Trade-in: ەسكىدەن قۇتىلۋ ما, اقشادان ۇتىلۋ ما؟

بىلتىردان بەرى قۇرىلىس كومپانيالارى جۇرتشىلىققا ەسكى پاتەردى جاڭاسىنا اۋىس­تى­رۋدى ۇسىنا باستادى. ال­بەت­تە, نارىقتاعى كەز كەلگەن كاسىپ­ورىن الدىمەن ءوزىنىڭ پايداسىن كوز­دەيتىنى انىق. ال ەسكى ءۇي­دى جا­ڭاسىنا اۋىستىرۋدىڭ تۇر­عىن­دار ءۇشىن تيىمدىلىگى قانداي, جالپى مۇنداي ۇسىنىسقا كەلىسكەن دۇرىس پا, اڭگىمەمىز وسى جونىندە.

ۋاقىت وتكەن سايىن كەز كەلگەن دۇنيە ەسكىرەدى, ونىڭ ورنىن جاڭاسى باسادى. پسيحولوگيادا «جاڭاعا ۇمتىلۋ ءۇشىن الدىمەن ەسكىدەن قۇتىلۋ كەرەك» دەگەن تۇسىنىك بار. مۇنداي پسيحولوگيا اسىرەسە, امەريكالىقتاردا باسىم. وسى ەلدە وقيتىن ءبىر ارىپ­تەسىمىز: «ساۋدا جاساعانعا بەيىم امەريكالىقتار گاراجىندا جاتقان ەسكى-قۇسقى, كەرەك ەمەس زاتتارىن شىعارىپ ساتادى, ءتىپتى جوندەپ الۋعا بولاتىن سىنىق زاتتاردى دا ساتىلىمعا قويادى. ءبىر جاعىنان ەسكىدەن قۇتىلۋ بولسا, ەكىنشى جاعىنان اقشا جاساۋ – ماقسات» دەپ الەۋمەتتىك جەلىدە جازعانى ەسىمىزدە.

ال ءبىزدىڭ حالىقتىڭ پسيحولوگياسى قانداي؟ «كەرەك بولادى» دەيمىز دە بار-جوقتىڭ ءبارىن جيناي بەرەمىز. اسىلىندە, ەسكىدەن جاڭانىڭ كوبەيگەنى دۇرىس قوي. قوش, سونىمەن, ەلىمىزدە Trade-in جۇيەسىمەن الدىمەن ەسكى كومپيۋتەرلەر مەن ونىڭ بولشەكتەرى قابىلدانا باستادى. ودان كەيىن تۇرمىستىق تەحنيكالار ساتاتىن كەيبىر دۇكەندەر جەلىسى «ەسكى تەلەفونداردى جاڭاسىنا اۋىستىرامىز» دەگەن اكتسيانى ىسكە قوستى. ىلە اۆتونارىق سەگمەنتىندە ەسكى كولىكتى جاڭاسىنا اۋىستىرۋ جەلىسى پايدا بولدى. ال 2016 جىلى مەملەكەت قورشاعان ورتاعا زيانىن تيگىزىپ جاتقان كونە كولىكتەردى ازايتۋ ماقساتىندا ەسكى اۆتوماشينالاردى قابىلداۋ جوباسىن قولعا الدى. جۇرمەي قالعان «تەمىر تۇلپارىن» وتكىزگەندەرگە اقشالاي سەرتيفيكاتتار تاپسىرىلدى. «وكم وپەراتورى» جشس (وندىرۋشىلەردىڭ كەڭەيتىلگەن مىندەتتەمەلەرى) سايتىندا جاريا­لانعان مالىمەتتەر بويىن­شا بيىل قازان ايىنىڭ العاشقى ەكى اپتاسىنىڭ وزىندە 863 تەحني­كا جويۋعا تاپسىرىلىپ, سەرتيفي­كات باعدارلاماسى بويىنشا 34 كولىك وتكىزىلگەن. كولىگىن اقشا­عا تاپسىرعاندارعا بەرىلگەن قار­جى­نىڭ جالپى سوماسى – 221,6 ملن تەڭگە.

