ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ – قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى

سول كەزدەگى جاعداي قازاقستان اۋما­عىندا ورنالاسقان اسكەري بو­لىمدەرگە دۇرىس جانە قاتاڭ با­قىلاۋ ورناتۋدى تالاپ ەتتى. وسى ماقساتتا 1991 جىلدىڭ 21 تا­مىزىندا ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىك كە­ڭەسى قۇرىلدى.

قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك سايا­­ساتىن دايەكتى تۇردە جۇزەگە اسىرا وتىرىپ, 1991 جىلى 25 قازاندا ن.ءا.نازارباەۆ «قازاق كسر مەم­لە­كەتتىك قورعانىس كوميتەتىن قۇ­رۋ تۋرالى» جارلىققا قول قويدى. مە­م­لەكەتتىك قورعانىس كومي­تە­­تىنىڭ توراعاسى بولىپ كەڭەس ودا­­عىنىڭ باتىرى, گەنەرال-لەيتەنانت (كەيىن ارميا گەنەرالى, «حالىق قاھارمانى») ساعادات نۇر­ماعامبەتوۆ تاعايىندالدى.

وسىنداي اۋمالى-توكپەلى ۋا­قىتتا 1992 جىلدىڭ 17 قاڭ­تا­رىندا كرەملدەگى سەزدەر سارا­يىن­دا بۇكىلوداقتىق وفيتسەر­لەر جيىنى ءوتتى. نۇرسۇلتان ءابىش­­­ ۇلىن سول جولى العاش رەت كور­­دىم. كەڭەس وداعى جوق, ال ونىڭ ارمياسى, ەڭ باس­تىسى, الاپات يادرولىق قارۋ-جاراققا يە الەمدەگى ەڭ قۋاتتى اسكەر ءالى ارەكەت ەتىپ جاتقان كۇردەلى جاع­داي قالىپتاسقان ەدى. بۇل ءبىز­دى عانا ەمەس, بۇكىل الەم قاۋىم­داس­تىعىن الاڭداتقان ماسەلە بولا­تىن. گەنەراليتەت تمد باس­شى­لا­رىنىڭ كەلۋىن تالاپ ەتكەندە, وعان ەكى-اق پرەزيدەنت – ب.ەلتسين مەن ن.نازارباەۆ قانا ءۇن قاتتى. سول جيىندا قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ءسوز سويلەپ, شيە­لە­نىسكەن احۋالدىڭ شەشىمىن تا­بۋى­نا بىردەن-ءبىر سەبەپشى بول­دى. وعان وفيتسەرلەر مەن گە­نەرالداردىڭ ورىندارىنان تۇ­رىپ قول سوققانى ءالى ەسىمدە.

 قازاقستان باسشىلىعى ال­عاش­­قى كەزەڭدە بارىنشا ۇس­تام­دى كوزقاراستى ۇستانىپ, دوس­تاستىق ەلدەرىنىڭ بىرلەسكەن كۇش­تە­رىن قۇرۋ يدەياسىن قولداعان ەدى. مۇنىڭ باستى ماقساتى پوست­كەڭەستىك مەملەكەتتەردىڭ ۇجىم­دىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ بولاتىن. ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ بۇل كوز­قاراسىن سول تۇستا اسكەريلەر عانا ەمەس, جالپى جۇرتشىلىق ما­قۇلداپ, قۋاتتاعانىن ايتا كەتۋ كەرەك.

تاۋەلسىز رەسپۋبليكانىڭ زاڭ­نا­ماسىنا سايكەس, سونداي-اق تمد-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر اراسىنداعى قول جەتكىزىلگەن كەلى­سىمدەر نەگىزىندە قازاقستان رەس­پۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ءتول قا­رۋلى كۇشتەرىمىزدى قۇرۋ تۋرالى جارلىعى دايىندالىپ, وندا ەلى­مىزدىڭ اۋماعىندا ورنالاسقان بۇرىنعى كەڭەس ارمياسى اسكەري بولىمدەرى مەن ولاردىڭ قارۋ-جا­راعى, دۇنيە-مۇلكى تۇگەل قا­زاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇزى­رە­تىنە بەرىلەتىنى اتاپ ءوتىلدى.

