پەداگوگتەردىڭ بىلىكتىلىگىن كوتەرۋگە نە كەدەرگى؟

وزگەرىس جازدا ەنگىزىلەدى

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ 2021 جىلعى قىر­كۇيەك­تە جاريالاعان حالىققا جول­دا­ۋىندا: ء«بىلىم بەرۋ جۇيە­سى­نە جىگەرلى ءارى بىلىكتى ماماندار قاجەت. مۇعالىمدەردى قازىرگىدەي 5 جىلدا ەمەس, 3 جىلدا ءبىر رەت قايتا دايارلىقتان وتكىزۋىمىز كە­رەك دەپ سانايمىن. ويتكەنى ول­ار شاكىرتىنىڭ بويىنا جاڭا ءبى­لىم سىڭىرە الاتىنداي ناعىز اعار­تۋ­شى بولۋعا ءتيىس. بۇل رەتتە, ۇس­تاز­داردىڭ كۋرستان ءوتۋى ءۇشىن ءوز قال­تاسىنان اقشا تولەۋىنە جول بەرىلمەيدى», دەدى.

ال تاپسىرما ناقتى قاي ۋا­قىت­تا جۇزەگە اسىرىلماق؟ وسى سۇراقتى ءبىلىم جانە عىلىم مي­نيسترلىگىنە جولداعانبىز. اتال­عان ۆەدومستۆودان: «مي­نيس­ترلىك ءبىلىم بەرۋ ماسە­لە­لەرى بويىنشا كەيبىر زاڭ­نا­مالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر ەن­­گىزۋ بو­يىنشا زاڭ جوباسىن ازىر­­لەدى, ونىڭ ىشىندە 3 جىلدا ءبىر رەت پەداگوگتەردى قايتا دايار­­لاۋدى ۇيىمداستىرۋ تۋرالى وز­گە­رىس قاراستىرىلعان. زاڭ جوباسى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ كە­ل­ىسىمىن كۇتىپ تۇر. مينيسترلىك مەم­لە­كەتتىك ورگانداردان تۇس­كەن زاڭ جوباسى بويىنشا ۇسى­نىستارعا تالداۋ جۇرگىزۋدە. زاڭ 2022 جىلعى شىلدە ايىندا قا­بىلدانادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر», دەگەن جاۋاپ الدىق.

وسى رەتتە قوعام اراسىندا, ءتىپ­تى كەيبىر مۇعالىمدەردە «بىلىك­تى­لىك تەستىنەن دە, ياعني اتتەستاتتاۋدان دا 5 جىلدا ەمەس, 3 جىلدا ءبىر رەت وتكىزۋى مۇمكىن» دەگەن قاۋەسەت تاراپ ءجۇر. بۇعان پەداگوگ جۇرتشىلىعى: «بۇل سۇمدىق قوي. ءبىز روبوت ەمەسپىز. پورتفوليونى مۇنداي جيىلىكتە دايىنداپ ۇلگەرۋ مۇمكىن ەمەس», دەپ شۋلاپ جاتىر. ءتيىستى مينيسترلىكتەن بۇعان دا جاۋاپ الدىق. تۇسىنگەنىمىزشە, بىلىك­تى­لىك كۋرسى, ياعني قايتا دايار­لىق­تان ءوتۋدى اتتەستاتسيادان وتۋ­مەن, ياعني بىلىكتىلىك تەستىن تاپسىرۋمەن شاتاستىرىپ الماعان ابزال.

ء«ۇش جىلدا ءبىر رەت پەداگوگ­تەر­دىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ما­سە­لە­سى پەداگوگتەردى ءۇش جىلدا ءبىر رەت اتتەستاتتاۋدان وتكىزۋ دەگەن ۇعىمدى قالىپتاستىرمايدى. ورىن الاتىن وزگەرىستەر – بىلىك­تى­لىك ارتتىرۋ كۋرستارىنا عانا قا­­تىستى جۇزەگە اسىرىلاتىن ءىس-شا­را. ال پەداگوگتەردى اتتەستات­تاۋ «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ 15-بابىنىڭ 1-تارماعى 3) تارماقشاسىنا سايكەس 5 جىلدا كەمىندە ءبىر رەت وتكىزىلەدى. پەدا­گوگ­تەر ءۇشىن اتتەستاتتاۋ: بى­لىك­تىلىك تەستىلەۋ جانە قىز­مەت ناتي­جەلەرىن كەشەندى تال­دامالىق جي­ناقتاۋ (پورتفوليو) بويىنشا 2 كە­زەڭ­دى قام­تيدى», دەلىنگەن ۆەدومس­تۆو­نىڭ جاۋابىندا.