Trade-in «ساۋداسى» قازاقس­تان­دا قالاي جۇرگىزىلىپ جاتقانى, قانشا تەحنيكا وتكىزىلگەنى, نەشە ءۇي ساتىلعانى جونىندە جالپى ستاتيستيكالىق مالىمەت جوق. ءتىپ­تى­ trade-in-ءنىڭ ء«دامىن» بىزدەن بۇ­رىن كورگەن رەسەيدىڭ وزىندە مۇنداي تولىققاندى ستاتيستيكا تۇزىلمەگەن. ءبىر بىلەتىنىمىز, ەۋ­رو­پا­دا اۆتوكولىكتەردىڭ 80 پايىزى trade-in ادىسىمەن ساتىلادى ەكەن.

ال ەسكى پاتەردى جاڭاسىنا اۋىستىرۋ ساۋداسى ەلىمىزدە قالاي جۇرگىزىلەدى؟ قازاقستاندا مۇنداي قىزمەتتى بىرنەشە قۇرىلىس كومپانياسى ۇسىنىپ ءجۇر: BI Group, Nova City, RAMS Qazaqstan جانە MWC كومپانيالار توبى.

Trade-in باعدارلاماسىمەن تەك سالىنىپ جاتقان ۇيلەردى الۋعا بولادى جانە بۇل جۇيە ازىرشە تەك نۇر-سۇلتان مەن الما­تى قالاسىندا بار. ونىڭ كلاس­سيكالىق ۇلگىسى مىناداي: پاتەردىڭ يەسى ەسكى باسپاناسىن قۇرىلىس كومپانياسىنا تاپسىرادى دا ونىڭ ورنىنا سول مەكەمە سالىپ جاتقان قۇرىلىستان ءبىر پاتەر الادى. ارينە, جاڭا ءۇي ەسكىسىنەن قىمبات. سوندىقتان جەتپەي تۇرعان اقشاسىن ءۇي ساتۋشى قۇرىلىس كومپانيا­سىنا اكەپ سالۋى كەرەك. ول قارجىنى بانكتەن الا ما, الدە كومپانيامەن كەلىسىپ, ءۇي بىتكەنشە ءبولىپ تولەي مە – ول ساتۋشىنىڭ قۇزىرىندا. ال وسى كەزەڭ ىشىندە الگى ەسكى ءۇيدى العان كومپانيا ونى وزدەرىنىڭ سەرىكتەس ريەلتورلارى ارقىلى ساتىلىمعا شىعارادى.

Trade-in-مەن MWC كومپانيالار توبى بيىلعى جازدان باستاپ اينالىسا باستاعان. مەكەمەنىڭ ساتۋ ءبولىمىنىڭ مەنەدجەرى ىڭكار ەرلان­قىزىنىڭ ايتۋىنشا, مۇن­داي ءتاسىل ەلوردالىق تۇر­عىن­داردىڭ اراسىندا ەندى عانا تانىمال بولا باستاپتى. بۇگىندە ەسكى ءۇيىن جاڭاسىنا اۋىستىرعىسى كەلگەندەردىڭ قاراسى كوبەيگەن. «مەنىڭ الدىما كۇنىنە ونداعان ادام trade-in جونىندە كەڭەس سۇراي كەلەدى. سۇرانىس بولعاننان كەيىن ۇسىنىس تا بار. قازىر كومپانيا بۇل باعدارلاماعا ەرەكشە دەن قويا باستادى. Trade-in-ءنىڭ باستى ارتىقشىلىعى, ءۇيدى كومپانيا ساتىپ بەرەدى. بىراق تۇرعىندار ءۇيى ساتىلعاننان كەيىن جاڭا پاتەرىن قۇرىلىس بىتكەنشە كۇتۋى كەرەك», دەيدى مەنەدجەر.