وسىناۋ تاريحي جارلىققا قا­زاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرە­زيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆ 1992 جىلى 7 مامىردا قول قويدى, بۇ­گىن­دە بۇل بۇكىلحالىقتىق مەرەكە – وتان قورعاۋشىلار كۇنى.

قازاقستاننىڭ اسكەري قۇرى­لى­سىن دامىتۋداعى كەزەك كۇت­تىرمەس مىن­دەتتىڭ ءبىرى جانە بىرەگەيى نور­ماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازانى قۇ­رۋ جانە اسكەرلەردى ءتيىمدى باس­قارۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ بولاتىن. سونىمەن قاتار وفيتسەر مامانداردى دايارلاۋ, قارۋ­لى كۇشتەردىڭ جاۋىنگەرلىك دايىن­دىعىن ۇيىمداستىرۋ, ونى جا­ساق­­تاۋ ءىسىن جولعا قويۋ, اسكەري ءتار­تىپتى ارتتىرۋ جانە قۇقىق بۇزۋ­شى­لىقتى ءتۇپ-تامىرىمەن جويۋ سياق­تى كوپتەگەن ماسەلەنى تەز ارادا شەشۋ قاجەت ەدى.

ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العانعا دە­يىن قازاقستان اۋماعىندا ورنالاسقان ورتا ازيا اسكەري وكرۋگىنە قاراستى ءىرى قۇرامالار مەن اسكەري بولىمدەر بىزگە كەڭەس­ وداعىنان مۇرا بولىپ قالدى.

بۇل ەڭ الدىمەن ايتساق, ۇشۋ اپپاراتتارىن الەمنىڭ كەز كەلگەن نۇكتەسىنە جەتكىزۋگە قابى­لەت­تى ەڭ زاماناۋي زىمىراندارى بار ەكى ديۆيزيادان تۇراتىن سترا­تە­گيا­لىق ماقساتتاعى كۇشتەر توبى ەدى. بۇدان باسقا, قۇرامىندا سترا­تە­گيالىق بومبالاۋشى ۇشاق­تا­رىنىڭ ديۆيزياسى, تانك ديۆيزيا­سى, اۋە قورعانىسى مەن اۆياتسيا كورپۋسى بار قۋاتتى 40-شى ارميا تۇردى.

سونداي-اق بىزدە ورتالىققا تى­كەلەي باعىناتىن: زىمىراندار­دى ەرتە انىقتاۋ ديۆيزياسى, بار­­لاۋ بولىمشەلەرى, كوپتەگەن اس­كەري قۇرىلىس بولىمدەرى, «باي­قو­ڭىر» عارىش ايلاعىنا قىزمەت كورسەتەتىن اۆياتسيالىق پولك, ءار­تۇر­لى سىناق ورتالىقتارى مەن پو­ليگوندار (سارىشاعان, ەمبى, كۋر­چاتوۆ) جانە دە باسقا بىرقاتار اس­كەري بولىمدەر بولدى.

مۇنىڭ ءبارى جاڭادان پايدا بولعان قازاقستان ارمياسىنىڭ ءبىر بولىگىنە اينالدى. سونىمەن قاتار قارۋ-جاراقتى, تەحنيكا­نى, ءارتۇرلى قويمالاردى, ەڭ­ باس­تىسى, اسكەري مامانداردى ساق­­تاپ قالۋ قاجەت بولدى. قارۋ­لى كۇشتەرىمىزدى قۇرۋ ەل باسى­نا تونگەن ەكونوميكالىق تاۋ­­قى­مەتتەر مەن اۋىر قارجى­لىق جاع­دايىندا جۇزەگە اسىرىل­عا­­نىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. باس­قا رەسپۋبليكالارمەن باي­لا­نىستىڭ ۇزىلۋىنەن, جا­نار-جا­عار­ماي مەن قوسالقى بول­شەك­تەر­دىڭ تاپشىلىعىنان اسكەري تەح­نيكا قوزعالىسسىز قالدى. وسى فاكتورلاردىڭ بارلىعى جەكە قۇرامنىڭ رۋحى مەن جاس قازاق­ستان­دىق ارميانىڭ جاۋىن­گەر­لىك ازىرلىگىنە اسەر ەتپەي قويمادى.