قاراما-قايشىلىق بار

پرەزيدەنتتىڭ سوزىنە قايتا ورالايىقشى. مەملەكەت باسشىسى ۇستازداردىڭ كۋرستان ءوتۋى ءۇشىن ءوز قالتاسىنان اقشا تولەۋىنە جول بەرىلمەيتىنىن مىقتاپ ەسكەرتتى. الايدا مۇعالىمدەر ءوز اقشاسىنا وقىعان, ءالى دە وقىپ ءجۇر. نەگە؟ قاراما-قايشىلىق نەدەن تۋىپ تۇر؟ سولتۇستىك قازاقستان وبلى­سى­نىڭ تايىنشا اۋدانىندا ماتەماتيكادان ساباق بەرەتىن فەرۋزا قايىربەكقىزى اقىلى كۋرستان وتۋگە ماجبۇرلەمەيتىنىن, بىراق ءماج­بۇر بولاتىنىن ايتتى.

«ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرەتىن وقۋشىسى بار مۇعالىمدەر بارىپ وقى­سىن. ايتپەسە ساعات بەرە المايمىز. بۇل زاڭعا قايشى بولادى», دەگەن سوڭ, ءوز قالتامىزدان اقشا شىعارىپ وقىدىق. زاڭ­مەن جۇرەيىك دەپ باردىق. ءسوي­تىپ «ورلەۋ» ورتالىعىنىڭ ينكليۋ­زيۆ­تى ءبىلىم بەرۋ كۋرسىنان وتتىك. ءۇش كۇنگە 15 مىڭ تەڭگە تولەدىك. قازىر كۋرستاردىڭ ءبارى اقىلى بولىپ كەتتى عوي. ءىرى قالالاردان ءتۇرلى حا­بارلامالار مەن شاقىرتۋلار كەلە­دى. 72 ساعاتتىق كۋرستار 30-40 مىڭ تەڭگە تۇرادى. جارايدى, قىزىقتىرعان كۋرستارعا ءوزىڭ-اق شىعىن شىعارىپ بارايىن دەيسىڭ. بىراق ساباعىڭدى تاستاپ بارعانىڭا جالاقىڭدى ساقتاپ قويمايدى عوي. وعان قوسا بارىپ-قايتۋ, بارعان جەرىڭدە ءجۇرىپ-تۇرۋ جولاقىڭ, پاتەراقىڭ, تاماعىڭ تاعى بار. قالتاعا سالماق سالىپ كەتەدى», دەيدى ف.قايىربەكقىزى.

ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ قازىر قولدانىستا جۇرگەن مەملەكەتتىك ستاندارت پەن وقۋ باعدارلاماسىندا بار. باعدارلامادا بار دۇنيە نەگە تەگىن وقىتىلمايدى؟

«ورلەۋ» بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ ورتالىعى «وقۋ-ادىستەمەلىك جۇ­مىستار» دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ەرجان بولسىنبەك ۇلى جوعارىداعى ساۋالىمىزعا: ء«بىزدىڭ ورتالىق ءبىلىم جانە عىلىم مينيس­ترل­ىگىمەن كەلىسىلگەن 132 وقۋ باع­دارلاماسى بويىنشا بيىل 30 مىڭنان اسا پەداگوگتى تەگىن كۋرس­تاردان وتكىزىپ, بىلىكتىلىگىن ارت­تى­رۋعا اتسالىستى. ورتالىقتا وقۋ باعدارلامالارى تەگىن نەمە­سە اقىلى بولىپ بولىنبەيدى. سوندا ءوز قالتاسىنان اقشا شى­عارىپ «ورلەۋدىڭ» كۋرستارىنان وتەتىندەر قايدان شىعادى؟ قا­زىر قولدانىستاعى زاڭعا سايكەس مۇعالىمدەر بەس جىلدا كەم دەگەندە ءبىر رەت تەگىن كۋرستان وتۋگە قۇقىلى. ال كەيدە ءبىر پەداگوگ ءوزىنىڭ پانىنە قاتىستى كۋرستان تە­گىن ءوتىپ الادى دا, ارتىنشا (ياعني ءبىرىنشى تەگىن كۋرسىنان وتكە­نى­نە 5 جىل وتپەستەن) قو­سىم­شا ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ كۋرسىنان وتۋگە ءماجبۇر بولادى. سوندايدا ول اقىلى وقيدى. تاعى ءبىر مىسال, قا­تارىنان 2 بالانى بوسانىپ, ۇزاق جىلعى دەكرەتتىك دەما­لىس­تان كەلگەن مۇعالىم بولۋى مۇمكىن. ول دا قايتا دايارلاۋدان ءوتۋى ءتيىس. سول سەكىلدى دەكرەتتەن نەمەسە جۇمىسقا باسقا سالادان قايتا قوسىلعان پەداگوگتىڭ جۇمىس ورنىندا تەگىن ورىن قالماي قالادى. مىنە, وسىنداي ماماندار ءوز قالتاسىنان اقشا شىعارىپ وقىپ جاتادى», دەپ جاۋاپ بەردى.