 Trade-in باعدارلاماسىمەن كەز كەل­گەن ەسكى ءۇي وتە بەرمەيتىنىن دە ەس­كەرگەن ءجون. ۇيلەرگە قويى­لا­تىن بەل­گىلى ءبىر تالاپتار بار. BI Group كوم­پانياسىنىڭ رەسمي سايتىنداعى ما­لىمەتكە سۇيەن­سەك, تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرى­لى­سى 1970 جىلدان كەم بولماۋى جانە نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ اۋماعىندا بولۋى ءتيىس. دەمەك قوسشى, قوياندى سەكىلدى قالا ماڭىنداعى قالا­شىق­تار­داعى پاتەر trade-in-مەن وتپەيدى دەگەن ءسوز. سونىمەن قاتار تاپسىرىلاتىن ءۇيدىڭ قۇجا­تى تۇگەل, زاڭسىز جوبالاۋ جۇ­مىس­­تارى جۇرگىزىلمەگەن بولۋى شارت. ورتالىق جىلۋ, جا­رىق جۇيەلەرىنە قو­سىلعان, كۇر­­دەلى جوندەۋ جۇمىستارىن قا­جەت ەت­پەيتىن جاعدايدا بولۋى دا ەسكە­رى­لەدى.

جەر ۋچاسكەلەرى, جەر ۇيلەر, كوتتەدج­­دەر, ساۋلەت ونەرىنىڭ ەس­كەرت­كىشتەرى بولىپ تابىلاتىن عيماراتتار, پاركينگتەر, تۇرعىن ۇيگە ارنالماعان عي­ماراتتار جانە اۋماعى 200 شارشى مەتر­دەن اساتىن پاتەرلەر trade-in باع­دار­لاماسىمەن قابىل­دان­باي­تى­نىن دا ەسكەرتە كەتەيىك.

جالپى trade-in – قۇرىلىس سالاسىندا ەندى عانا قولعا الىنا باستاعان باعدارلاما. بۇل ءتىپتى – الەم بويىنشا ونشا تانىلا قويماعان ءتاسىل. دۇنيە ءجۇزى بويىنشا تەك امەريكادا ءساتتى جۇرگىزىلىپ جاتىر, دەيدى ساراپشىلار. پاندەميادان كەيىن trade-in رەسەيدە ەرەكشە دامي باستاپتى. ەندى قازاقستانعا دا كەلدى. اسىرەسە قۇرىلىسقا سۇرا­نى­سى كوپ نۇر-سۇلتاندا وعان قىزىعۋشىلىق تانىتقاندار كوپ. باس قالاداعى trade-in-ءنىڭ شارتى قاراپايىم. مەنەد­جەر­لەردىڭ تۇسىندىرۋىنشە, ساتىپ الۋشى الدىمەن قۇرىلىس كومپانياسىنا بارىپ, پاتەر تاڭدايدى. سودان كەيىن تاڭداعان باسپاناسى ەشكىمگە ساتىلماس ءۇشىن ەنشىلەپ, جالپى باعاسىنىڭ 5-10%-ىن جارنا رەتىندە قۇيۋى كەرەك. بۇل راسىمدەر اياقتالعاننان كەيىن قۇرىلىس كومپانياسى ءۇي يەسىنىڭ پاتەرىن باعالاپ, ساتۋعا قويادى. وسىدان كەيىن ەكى تاراپ trade-in جونىندەگى كەلىسىمشارت جاساسادى. ەكەۋارا كەلىسكەن باعاعا پاتەر ساتىلعاننان كەيىن ساتىپ الۋشى جاڭا جىلجىمايتىن م ۇلىككە ۇلەستىك قاتىسۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويادى.

