونداعى مىقتى وقىتۋشىلاردىڭ دەنى ماسكەۋ, لەنينگرادتاعى ورىس مەكتەبىنىڭ تۇلەكتەرى, سوندا بارىپ دايىندال, سول جاقتان جولىڭ بولار», دەپ كەڭەس بەردى. ارينە, مەن ەكى ەلدىڭ مادەنيەتىمەن, ەكى ەلدىڭ داستۇرىمەن ءوستىم. وسىعان دەيىن 5 مىڭ جىلدىق تاريحى بار قىتايدىڭ مادەنيەتى, تاربيەسى, مەكتەبىنەن ءوتىپ, جاقسى-جامانىن كوردىم. ول ءبىر العاشقى شىڭدالۋ مەكتەبى بولدى. بىراق قازاقستان-عا كەلگەن سوڭ تۇپكى سانامداعى ادامعا كەرەك ەركىندىكتى سەزىندىم. شەكارادان وتە باستاعاندا ۇشى-قيىرى جوق كەڭ دالانى كورىپ, تىنىسىم اشىلىپ سالا بەردى. كەلدىم. كوردىم. قيىندىق تا بولدى. مەنىڭ قينالاتىنىم, كەيبىر وتانداستارىمىز تاۋەلسىزدىكتىڭ, ەركىندىكتىڭ نە ەكەنىن ءبىلىپ, ءتۇسىنىپ جاتپايتىنداي كورىنەدى. قىتايدا, ارينە, مەندە ونداي سەزىم بولعان جوق. ويتكەنى ءار مەملەكەتتىڭ ءوز ساياساتى, ءوز ءداستۇر-سالتى بار دەمەكشى, كوپتى كور-گەنمەن, ىشكى ەركىندىكتى سەزىنبەيتىنسىڭ. قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن العان كەزدەگى ونداعى اعايىنداردىڭ قۋانعانىن ايتپاڭىز. مەن سول ەركىندىكتى ىزدەپ كەلدىم. 1994 جىلى تۋعان توپىراققا اياق باسىپ, وتانىمىزعا ورالدىق. سودان بەرگى 27 جىلدا قازاعىممەن, ەلىمنىڭ تاريحىمەن بىرگە ءوسىپ كەلە جاتقانىمدى ماقتانىش سەزىممەن ايتا الامىن. قازىر ءتىپتى قىتايدا تۋعانىمدى ۇمىتىپ كەتتىم. قايدا بارامىن دەيمىن, بارامىن. ەركىن سويلەيمىن, ەركىن پىكىرلەسەمىن, ەمىن-ەركىن ولەڭىمدى ايتامىن. ماعان ءبىر ادام توسقاۋىل قويا المايدى. ويتكەنى دەربەس تۇلعامىن. بۇل – سول ەركىندىكتىڭ ارقاسى. مىنە, سونى ارقايسىمىز تۇسىنە ءبىلۋىمىز, سول ەركىندىكتى قورعاۋىمىز كەرەك. اتامەكەن – سەنىڭ ماڭگىلىك قايتار مەكەنىڭ, اينالىپ كەلەر تەمىرقازىعىڭ. مىنە, سول تاۋەلسىزدىگىمىزگە بيىل وتىز جىل تولىپ وتىر. قاي زاماندا دا, قاي ۋاقىتتا دا ادامزات بالاسى ءۇشىن تاۋەلسىزدىكتەن اسقان قۇدىرەتتى سەزىم بولماعان.

– ءيا, وتان الدىنداعى بورىش, ازا­ماتتىق پارىز, ول بارشامىزعا قاتىس­تى قاسيەتتى مىندەت. وسى ويدى جالقى تۇردە جالعاستىرساق, وزىڭىزگە ونەر جولىندا قولداۋ تانىتقان, دەمەۋ بولعان جاندار تۋرالى ايتا كەتسەڭىز. ءوزىڭىزدى كىمنىڭ الدىندا بورىشتار سەزىنەسىز؟