 قاي جاعىنان الىپ قاراساق تا, بۇل ەلىمىزدىڭ باسىنداعى قيىن كەزەڭ بولاتىن. كەيبىر ساۋەگەي ساراپشىلار قازاقستان كۇردەلى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە ساياسي پروبلەمالارعا تاپ بولادى دەپ بولجام جاساۋعا اسىقتى. شىنىندا دا, سول كەزدە بۇرىنعى كسرو ەلدەرىندە ۇلتارالىق سي­پاتتاعى قاقتىعىستاردىڭ وشاق­تا­رى پايدا بولا باستاعان-دى. بىراق ن.نازارباەۆتىڭ باستامالارىن ءبىراۋىزدان قولداپ, ءبىر ماقساتقا جۇدىرىقتاي جۇمىل­عان قازاقستاندىقتار ەلدەگى تىنىش­تىق پەن ۇلتارالىق تاتۋلىقتى ساق­تاي ءبىلدى.

بۇل رەتتە ەلباسىنىڭ كورەگەن­دى­گى ارقاسىندا جاس قازاق ارمياسىن دامىتۋ ۇلتتىق جانە اي­ماق­تىق مۇددەلەردى, اسكەري قۇرى­لىس­­تىڭ حالىقارالىق تاجىري­بە­سىن, قازاقستاننىڭ قاۋىپ­سىزدىگىنە تونەتىن قاۋىپ-قاتەر­لەر­دىڭ الە­ۋ­ە­تىن ەسكەرە وتىرىپ, سايا­سي رەاليزم قاعيداسىنا سايكەس جۇ­زەگە اسى­رىلدى.

جوعارىدا ايتىلعانداي ەل اۋما­عىندا تۇرعان 40-شى ارميا­نىڭ اسكەري بولىمدەرىنىڭ نەگىزىندە قۇرلىق اسكەرلەرىمىز, بۇرىنعى اۋە ارمياسىنا قاراستى ارالاس اۆياكورپۋستىڭ نەگىزىندە اسكە­ري-اۋە كۇشتەرىمىز جانە اۋە شابۋىلىنا قارسى كورپۋستىڭ قۇرا­مالارى مەن بولىمشەلەرىنىڭ نەگى­زىن­دە اۋە قورعانىسى كۇشتەرىمىز قۇرىلدى.

ۇيىمداستىرۋ كەزەڭىنىڭ مەر­زىم­دەرى دە قاتاڭ بەلگىلەندى: ءۇش اي ىشىندە كسرو-دان مۇراعا قالعان اسكەري تەحنيكا مەن دۇنيە-م ۇلىك قابىلدانىپ الىندى, اسكەر­لەر­دى تىكەلەي باسقارۋ جۇيەسى قۇ­رىل­دى جانە تمد قورعانىس مينيس­تر­لىك­تە­رىمەن ءوزارا بىرلەسىپ ءىس-قيمىل جاساۋ جولعا قويىلدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اسكەرلەرىن قار­جى­لىق, ماتەريالدىق-تەحني­كالىق جانە مەديتسينالىق تۇرعىدان قام­تا­­ماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى شەشى­لە باستادى.

ءوزىمىزدىڭ اسكەري كادرلاردىڭ بول­ماۋى جانە ارميانى قۇرۋداعى قا­جەت­تى تاجىريبەنىڭ جوقتىعى تو­­تەن­شە شەشىمدەر قابىلداۋعا, سونىڭ ىشىندە تاجىريبەلى پرا­پور­ششيك­­تەر مەن سەرجانتتار ەسەبى­نەن اسكەري قىزمەتشىلەر ءۇشىن جە­دەل­­دەتىلگەن كۋرستار اشۋعا تۇرت­­كى بولدى. بۇرىنعى وقۋ ورىن­دا­رىن زا­مان تالابىنا ساي قاي­تا قۇرۋ جانە جەتىلدىرۋ قولعا الىن­دى.

