تاس كومىر تاپشى بولىپ تۇر

قوستانايدىڭ ماڭايىندا تاس وتىندى كوتەرمە باعامەن ساتاتىن 5-6 كاسىپورىن بار. جىلدا وسى ۋاقىتتا كومىردەن قاراتاۋ تۇرعىزىپ, ساۋداسى قايناپ جاتاتىن بۇل كاسىپورىنداردىڭ كومىر تۇسىرەتىن اۋلاسى بيىل تەز بوساپ قالۋدا. اراعا ءبىر اپتا, ون كۇن سالىپ ءبىر كەلەتىن 5-6 ۆاگون قىسقى وتىندى الدىن الا كەزەككە تۇرىپ قويعان جۇك كولىكتەرى ءبىر كۇننىڭ ىشىندە تالاپ اكەتىپ جاتىر.

قالا شەتىندەگى كومىر ساتاتىن ورىنداردىڭ بىرىنە بارىپ ەدىك, بۇل كاسىپورىننىڭ اۋلاسى دا تىپ-تيپىل تاقىرلانىپ قالىپتى. كومىر تيەيتىن تەحنيكاسى قاڭتارىلىپ تۇر. ءوزىن ۆلاديمير ءيليچپىن دەپ تانىستىرعان كۇزەتشى تۇندە كەلگەن 8 ۆاگون كومىردىڭ ءتۇس اۋا ءبىتىپ قالعانىن ايتتى.

– بيىل تەك قاراجىرا كومىرى عانا كەلىپ جاتىر. تونناسىن 15 مىڭ 500 تەڭ­گە­دەن ساتامىز. بۇل – كوتەرمە باعا. جۇك كولىكتەرى وسى جەردەن تيەپ الىپ, ۇستىنە اقشا قوسىپ اۋىل تۇرعىندارىنا ساتادى. كە­لەسى كومىردىڭ قاشان كەلەتىنى بەلگىسىز. كەيدە 2 نەمەسە 3, كەيدە 5 ۆاگون كەلەدى. كەزەكتە تۇرعاندار كوپ, الىس اۋدانداردان كەل­گەندەر ءتۇنى بويى كەزەك كۇتىپ تۇرادى, – دەدى ۆلاديمير يليچ.

كۇزەتشىنىڭ ايتۋىنشا, قازىر كومىر ون­دى­رەتىن وڭىرلەردەگى كارەرلەر وتىن تاسىمالداۋ ماسەلەسىن وڭتايلى شەشە الماي وتىر. قوس­تا­ناي وبلىسىنداعى كومىر ساۋ­داسىمەن اينالىسۋشىلار ءبىر اپتا بۇرىن تاپسىرىس بەرەدى ەكەن. سو­نىڭ وزىندە ۆا­گوندار كەشىگىپ قالا بەرەدى. مۇنىڭ زار­دابى, اينالىپ كەلگەندە, قاراپايىم حا­لىق­قا ءتيىپ جاتىر.

قوستاناي قالاسىنىڭ تۇرعىنى ولەگ پوليششۋك كوتەرمە ساۋدا ورىندارىنا كەلگەن كومىردى «گاز-53» جۇك كولىگىنە تيەپ الىپ الىس-جاقىن اۋىلدارعا اپارىپ ساتۋ ار­قىلى ناپاقا ايىرىپ ءجۇر. كوبىنە وتىن تيەيتىن جەردە كولىك ىشىندە تۇنەپ قالاتىن ول سوڭعى كەزدەرى ك­و­مىر­دىڭ قات بولىپ كەتكەنى سون­شا­لىق, بىرنەشە كۇن قاتارىنان كۇتىپ, كە­زەگى ەندى جەتە بەرگەندە كو­مىر ءبىتىپ قا­لىپ, بوس قايتىپ جۇر­گەنىن ايتتى.