– ەڭ الدىمەن, قازاق بولىپ تۋعانىم ءۇشىن حالقىما قارىزدارمىن. ودان كەيىن اتا-اناما. باقىتىم شىعار, ونەرلى وتباسىندا دۇنيەگە كەلىپ, تاربيەلەندىم. اكەم مۇحامەد ابدىقادىر ۇلى مۋزىكانت, ءارى كومپوزيتور, ال انام 40 جىل ساحنادا ءان سالعان قىتايدىڭ ءبىرىنشى دارەجەلى ءارتىسى, ءبىزدىڭ ولشەممەن حالىق ءارتىسى بولدى. قازاقتىڭ كىم, قانداي ەكەنىن, كوبىنە انام ورىندايتىن حالىق اندەرىنىڭ قاسيەتىنەن, سوزىنەن, نارىنەن توپشىلاپ ءوستىم. بۇل اتامەكەنگە دەگەن ارمان, قۇشتارلىعىم­دى كۇشەيتە ءتۇستى. تاعدىرىمدا كەزىككەن, باۋ­­لىعان ۇستازدارىما قارىزدارمىن. ارينە, ونەر جولى اۋىر دا, قيىن جول. وسىندا كەلگەن سوڭ قالاي ءومىر ءسۇرىپ, ونەرىمدى قالاي جالعاستىرامىن دەگەندە يگى جاقسى ادامدارعا كەزىكتىم. ال ۇل­كەن بايقاۋلارعا قاتىسۋ ءۇشىن قاجىماس قايرات, جىگەرىڭمەن قاتار, قولداۋ دا قاجەت. بۇگىنگىدەي جەتىستىكتەرگە جەتىپ, بىردەن-ءبىر ۇلكەن ساحنالارعا شىعۋىمدا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەڭبەگى زور. سوندىقتان دا, ودان كەيىن كىمگە قارىزدارسىز دەپ سۇراساڭىز, ەلباسىنا قارىزدارمىن دەپ ايتار ەدىم. مەن بۇل ويلارىمدى وسىدان بۇرىن ارىپتەستەرىڭىزگە دە سۇحباتتارىم بارىسىندا ايتقانمىن. ۇمىتىلماس كۇندەردى ەسكە دە العانمىن. ءيا, 1997 جىلى پورتۋگالياعا بايقاۋعا بارىپ كەلگەن سوڭ العاش رەت ەلباسىنىڭ الدىندا ساحناعا شىقتىم. زەرەكتىگى, تالانتتى تاني بىلەتىن قاسيەتى شىعار, سول جولى مەن تۋرالى سۇراستىرىپ, جاعدايىمدى ءبىلىپتى. جوعارىدا ايتىپ ءوتتىم عوي, ول كەزدە شەتەلدەن كەلگەن قازاقتارعا ازاماتتىق الۋ وتە قيىن شارۋا ەدى. ەكى جىل الا الماي جۇرگەن ازاماتتىعىمدى, وعان قوسا پاتەردىڭ كىلتىن ءوز قولىمەن تابىس ەتتى. باس­پا­نالى بولۋىم بار كۇش-جىگەرىمدى ونەر­گە ارناپ, جەتىستىككە جەتۋگە مۇمكىن­دىك بەردى, ياعني سودان باستاپ جولىم اشىلدى. حالىقتىڭ ماعان دەگەن كوڭىل كۇيى, ءۇمىتى, سەنىمى, بەرگەن اق باتاسى رۋح, كۇش بەردى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ مەنىڭ ونەرىمدى قولداپ, ەلگە كەلگەن كەزدە بارلىق مۇمكىندىكتى سىيلاپ, مەنى بارىنشا باعالادى. بەرگەن كونتسەرتتەرىمنەن قالماي دارەجەمدى كوتەردى. شەتەلگە دە جىبەرتىپ, ارقاشان كومەگىن ايامادى. سوندىقتان دا ونەرىمدى شىنايى باعالاعان ەلباسىنا قارىزدارمىن. 

– شىمكەنت قالاسى تۇرعىندارىنىڭ وپەرا جانە بالەت ونەرىنە دەگەن قى­زىعۋشىلىعى قانداي؟ ءۇشىنشى مەگاپوليستە وسى ونەر سالاسىنىڭ بولاشاعىن قالاي ەلەستەتەسىز؟