مەملەكەت باسشىسى بەكىتكەن ەلى­مىزدىڭ اسكەري ساياساتى نەگىزىنەن قا­رۋلى كۇشتەردىڭ دامۋ باعىتىن انىق ايقىنداپ بەردى. بىرقاتار زاڭ اكتىلەرىنىڭ قابىلدانۋى نا­تيجەسىندە مەملەكەتتىڭ اسكە­ري سا­لا­سىن دامىتۋدىڭ نورما­تيۆ­تىك-قۇقىقتىق بازاسى جاسالدى. تۇتاس­تاي العاندا, اسكەري باسقارۋ­دىڭ بۇكىل جۇيەسى – مەملەكەتتىك دەڭگەيدەن باستاپ اسكەر دەڭگەيىنە دەيىن وزگەرىسكە ۇشىراپ, ول بۇگىنگى كۇن­نىڭ شىندىعىنا سايكەس كەلتى­رىلدى.

سونىمەن قاتار مەملەكەتتىڭ قا­لىپتاسۋ كەزەڭىندەگى اسكەري قا­ۋىپ­سىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جۇ­­­يە­سىن قالىپتاستىرۋعا باعىت­تال­­عان ءبىرىنشى اسكەري دوكت­ري­نا ازىرلەندى. مەملەكەتتىڭ اس­كە­ري ۇيىمىن ءتيىمدى دامىتۋ جول­دارىن ىزدەستىرۋ كەلەسى ءتورت اسكەري دوكترينادا دا كورىنىس تاپتى, ولار قارۋلى كۇشتەردى دا­مىتۋدىڭ تەوريالىق جانە ۇيىم­داستىرۋشىلىق نەگىزدەرىن بەل­گى­لەدى, سوعىس پەن بەيبىتشىلىك ماسەلەلەرىنە جانە قازىرگى زامانعى قاۋىپ-قاتەرلەردى ەسكەرە وتىرىپ, ەلىمىزدىڭ اسكەري قاۋىپسىزدىگىن قام­تاماسىز ەتۋگە دەگەن نەگىزگى كوز­قا­راستاردى ايقىندادى.

سونداي-اق 2000 جىلعى اس­كە­ري دوكترينا اياسىندا ق­ا­رۋ­لى كۇشتەردى جالپى ىشكى ءونىم­نىڭ 1%-نان كەم ەمەس كولەم­دە كەپىلدەندىرىلگەن باعدار­لا­ما­لىق-ماقساتتى قارجى­لان­دى­رۋ قا­عي­دا­سىنىڭ العاش رەت بەكى­تىل­گەنىن ايتۋ كەرەك.

قارۋلى كۇشتەردىڭ قۇرىلىمى مەن قۇرامى ايقىندالىپ, مەملە­كەت­تىڭ اسكەري گەوگرافياسى ىقتي­مال قاۋىپتەر نەگىزىندە قايتا قا­­رال­دى. وسىلايشا, وزدەرىنىڭ ءتيىس­تى ستراتەگيالىق ماقساتتارى بار ءۇش اسكەر تۇرىنەن – قۇرلىق اس­كەر­لەرىنەن, اۋە قورعانىسى كۇش­تەرىنەن جانە اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنەن تۇراتىن قارۋلى كۇش­­تەردىڭ قۇرىلىمى بەكىتىلدى. ولار­­دىڭ قۇرامى مەملەكەتكە ءتونۋى مۇمكىن اسكەري قاۋىپتەردى ەس­كەرە وتىرىپ وڭتايلاندىرىلدى جانە شەشۋگە ءتيىس مىندەتتەرى ناق­تى­لاندى.

گەرمانيامەن بۇرىن جاسالعان حالىقارالىق كەلىسىمدەرگە سايكەس سۋ ىعىستىرۋى 70 توننا بولاتىن ءتورت شاعىن پاترۋلدىك كاتەر الىن­دى. كەزىندە ورال قالا­سىن­دا­­عى كسرو-نىڭ قۋاتتى قور­عا­نىس كەشەنى قۇرامىندا بولعان جەرگىلىكتى زاۋىتتا ءتول اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىمىز ءۇشىن ارنايى جا­سالعان كەمە 1996 جىلدىڭ ما­مىر ايىندا سۋعا ءتۇسىرىلدى. بۇدان ءسال بۇرىن ءدال وسى زاۋىتتا  قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ تاپسىرىسى بو­­يىنشا جۇردەك پاترۋل­دىك كاتەر شىعارىلعان بولاتىن.