نارىقتاعى كەز كەلگەن كومپانيا ءوز پايداسىن كوزدەيتىنىن جوعارىدا ايتتىق. سول سياقتى trade-in باعدارلاماسىنىڭ دا ءوز تاۋەكەلدەرى بار. بۇل جو­نىن­دە پىكىر بىلدىرگەن قازاق­ستان قۇ­رى­لىس سالۋشىلار قاۋىم­داس­تى­عىنىڭ پرەزيدەنتى ۆيكتور ميكريۋكوۆتىڭ ايتۋىنشا, trade-in تاسىلىمەن اينالىساتىن قۇرى­لىس كومپانيالار ءۇيدى ريەلتور ارقىلى ساتادى. ال ريەلتورلار تەگىن جۇمىس ىستەمەيدى. ولاردىڭ قىزمەتىنە تولەنەتىن اقى ساتىلاتىن ءۇيدىڭ ەسەبىنەن نەمەسە ءۇي ساتۋشىنىڭ قالتاسىنان تولەنەدى, ياعني پاتەردىڭ جالپى قۇنىنىڭ 1%-ى ريەلتورعا بەرىلەدى. ايتالىق, ەگەر ءۇيىڭىز 50 ملن-عا باعالاناتىن بولسا, وندا ونىڭ 500 مىڭىن ريەلتوردىڭ قولىنا ۇستاتۋعا تۋرا كەلەدى. «Trade-in ءتاسىلى پاتەر ساتۋشىدان گورى كومپانياعا تيىمدىرەك. بۇل جەردە ءۇي يەسى ۇتىلۋى مۇمكىن. ويتكەنى ەسكى ءۇيدى قۇرىلىس سالۋشى ساتىپ السا, ول باعانى نارىقتاعىدان بىردەن 10-15%-عا تومەندەتەدى. ال بۇل ساتۋشىعا ءتيىمسىز, اقشادان ۇتىلادى, سوعان سايكەس ساتىپ الاتىن جاڭا ءۇيى دە قىمباتقا تۇسەدى. سوندىقتان ارتىق شىعىنعا باتپاس ءۇشىن ءۇيدى ءوزى ساتۋعا ارەكەت ەتكەنى ءجون», دەيدى ۆ.ميكريۋكوۆ.

ساراپشىنىڭ سوزىنە قارا­عان­دا كەيدە ريەلتورلاردىڭ 1%-دىق قىزمەت اقىسىن قۇرىلىس كومپانيالارى موينىنا الاتىن كەزدەر بولادى ەكەن, بىراق مۇنداي «مارتتىك» ىلۋدە ءبىر كەزدەسەتىن كورىنەدى.

Trade-in-ءنىڭ تاعى ءبىر كەم­شىن تۇسى, قۇرىلىس كومپانياسى ساتىلىمعا شى­عارعان پاتەر كەلىسىمشارتتىڭ ۋاقىتى بىت­كەنشە ءوتىپ كەتۋى كەرەك. ادەتتە ونىڭ مەرزىمى 2-3 ايدى قۇرايدى. ەگەر وسى ۋاقىتتىڭ ىشىندە ءۇي ساتىلماسا, وندا trade-in كەلىسىم­شارت­ىنىڭ كۇشى جويىلعان بولىپ ەسەپتەلەدى. «جال­پى العاندا trade-in – پاتەردى ساتۋ مەن وتكىزۋدىڭ جاقسى ءتاسىلى. ءۇيىن جا­ڭارت­­قىسى كەلگەن جاندار پاتەر ىزدەپ, اۋرەگە تۇسپەيدى. ونى ساتامىن دەپ تە قينالمايدى. مۇنىڭ ءبارىن قۇرىلىس كومپانياسى موينىنا الادى, ءتىپتى قۇجاتتاردىڭ زاڭدى جۇرگىزىلۋىنە دە ولار جاۋاپتى. بىراق جاڭا ءۇي ساتىپ الۋشىلار پاتەرىنىڭ ارزانداۋ باعاعا وتۋىنە دايىن بولۋى كەرەك. ال پاتەرى ساتىلىپ كەتسە, ءۇيىن جاڭا قوجايىنعا 15 كۇننىڭ ىشىندە بوساتىپ بەرۋگە ءتيىس. قۇرىلىس بىت­كەن­شە پاتەر جالداپ, قوسىمشا شى­عىنعا ۇشىرايتىنىن دا ۇمىت­پا­عان ءجون», دەيدى ساراپشى.

ماماندار سونداي-اق trade-in كە­لىسىمشارتى جاسالعاننان كەيىن ودان باس تارتۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن دە ەسكەرتەدى. ەگەر كەلىسىم ساتىپ الۋشى جاقتان بۇ­زىلسا, وندا ول كومپانياعا ءۇيدىڭ جالپى قۇنىنىڭ 1-2%-ىن ايىپپۇل سانكتسياسى رەتىندە تولەۋىنە تۋرا كەلەدى.

ال زاڭگەرلەر بولسا, قۇرىلىس كومپانياسىمەن كەلىسىم جاساردا قۇجاتتاعى شارتتاردى مۇقيات وقۋعا كەڭەس بەرەدى. شارتتا ەكى جاقتىڭ قۇقىعى دا اشىق ءارى ناقتى جازىلۋى ءتيىس. اتاپ ايتقاندا, ەسكى جانە جاڭا پاتەردىڭ باعاسى; كەلىسىمشارت بۇزىلعان جاعدايدا ايىپپۇل سانكتسياسىن قولدانۋ ماسەلەسى (تەك ساتىپ الۋشى عانا ەمەس, كومپانيانىڭ دا ءوندىرىپ بەرەتىن اقىسى كورسەتىلۋى ءتيىس); شارتتىڭ وزگەرۋ ءتارتىبى جانە قۇرىلىس سالۋشى ۋادە ەتكەن كەلى­سىمدەر مەن شارتتاردىڭ ءبارى قۇجاتتا قاتتالۋى كەرەك. ايت­پە­سە ءۇي ساتۋشى ۇتىلۋى مۇمكىن. «قۇ­رىلىس سالۋشى كەپىلدىك بەر­مەيىنشە ەشقانداي قۇجاتقا قول قو­يىلماۋى كەرەك», دەيدى زاڭگەر­لەر.

ەسكىسىنەن جاڭاسى كوبەيگەن قازىرگى زاماندا تۇرعىن ءۇي قۇرى­لى­سى سالاسى دا جاڭارىپ, دامىپ كەلەدى. بۇگىنگى تۇرعىن ءۇي كە­شەندەرىن بۇرىنعى «حرۋششەۆكالارمەن» سالىستىرا المايسىز. ءبارى جاڭارعان, كەڭەيگەن, كوركەيگەن. قۇرىلىسشىلار قازىر كىرە-بەرىستەردى دە جايناتىپ قويدى. كىرسە شىققىسىز نەبىر كوركەم دالىزدەر مەن پودەزدەر پايدا بولدى. بۇرىن پاتەر توبەسىنىڭ بيىكتىگى – 2,7 م بولسا, بۇگىنگى قۇرىلىستار 3-3,3 مەترگە جەتتى. بۇرىنعى ۇيلەردە جالعىز جۋىناتىن بولمە بولسا, قازىرگى پاتەرلەردە كەمى ەكەۋدەن بار. مىنە, وسىنداي جاڭارۋلاردى كورگەندە ەلدەن قالماي, ەسكى ءۇيدى جاڭاسىنا اۋىستىرعان دا دۇرىس پا دەيسىڭ. ءارى «جاقسى جەردە جاتساڭ, جاقسى ءتۇس كورەسىڭ» دەگەن دە ءتامسىل بار. ارينە, ادام تۋىپ-ءوسىپ, ابدەن باۋىر باسقان مەكەنىن قيعىسى كەلمەيدى. اسىرەسە قالادا ءبىر جەردەن ەكىنشى جەرگە كوشۋ وڭاي ەمەس. بۇل ءبىر جاعىنان ماتەريالدىق شىعىندى قاجەت ەتسە, ەكىنشى جاعىنان ۇيرەنىسكەن ورتا, مەكتەپ, بالاباقشا, كولىك ينفراقۇرىلىمدارىنىڭ ۇيگە جاقىندىعى دا تاڭداۋىڭىزعا اسەر ەتەدى. سوندىقتان تۇرعىندار ءۇيىن ءدال كولىكتەي نەمەسە گادجەتتەي كوپ اۋىستىرا بەرمەيدى. Trade-in-ءنىڭ الەم بويىنشا ونشا تانىمال بولا قويماۋىنىڭ ءبىر سەبەبى دە وسى بولسا كەرەك.