– شىمكەنتكە العاش كەلگەندە باسقا رەسپۋبليكاعا كەلگەندەي بولدىم (كۇلدى – اۆتور). مىسالى الماتى, نۇر-سۇلتان قالالارىندا حالىق تەاترعا ءجيى بارادى. وندا بيلەت باعاسى 15 مىڭ تەڭگەدەن باس­تاپ 50 مىڭ تەڭگەگە دەيىنگى ارالىقتا. بىراق ونەرسۇيەر قاۋىم بۇل باعانى اۋىر­سىنبايدى. بيلەت باعاسىنا قاراماي قويىلىمدار انشلاگپەن ءوتىپ جاتادى. ال شىمكەنتتە بيلەت باعاسىن 500 تەڭگەدەن 5 مىڭ تەڭگەگە دەيىن بەلگىلەسەك, «نە دەگەن قىمبات» دەپ شورشىپ تۇسەدى. ءبىز كوبىنە سەنبى, جەكسەنبى كۇندەرى تەاترعا ەمەس, تويعا بارۋدى ءجون كورەمىز. ءبىز وتىز كۇن ويىن, قىرىق كۇن تويىن جاساعان حالىقپىز عوي (كۇلدى – اۆتور). دەگەنمەن حالىق ءبىر كۇنى بۇدان دا جالىعادى. وزىنە رۋحاني ازىق ىزدەي باستايدى. سول كەزدە شىنايى ونەرگە دەگەن سۇرانىس ارتادى. كورەرمەندەر تەاتر­عا كەلىپ, قويىلىمنان كوكەيىندە جۇر­گەن ساۋالعا ناقتى جاۋاپ الىپ, رۋحاني لاززاتقا بولەنسە, بىزگە بۇدان اسقان باقىت جوق.

اللا قالاسا, شىمكەنتتە ءزاۋلىم وپەرا جانە بالەت تەاترى اشىلادى. قالا حالقى تەاترعا سىيماي, كاسسادا بيلەت تاۋ­سىلىپ قالىپ, تالاسىپ-تارماسىپ كورەدى دەگەن سەنىمدەمىن. بىرتىندەپ بۇل كۇنگە دە جەتەمىز. مەن وزىمە ماقسات قويدىم. ء«ار ناۋرىزدا قازاق وپەراسىن قويامىن» دەپ. كوكتەم شىمىلدىعىن قازاق وپەراسىمەن اشساق, زالدا اتا-اپالارىمىز ۇلتتىق كيىممەن وتىرىپ تىڭدايدى دەگەن ويدامىن. شىمكەنتتە وپەرا جانە بالەت ونەرى ءۇشىن قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعان زامان تۋادى. سەبەبى وڭتۇستىك – قازاقتىڭ قايماعى بۇزىلماعان ءوڭىر. حالىق شىنايى ونەردى باعالاي بىلەدى. شىمكەنتتىكتەر مەيماندوس, باۋىرمال, سالت-ءداستۇردى ساقتايدى. العاش شىمكەنتكە كەلگەندە وسىعان كوز جەتكىزىپ, ءتانتى بولدىم. حالقى ءدال شىمكەنتتەي جىلى. جۇزىنەن نۇرى توگىلىپ تۇرادى. شىمكەنت جىلى عانا ەمەس, جاسىل ورمان ىشىندەگى شىرايلى قالا. مۇندا باق دەگەندەر وتە كوپ ەكەن. ءبىر دەندروباقتىڭ ءوزى نەگە تۇرادى؟!

– شىمكەنت قالاسى باسشىلىعىنىڭ ونەرگە دەگەن كوزقاراسى قانداي؟

– قوزقاراستارى وتە جاقسى. قالا اكى­مى مۇرات ايتەنوۆ, ءبىرىنشى ورىنباسارى شىڭعىس مۇقان, مادەنيەت جانە تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى حانزادا ەسەنوۆا – بارلىعى جاستار. ۇشەۋى دە وسى وڭتۇستىك ءوڭىرىنىڭ تۋمالارى. ولار ءوز ەلىنىڭ پاتريوتتارى. ونەرگە دەگەن ىقىلاستارى جوعارى. ۇستانعان باعىتتارى, تۇجىرىمدامالارى دۇرىس باعىتتا. «مادەنيەتتى دامىتامىز» دەپ يگى باستامالاردى جۇزەگە اسىرىپ جاتقاندارى وتە ورىندى. ولاردى دەپۋتاتتار, حالىق بولىپ قولداپ جىبەرسەك, شىمكەنت تالاي قالا, وبلىستىڭ الدىن وراپ كەتەدى.

ادامنىڭ بويىندا مادەنيەت بولما­سا باسقا جاعىنان وزىپ شىعۋ مۇمكىن ەمەس. ادام­زاتتى مادەنيەت دامىتادى. قو­عام­دى العا مادەنيەتتى ازاماتتار جە­­تە­لەيدى. ەگەر ادامدا مادەنيەت بول­ماسا باسقا نارسەنىڭ ءبارى جايىنا قالا­دى. ىشكى مادەنيەتى قالىپتاسقان, رۋحا­ني باي ازاماتتار جاماندىققا جول بەر­مەي­دى. مادەنيەت بولماعان جەردە ىزگىلىك جويى­­لىپ, ۇرىس-كەرىس ءورشىپ, سوعىس ءورتى تۇ­تانادى. سوندىقتان دا قالا باسشىلىعى شىمكەنتتە مادەنيەتكە دەن قويىپ, قول­دان كەلگەن بارلىق جۇمىستى اتقارۋدا.

مەن وسى تەاترعا ديرەكتور بولىپ كەل­گەن كەزدە مۇندا كوپتەگەن ماسەلە بار ەدى. ونىڭ ءبىرازىن شەشتىك. ءالى دە اتقارىلار شارۋا وتە كوپ. قازىر مەنىڭ ديرەكتور بولعانىما 10 اي بولدى. كوكتەمدە «دو­مالاق انا» قويىلىمىن قويدىق. وتكەندە «قىز جىبەك», ەندى «قامار سۇلۋدى» قويماقشىمىز. گاسترولگە دە شىعىپ جاتىرمىز. تەاتردى ورگە سۇيرەۋ ءۇشىن العا قويعان ماقساتىمىز وتە كوپ. مەنىڭ بۇل جۇمىس ىرعاعىما تەاترداعى ءبىراز كىسى ىلەسە الماي, جۇمىستان شىعۋعا ءماجبۇر بولدى. سەبەبى بۇعان دەيىن ولاردىڭ اراسىندا مەملەكەتتەن جالاقى الىپ, مۇن­دا ۋاقىتىن كوبىنە بوسقا وتكىزىپ ۇيرە­نىپ قالعاندارى بار ەكەن. قازىر قوعام­دا جالقاۋلارعا ورىن جوق. ەڭبەك ەتكەن ادام­دا عانا مۇمكىندىك بار. اسىرەسە, بىزدە كادر جاعىنان ماسەلە كوپ. وكىنىشكە قاراي, جالاقى از. سول سەبەپتى دە تەاترداعى كەي قىزمەتكەرلەر 2-3 جەردە جۇمىس ىستەيدى. مەن ولاردى تۇسىنەمىن. جالاقى 50 مىڭ تەڭگەدەن باستالادى. مەن ديرەكتور رەتىندە 140 مىڭ تەڭگە الامىن.

تەاترعا سوڭعى ۇلگىدەگى جاڭا پروەك­تور الدىق. بۇعان دەيىن بۇرىن LED ەكران­دى قولدانعان ەكەن. LED ەكران كونتسەرتكە جاقسى بولعانىمەن, قويىلىم قويۋعا ىڭعايسىز. قىسقاسى, تەاتردا ۇلكەن وزگەرىستەر بولىپ جاتىر. از اقشامەن ۇلكەن تىرلىكتەردى اتقارۋعا تىرىسۋدامىز. مەن وسىندا ءبىراز بولسام دەيمىن. سەبەبى مەن كەتسەم تەاتر قۇلاپ قالاتىنداي كورىنەدى (كۇلدى – اۆتور). ياعني قولعا العان جوبالار ورتا جولدا قالىپ كەتەتىن سەكىلدى. سول سەبەپتى باستاعان ءىسىمدى سوڭىنا دەيىن جەتكىزگىم كەلەدى. تەاتردىڭ الدىنا ۇلكەن مىندەتتەر قويىلدى. بەس جىلدىق جوسپارىمىزدى ايقىنداپ, قازىرگى تاڭدا جاس كادرلار جيناۋعا كىرىستىك. قالا اكىمدىگى جاڭا وپەرا جانە بالەت تەاترىن سالىپ بەرمەك. وعان دەيىن قاناتىمىزدى قا­تايتىپ, جاڭا بۋىن وكىلدەرىمەن رەپەرتۋارىمىزدى قايتا جاڭعىرتۋدامىز. بۇگىندە جان-جاقتان جينالعان ماماندار ونەردەگى دوستىعىمىزدى قۇرمەتتەپ كەلىپ جاتىر. قارجىلىق قولداۋ قاجەت. بەكزات ونەردى باعالاپ, ونى كورۋگە اسىعاتىن ءوز كورەرمەنىمىزدى قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا جان-جاقتى جۇمىستار اتقارىلۋدا. «دوما­لاق انا» وپەراسى كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىقتى دەپ ايتا الامىن. كەزەكتى تۋىندىمىز قازاق وپەراسىنىڭ جاۋھارىن جاڭعىرتۋ ارقىلى كورەرمەنگە ۇسىنىلدى. ودان كەيىن قاراشا ايىنداعى تۋىندىمىز «قامار سۇلۋ» بولادى.

– ونەر جولىندا بيىكتەن كورىنگەن تالانتتارعا, اسىرەسە, جاستاردىڭ ەلىك­تەي­تىنى, ءتىپتى جەكە ءومىرىن زەرتتەپ-زەر­دە­لەپ جۇرەتىنى بەلگىلى. سىزگە ۇق­­ساعىسى كەلەتىندەر, سىزدەن ۇلگى الا­تىندار از ەمەس. بۇگىنگى زامان جاس­تا­رىنىڭ سۇرانىسىن, ومىرلىك با­عى­تىن, كوزقاراسىن ءسىز دە جاقسى بىلە­تىن بو­لار­سىز. ونەرگە, ونىڭ ىشىندە وپە­را­عا قى­زىعاتىندار كوپ پە؟ ءىزباسار شاكىرت­تەرىڭىز تۋرالى ايتا كەتسەڭىز.

– ۇستاز شاكىرتىمەن ماقتانادى عوي. مەن شاكىرتتەرىمنىڭ كوپتىگىمەن, جەتكەن جەتىستىكتەرىممەن ماقتانامىن. مى­سالى, الەمگە تانىلعان ديماش قۇداي­بەر­گەن مەنىڭ شاكىرتىم ەكەنىن زور ماق­­تانىشپەن ايتا الامىن. رىستى را­حىم­جان دەگەن شاكىرتىم بار. ايگەرىم وراز دەگەن قىزىم دا بار. بىرەۋى نۇر-سۇلتاندا, ەكىنشىسى قاراعاندىدا ءان سالىپ ءجۇر. وسى شىمكەنتتەگى وپەرا جانە بالەت تەاترىنداعى جاستاردىڭ ءبارى مەنىڭ شاكىرتتەرىم. مەن ولارعا بار بىلگەنىمدى ايتىپ, تاجىريبەممەن ءبولىسىپ وتىرامىن. ولار مەنىڭ ايتقان سوزدەرىمنەن قورىتىندى شىعارىپ, بويلارىنا قاجەتتىنى سىڭىرە السا, ۇستاز رەتىندە ارمانىم جوق بولار ەدى.

قازىرگى جاستار قانداي كەرەمەت! ءۇش تىلدە ەمىن-ەركىن سويلەيدى, بىلىمدەرى وتە تەرەڭ. ىلعي ىزدەنىستە جۇرەدى. جاستارعا قاراپ بولاشاققا دەگەن سەنىمىم ارتادى.

– با­لا تاربيەسىندە نەنى نەگىزگە الاسىز؟

– انا رەتىندە, ونەر يەسى رەتىندە دە بالا­ تاربيەسى, وتباسى قۇندىلىقتارى تۋرا­لى كوپ وي ايتۋعا بولادى. قىزىم توعىز جاس­تا. وعان بارىنشا ەركىندىك بەرەمىن. ونىڭ ماماندىق تاڭداۋىنا ارالاسپايمىن. جۇرەگى قالاعان ماماندىعىن السا دەي­مىن. بالا – بالا بولىپ قۇماردان شىق­­قانشا ويناپ, ەركىندىكتە ءوسۋى كەرەك. ءوز كوز­قاراسىڭدى تاڭىپ, قىسىم جا­ساۋ دۇ­­رىس ەمەس. قىزىما كىتاپتى ناسي­حات­تايمىن. وعان كۇندە كەشكىسىن كى­تاپ وقىپ بەرەمىن. كىتاپ وقىپ بەرۋ ارقى­لى بالانىڭ فانتا­زياسىن, ءوي-ءورىسىن دامى­تۋعا, دۇنيەتانىمىن كەڭەيتۋگە بولادى. وسى ارقىلى بالانىڭ ويلاۋ, ارمانداۋ قابى­لەتى جەتىلەدى. ارينە بالا مەكتەپتە ءجۇ­رىپ تاربيە الادى عوي. دەگەنمەن ەڭ ۇل­كەن تاربيە بەسىگى – اتا-انا­سى. بالاعا تار­بيەنى سوزبەن ەمەس, ءىس-ارە­كەت­پەن بەرۋ كە­رەك. اعىلشىندار «بالانى ەمەس, ءوزىڭدى تار­بيەلە», دەپ ايتادى عوي. سوندىقتان دا اتا-انا بالاعا ۇلگى بولۋى كەرەك. وزگەنى ەمەس, ءوزىمىزدى تاربيەلەيىك.