قارۋلى كۇشتەردى قۇرۋدىڭ باستاپقى كەزەڭىندە مەملەكەت باس­شىسى ن.ءا.نازارباەۆ گارني­زونداردى ۇنەمى ارالاپ, اسكەر­لەر­دىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىسىپ, اسكەري قىزمەتشىلەرمەن اڭگىمەلەسىپ, وتكىزىلىپ جاتقان وقۋ-جاتتىعۋلارعا قاتىسىپ وتىردى.

قارۋلى كۇشتەردى قۇرۋ جانە جەتىلدىرۋ بويىنشا قابىلدانعان شە­شۋشى قادامدار تۋرالى ءسوز بول­عاندا ەلباسىنىڭ ەرەكشە ءرولىن, ونىڭ ەلىمىزدە عانا ەمەس, ودان دا تىسقارى جەرلەردەگى جو­عا­رى بەدەلىن اتاپ وتكەن ءجون. مىسالى, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي ارالاسۋىمەن رەسەيدەن اسكەري تەحنيكانى, جەتكىزۋ, ونىڭ ىشىندە س-300 زىمىراندار كەشەنى, ميگ-29, سۋ-27, سۋ-25, «ل-39» سياقتى جاۋىنگەرلىك ۇشاق­تاردى قايتارۋعا قاتىستى ماسەلەلەر ءوزىنىڭ وڭ شەشىمىن تاپتى. ءبىزدىڭ مامانداردى رەسەي فەدە­راتسياسىنىڭ جوعارى اسكەري وقۋ ورىندارىندا تەگىن وقىتۋ تۋرا­لى دا وڭتايلى ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزىلدى.

ەلباسىنىڭ اسكەري قا­ۋىپ­سىز­دىك­تى قامتاماسىز ەتۋدەگى كۇش-جىگەردى بىرىكتىرۋ قاجەتتى­لى­گى­نە دەگەن بەرىك سەنىمى ارقاسىندا ۇجىم­دىق قاۋىپسىزدىك شارتى (كەيىن­نەن ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارتى ۇيىمى) شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرىلعان كواليتسيالىق اسكەري قۇ­رىلىستىڭ نەگىزى قالاندى.

تمد مەملەكەتتەرى اراسىن­دا­عى ءتيىمدى شەشىمدەردىڭ ءبىرى 1995 جىلدىڭ 10 اقپانىنداعى دوس­تاس­تىققا قاتىسۋشى بارلىق مەم­لەكەتتەردىڭ مۇددەسىن كوزدەي­تىن بىرىككەن اۋە قورعانىسى جۇيەسىن قۇرۋ تۋرالى شەشىم بولاتىن. بىرىككەن اۋە قورعانىسى جۇيەسىنىڭ ماقساتى تمد-عا قاتىسۋشى مەم­لە­كەتتەردىڭ اۋە شەكارالارىن قورعاۋ, اۋە كەڭىستىگىن پايدالانۋدى باقىلاۋ, اەروعارىشتىق شابۋىل قاۋپى مەن ونىڭ باستالۋىن الدىن الا ەسكەرتۋ, ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ اسا ماڭىزدى نىساندارىن اۋە شابۋىلدارىنان قورعاۋ بولىپ تابىلدى.

قازاقستان تمد ەلدەرىمەن قا­تار ناتو-مەن, سونداي-اق اقش, قىتاي حالىق رەسپۋب­لي­كاسى, تۇركيا, گەرمانيا جانە باسقا دا مەملەكەتتەرمەن اسكەري جانە اس­كە­ري-تەحنيكالىق ىنتى­ماق­تاستىق ورناتا باستادى.