– ءبىر جارىم ايدان استى, كومىر جوق. بۇگىن دە ەرتە كەلدىم. كەزەك تيەتىن ءتۇرى جوق. تۇندە شۇ­بار­كول­دىڭ كومىرى كەلگەن. بۇ­رىنعىداي ەمەس, ساپاسى وتە ناشار, قۇم سياق­تى بىردەمە. كەشە 6 ۆاگون قا­را­جى­­را كومىرى كەلىپ ەدى, كۇن ۇزاق كەزەكتە تۇرعانمەن, ۇلگەرە الماي قالدىم. ەندى, مىنە, بۇگىن 4 ۆاگون شۇباركول كومىرىنە دە قول جەتكىزۋ مۇمكىن بولماي تۇر. ءبارىن الدىن الا جاسالعان كەلىسىمشارتىمىز بار دەپ مەڭدىقارا اۋدانىنان كەلگەن «كاماز»-دار تيەپ الىپ كەتىپ جاتىر. وبلىستا شۇباركولدىڭ تونناسى – 18 500, قاراجىرانىكى – 15 500, بوگاتىر 13 مىڭ تەڭگە تۇرادى. قازىر بىقسىپ جانباي قوياتىن بوگاتىردىڭ وزىنە جەتە ال­ماي قالدىق, – دەيدى قاجىعان جۇرگىزۋشى.

كومىر الىپ ساتۋمەن اينالىساتىن «قوستاناي ۋگولپروم» سەرىك­تەس­تىگىنىڭ باس­شىسى سەرگەي كاليۋج­نىيدىڭ سو­زىن­شە, وڭىردەگى تاس كومىر تاپشىلىعى جۇك ۆاگوندارىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن تۋىنداپ وتىر.

– مۇنىڭ سىرتىندا, تەمىر جول ءتاريفى دە اي سايىن قىمباتتاپ جاتىر. مىنە, ەكى كۇن بولدى, كا­سىپورىندا كومىر جوق. ەر­تەڭ بىر­نەشە ۆاگون كەلۋى ءتيىس. بىراق ول دا تەز ساتىلىپ كەتەدى. ال كومىردىڭ جەت­كى­لىكتى قورىن جازدا ساتىپ الاتىنداي قا­را­­جات جوق. بانكتەرگە بارىپ, جەڭىل­دە­تىل­گەن نەسيە سۇراپ ەدىك, بەرمەدى, – دەدى س.كاليۋجنىي.

وبلىس ورتالىعىنداعى جۇرت قاربا­لاس­قا ءتۇسىپ, ابىگەر بولىپ جاتقاندا, الىس-جا­قىن­دا­عى اۋىلداردىڭ نە كۇي كەشىپ جاتقانىن بىلمەك بولىپ بىرنەشە اۋدانعا حابارلاسىپ كوردىك. وب­لىس­تىق ەنەرگەتيكا جانە تكش باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى شىڭعىس كەجالى: «اۋليەكول اۋدانىنا 600 توننا شۇباركول كومىرى كەلدى. اۋدانعا وسى وتىن جەتەدى», دەپ ەدى. الايدا اۋدان تۇرعىندارىنىڭ اڭگىمەسى باسقا.

– اۋليەكولدىڭ ىرگەسىندەگى امان­قا­را­عاي بەكەتىنە ون كۇندە ءبىر 4-5 ۆاگون كومىر كە­لەدى. كەزەك – قىرعىن. بۇرىن شۇ­بار­كول كەلۋشى ەدى, بيىل ساپاسى تومەن بو­گا­­تىر كەلىپ جاتىر. كوبى امال­سىز سونى الىپ جاتىر, باعاسى – 11 مىڭ تەڭگە. وسى اۋىلدا كومىر تاسىمالداۋمەن اينالى­ساتىن 10 شاقتى كولىك بار, جۇرت سودان سا­تىپ الادى. ناۋىرزىم اۋدانى مەن وك­تيابر اۋىلىنىڭ جۇك كولىكتەرى دە وسى امان­قاراعايدان كومىر الادى. بىراق قازىر «كاماز»-داردىڭ وزىنە 5 توننادان ارتىق تيە­مەي جاتىر, – دەدى اۋليەكول اۋىلىنىڭ تۇر­عىنى باقىت ءتورين.

قاراسۋ جانە ناۋىرزىم اۋداندارى جىل­دا وسى امانقاراعايعا كەلگەن كو­مىر­دەن تاسىپ الادى. بيىل ناۋرى­زىم وڭى­رىندە جەكەنىڭ مەنشىگىندەگى ون شاق­تى جۇك كولىگى بىرىگىپ, تىكەلەي شۇبار­كول­دەن كو­مىر اكەپ جاتىر ەكەن. اۋدان تۇر­عىندارىنىڭ ايتۋىنشا, ەلدىڭ كوبى وسى س­ا­پالى كومىردىڭ تونناسىن 24 مىڭ تەڭ­گە­دەن ساتىپ الىپ جاتىر.