ورتالىق وكىلىنىڭ ايتۋىنشا, اقىلى وقۋ باعدارلامالارىنىڭ سانى ءار جىلداعى پەداگوگتەردىڭ سۇرانىسىنا قاراي وزگەرىپ وتىرادى. ماسەلەن, 2021 جىلى 132 وقۋ باعدارلاماسىنىڭ 32-ءسى اقى­لى وقىتىلعان. سونىڭ ىشىندە ينكليۋ­زيۆ­تى ءبىلىم بەرۋ كۋرسىنا سۇرانىس كوپ ءتۇسىپتى. ويتكەنى مەكتەپتەردە قازىر ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ كابينەتتەرى اشىلىپ جاتىر.

 بىلىكتىلىكتىڭ بەرەرى كوپ

ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرا­زيا ۇلت­تىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اعا وقى­تۋ­­شىسى اقمارال نياز­بە­كوۆا پە­­داگوگتەردىڭ ءوزى ىزدە­نىپ, بىلىك­تى­­لى­گىن ارتتىرۋعا بەيىم ەكە­نىن جەت­­­كىزدى.

«باسقا ساتىداعى پەداگوگتەردى بىلمەيمىن, بىراق جوعارى وقۋ ورىن­دارىنداعى وقىتۋشىلار ۇنەمى ىزدەنىستە جۇرەدى. مۇنى قا­زاق­ستاندىق ۋنيۆەرسيتەتتەر ارا­سىندا نەمەسە شەتەلدەردە ۇيىم­داستىرىلعان سەمينارلاردا توبە كورسەتەتىن ارىپتەستەردەن ءجيى بايقايمىن. ءوزىم دە وقۋ ورنى باسشىلىعىنىڭ جولداماسىن كۇتىپ وتىرماي, ونلاين, وفلاين دەمەي حالىقارالىق, قا­زاق­ستاندىق سەمينارلارعا مۇم­كىن­دىگىنشە قاتىسامىن. شىنىن ايتقاندا, اقىسىز كۋرستاردان وتەمىن, سەبەبى اقىلى سەمينارلار قالتانى قاعادى. دەگەنمەن قىزىقتى كۋرستاردىڭ كوبى اقىلى كەلە­تىنى بەلگىلى. جاڭا يدەيا, جاڭا داعدى, جاڭا ءادىس-ءتاسىل ار­قا­شان قاجەت. ونسىز دامۋ بولماي­دى», دەيدى ا.نيازبەكوۆا.

وقىتۋشىنىڭ ويىنشا, پەدا­گوگ­تەردى بەس جىلدا ءبىر ەمەس, ءتىپ­تى جىل سايىن بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ كۋرس­تارىنان وتكىزۋ كەرەك. بۇل – زامان­نىڭ تالابى.

ء«بىر جىلدارى ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتە وقىتۋشىلارعا جىلىنا بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ كۋرستارىنىڭ ساعاتىن 72 ساعاتقا جەتكىزسە, جالا­قى­سىنا قوسىمشا سىياقى بەرى­لە­تىن. سول كەزدە وقىتۋشىلار ءجيى ىزدەندى, سەمينارلارعا كوپ قا­تىستى. قازىر دە سايابىرسىعانى شا­مالى, ويتكەنى ءوزىن جەتىلدىرۋ سىياقى الۋ ءۇشىن ەمەس, كاسىبي دامۋ ءۇشىن, اينالىپ كەلگەندە ما­مان رەتىندە ءوزىڭ ءۇشىن قاجەت», دەيدى.

راسىمەن بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ كۋرستارىنان ءوتۋدىڭ ءوزىن قىزىق­تى­رىپ, ىنتالاندىرىپ, ستيمۋل بەرەتىندەي دەڭگەيگە جەتكىزسە, بىلىكتىلىكتىڭ بەرەرى مولايا تۇسەر مە ەدى. بۇل ءۇشىن البەتتە كۋرس­تار ەڭ الدىمەن, پەداگوگتەرگە تەگىن بولۋى كەرەك جانە وتەتىن ۋاقىتى اربانى دا سىندىرمايتىن, وگىزدى دە ولتىرمەيتىندەي بولعانى ابزال. مۇنى ءبىز اڭگى­مە­لەس­كەن مۇعالىمدەردىڭ كوبى ايتىپ وتىر. مىسالى, پەداگوگ قاۋىم 56 كۇن دەمالادى. سول ەڭبەك دەما­لىسى كەزىندە 2-3 اپتالىق كۋرس­تان وتكىزىپ السا, جىل سايىن بى­لىكتىلىگىن ارتتىرۋعا دا مۇم­كىن­دىك تۋادى-اق. وعان بارلىق تاراپ (وقىتاتىنى دا, وقيتىنى دا) مۇددەلى بولسا, قانە...