بۇل جونىندە نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ ءوزى بىلاي دەيدى: ء«بىز ەش­قاشان تەك ىشكى قاۋىپسىزدىكتى قام­تا­ماسىز ەتۋمەن شەكتەلگەن جوق­پىز جانە تۇراقتىلىق ءۇشىن بارىنشا كەڭ اۋقىمدا نەگىز جاساۋعا ۇمتىلدىق. ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتى, قازاقستاننىڭ حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك قۇرىلىمدارىنا, ەڭ الدىمەن, ۇقشۇ مەن شىۇ-عا قاتىسۋى ءدال وسىعان باعىتتالعان».

قازاقستان ارمياسىن رەفورمالاۋ بارىسىندا اسكەري ءبىلىم بەرۋ مەن اسكەري كادرلاردى دايارلاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ, ۇلتتىق اسكەري-عىلىمي بازانى قۇرۋ جانە دا­مىتۋ ماسەلەلەرى باسىم با­عىت­تار رەتىندە قاراستىرىلدى.

جوعارى بىلىكتى اسكەري كادر­لار­دى دايارلاۋدىڭ ۇزدىكسىز, كوپ دەڭگەيلى جانە ءبىرىزدى وقۋ پروتسەسى باسشىلىقتىڭ جوسپارىنا سايكەس اسكەري ءبىلىم بەرۋدىڭ بىرقاتار دەڭ­گەيى مەن كەزەڭىن قام­تي­تىن بولدى. قازاقستاندىق اس­كە­ري قىزمەتشىلەردى شەتەلدىك اس­كەري وقۋ ورىنداردا دايارلاۋ ماسە­لەلەرى قايتا قارالىپ, ولاردى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە وقىتۋ مۇمكىن ەمەس جاعدايدا, تەك وتە تاپشى ما­ماندىقتار بويىنشا عانا سىرت­قا ءبىلىم الۋعا جىبەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. بوساتىلعان قارا­جات­تى قازاقستانداعى اسكەري وقۋ ورىن­دارىن دامىتۋعا جۇمساۋ انا­عۇرلىم تيىمدىرەك بولدى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرە­زي­­دەنتىنىڭ 1996 جىلعى 1 شىل­دە­دەگى جارلىعىمەن پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتە تەڭدەسى جوق كىشى كومان­دير­لەر – كاسىبي سەرجانتتاردى دايىندايتىن بىرەگەي اسكەري وقۋ ورنى – كادەت كورپۋسى قۇرىلدى. كاسىبي اسكەر قۇرۋ باعىتىندا جا­سال­عان وسى قادامنىڭ ۋاقتىلى جانە ومىرشەڭ شەشىم ەكەندىگىن ۋاقىت دالەلدەدى. قازىر كادەت كور­پۋسىنىڭ تۇلەكتەرى قارۋلى كۇش­تەر­دىڭ بارلىق تۇرلەرى مەن بۋىندارىندا قىزمەت اتقارادى جانە وزدەرىنىڭ كاسىبي بىلىكتىلىكتەرىن بايقاتىپ كەلەدى.

بۇدان بولەك, قۇرلىق اسكەر­لە­رىنىڭ اسكەري ينستيتۋتى, اۋە قورعانىسى كۇشتەرىنىڭ اسكەري ينستيتۋتى, راديوەلەكترونيكا جانە بايلانىس اسكەري-ين­جە­نەر­­لىك ينستيتۋتى جانە بىرقاتار وقۋ ورىندارى جەمىستى ەڭبەك ەتۋدە. بۇگىندە ەلىمىزدەگى ەڭ جوعارى اسكەري وقۋ ورنى – ۇلت­تىق قور­عا­نىس ۋنيۆەرسيتەتى قازاق­ستان رەس­پۋبليكاسى تۇڭعىش پرە­زي­دەن­تى – ەلباسىنىڭ ەسىمىمەن اتالادى.