ارقالىق قالاسى مەن امان­گەل­دى, جان­گەل­دين اۋداندارىندا قىس­قى وتىن جەت­كى­لىكتى. بىراق قوس­تا­نايدىڭ ماڭايىن­دا­عى بىرقاتار ەلدى مەكەن مەن جىتىقارا, بە­يىم­بەت مايلين اۋدانىنىڭ كەيبىر تۇر­عىن­دارى ءالى دە كومىرگە قول جەتكىزە ال­ماي وتىر.

وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە تكش باس­قار­ماسىنىڭ ءبولىم باسشىسى ەركىن اۋباكىروۆتىڭ ايتۋىنشا, 1 قىركۇيەككە دەيىن وبلىستاعى اۋرۋ­حانا, مەكتەپ سياقتى الەۋمەتتىك نى­سانداردىڭ ءبارى تولىقتاي كومىر­مەن قامتاماسىز ەتىلگەن. ەندى جەكە تۇرعىنداردى كومىرمەن قامتا­ما­سىز ەتۋ ماسەلەسىن شەشۋ مىندەتى تۇر.

– قازىر كومىر تاپشىلىعىن جو­يىپ, قىسقا قاجەتتى وتىننىڭ جەتكىلىكتى مول­شەرىن جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ جۇ­مىس­­تارى ءجۇرىپ جاتىر. تاياۋدا ەلوردادا وتكەن ارنايى جيىندا دا قىسقى وتىن تاپ­شىلىعى تۋرالى ءسوز بولىپ, وڭىر­لەر­گە قوسىمشا جۇك ۆاگوندارىن ءبولۋ ماسەلەسى قاراستىرىلعان. ودان كەيىن وبلىس باسشىلىعى يندۋستريا جانە ينفرا­قۇ­رى­لىم­دىق دامۋ مينيسترلىگىنە جانە «قتج – جۇك تاسىمالدارى» جاۋاپ­كەر­شى­لى­گى شەكتەۋلى سەرىك­تەس­تىگىنە حات جولداپ, كومىردى جە­دەل ءارى كەدەرگىسىز تاسىمالداۋ ءۇشىن قوسىمشا ۆاگوندار ءبولۋ, نە­گىزگى تەمىر جول توراپتارىندا كو­مىر تيەۋدى قامتاماسىز ەتۋگە كومەكتەسۋدى وتىنگەن. جاعدايدى مينيسترلىك تە ءبىلىپ وتىر. وب­لىس باسشىلىعى دا ءجىتى باقىلاۋىنا الدى. تاياۋ كۇندەرى قوسىمشا جۇك ۆاگوندارى ءبو­لى­نىپ قالار دەپ ۇمىت­تەنىپ وتىرمىز. قا­زىر وڭىردە بو­گا­تىر كومىرى بار, بىراق ونى ەش­كىم العىسى كەلمەي وتىر, – دەدى ەنەرگەتيكا ءبولىمىنىڭ باستىعى.

قوستاناي اۋدانىنا قاراستى نادەج­دين اۋىلىنىڭ تۇرعىنى قابىلجان ابزاروۆ قاريانىڭ سو­زىن­شە, جۇرتتىڭ بوگا­تىر­دى الماۋ سەبەبى – بۇل كومىردىڭ جانۋى قيىن, بىقسىپ, ءۇيدى تۇتىنگە تولتىرىپ جى­بەرەدى ەكەن. ءارى قىزۋى جوق, ءۇيدى جىلىتا المايدى. ونىڭ ۇستىنە, نەشە شەلەك كومىر سالساڭ, سونشا شەلەك كۇل الاسىڭ. سون­دىق­تان ەلدىڭ ءبارى شۇباركول, ول بولماسا, قاراجىرا كومىرىن العىسى كەلەدى.

وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە تكش باس­قار­ماسىنىڭ مالى­مە­تىن­شە, وبلىسقا قا­را­شا ايىنىڭ سو­ڭىنا دەيىن 30 مىڭ توننا, جەل­توق­سان ايىندا 35 مىڭ توننا كومىر جەت­كىزىلەدى.

قازىرشە قوستاناي قالاسىنىڭ وزىندە كومىردى كولىكتەپ ەمەس, قاپقا سالىپ ساتۋ­شى­­لار كوبەيىپ تۇر. ءبىر قابى 1300 تەڭگە تۇرادى. ولاردىڭ ءبىر-ەكەۋىنە قوڭىراۋ شالىپ, كومىر سۇراپ ەدىك, ء«بىتىپ كەتتى» دەگەن جاۋاپ الدىق.

قوستاناي وبلىسى