ەلباسى الدىڭعى قاتارلى مەم­لە­­كەتتەر ارميالارىنىڭ سوعىس قارۋىن جاساۋداعى دامۋ تەندەنتسيالارىن تۇسىنە وتىرىپ جانە حح عاسىردىڭ باسىنداعى اسكەري قاقتىعىستار تاجىريبەسىن ەسكەرە وتىرىپ, كەلىسىلگەن مەملەكەتتىك اسكەري-تەحنيكالىق ساياساتتى ازىر­لەۋ­گە تاپسىرما بەردى, ول قازاق­ستان ارمياسىن ەڭ وزىق قارۋ-جاراقپەن جانە اسكەري تەحنيكامەن ساپالى قايتا قارۋلاندىرۋدىڭ نەگىزگى ەلەمەنتىنە اينالدى. اس­كە­ري-ونەركاسىپ كەشەنىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ شارالارى قابىل­دان­دى, قارۋ-جاراق پەن اسكەري تەحنيكانى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى.

بۇل ءىستىڭ ودان ءارى قارقىندى دامۋىنا قازاقستان استاناسىندا ۇيىمداستىرۋ داستۇرگە اينالعان KADEX (Kazakhstan Defence Expo) حالىقارالىق قارۋ-جاراق پەن اسكەري-تەحنيكالىق م ۇلىك كور­مە­سى جاڭا سەرپىن بەردى.

KADEX حالىقارالىق ديا­لوگ­تىڭ نەگىزگى الاڭى رەتىن­دە قارۋلى كۇشتەرىنىڭ, باسقا دا اسكەرلەر مەن اسكەري قۇرى­لىم­دار­دىڭ قاجەتتىلىكتەرىنە سايكەس وتاندىق كاسىپورىنداردىڭ دامۋ مۇم­كىندىكتەرى مەن كوكجيەكتەرىن كەڭەيتىپ, ولاردىڭ ونىمدەرىن شە­تەل­دىك نارىققا شىعارۋعا ىق­پال ەتىپ, تەحنولوگيالىق جاڭ­­­عىرتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا تاجىريبە الماسۋعا قولايلى جاع­­­داي جاسايدى. سونىمەن قا­تار كورمە ەلى­مىزدىڭ ىشكى نا­رى­عىنا اسكە­ري جانە ارنايى ماقساتتاعى بۇيىم­دار­دى شى­­عاراتىن ءىرى شەتەلدىك ازىر­لەۋ­شىلەر مەن وندىرۋشىلەردى تار­تۋعا كومەكتەسەدى.

ەلىمىزدىڭ جوعارعى باسشى­لى­عىنىڭ ءجىتى نازارى مەن مەم­لە­كەتتىك قولداۋى ارقىلى بۇگىندە قازاقستاننىڭ قارۋلى كۇشتەرى زاماناۋي, جاۋىنگەرلىك ازىر­لىگى جوعارى جانە قۋاتتى ارميا رە­تىن­دە قالىپتاستى.

قازاقستان ارمياسىنىڭ تابىس­تارى نەگىزىنەن ەلباسىنىڭ اسكەري قۇرىلىس سالاسىنداعى سارابدال ساياساتىنىڭ, قارۋلى كۇشتەرگە دەگەن ۇدايى قامقورلىعىنىڭ ناتيجەسى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭ­عىش پرەزيدەنتى – ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ ءتول اسكەرىمىزدى نەگىزىن قالاۋشى جانە قازىرگى زامان تالابىنا ساي ونىڭ جاڭا كەلبەتىن قالىپتاستىرۋشى بولىپ تابىلادى.

بۇگىنگى كۇنى وسى باعىتتاعى تاريحي ساباقتاستىق قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقا­ەۆ­­تىڭ ءجىتى نازارىنىڭ ارقا­سىن­­دا ءارى قاراي جۇيەلى تۇردە جۇ­زە­گە اسىرىلۋدا. اسكەرلەردىڭ بار­لىق تۇرلەرى مەن تەكتەرىنىڭ جاۋىنگەرلىك الەۋەتى ارتا ءتۇستى. وتىز جىل بويى قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرى ەلىمىزدىڭ ەگەمەندىگى مەن اۋماقتىق تۇتاس­تىعىنىڭ كەپىلى بولىپ كەلدى جانە الداعى ۋاقىتتا دا بولا بەرمەك.

مۇحتار التىنباەۆ,

ارميا گەنەرالى,

«حالىق قاھارمانى»,

«قارۋلى كۇشتەر ارداگەرلەرى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى