ءار كورەرمەننىڭ جۇرەگىندە – ءوز مۇقاعاليى بار. بۇل فيلم – اقىن ءومىرىن زەرتەۋدىڭ سوڭى ەمەس. وسى تاقىرىپقا قىزىققان كەز كەلگەن رەجيسسەر كەلەشەكتە مۇقاعاليدى جاڭاشا قىرىنان اشىپ كورسەتۋگە مۇمكىندىگى بار.
اقىن تابيعاتى, تالانتى, ونىڭ پسيحولوگياسى, تاعدىرى – اشىق تاقىرىپ. وزەكتىلىگىن جويمايدى. سەبەبى, مۇقاعالي ماقاتاەۆ – شىن مانىندە تاعدىرلى اقىن. ونىڭ عۇمىرى كينو ونەرىنە سۇرانىپ تۇرعان دايىن ماتەريال.
«مۇقاعالي» ءفيلمى – رەجيسسەر بولات قالىمبەتوۆتىڭ ىشكى الەمىنەن قايناپ شىققان بەينە. اۆتورلىق شەشىمى. وتاندىق پروكاتقا شىققان وسى جاڭا ءفيلمنىڭ كوركەمدىك مازمۇنىن, يدەياسىنىڭ قۇندىلىعىن ارنايى كاسىبي مامان رەتىندە تۇجىرىمداپ بەرۋ ماڭىزدى دەپ ەسەپتەيمىن. اقىن جۇرەگىن زەرتتەۋگە سەزىمتال تۇيسىك كەرەك. اقىن ماماندىق ەمەس, ول – كۇي. جۇرەكتىڭ كۇيى. سەزىنۋ شەبەرلىگى. تەرەڭ يىرىمدەرمەن سۋرەتتەۋ ءتىلى. مۇقاعالي ماقاتاەۆ – قازاق پوەزياسىنداعى تاعدىرلى اقىن. بۇل تاقىرىپتى يگەرۋ – قازاق كينو تاريحىندا تۇلعالاردى تانۋعا جاسالعان ماڭىزدى قادام. اقىنداردىڭ ءومىرى دە سيرەك زەرتتەلگەن تىڭ تاقىرىپ.
تاعدىرى كۇردەلى تۇلعانىڭ بەيساناسىنىڭ يىرىمدەرىن زەرتتەۋ ماڭىزدى. بارلىق سۇراقتىڭ جاۋابى سول جاقتا تۇرادى. پسيحولوگيا عىلىمىندا بۇل پروتسەسس زەرتتەلىپ, جولعا قويىلعان. بۇل, بىرىنشىدەن قورشاعان ورتاداعى ءجايتتاردى جۇرەككە تەرەڭ قابىلداۋدىڭ ناتيجەسى. جوعارعى سەزىمتالدىق. شەشىمىن تاپپاۋ. كۇيزەلۋ. سوقتىعىسۋ. وزىڭنەن ءوزىڭ قاشىپ قۇتىلا الماۋ. جاراتىلىستىڭ ءبارى ساعان قارسى شىعىپ تۇرعانداي قابىلداۋ. مۇڭ – مۇقاعاليدىڭ جانىنىڭ ءبىر بولشەگى بولدى. ءوزىن جالعىز سەزىندى.
بۇل فيلم – رەجيسسەر بولات قالىمبەتوۆتىڭ دۇنيەتانىمىنداعى مۇقاعاليدىڭ الەمى. شىعارماشىلىق ىزدەنىسىنىڭ ناتيجەسى. فيلمدە رەجيسسەر اقىن كوڭىل-كۇيىنىڭ بەينەلى بوياۋىن اشۋدىڭ باستى ەكپىنىن – كۇرەڭ كۇز مەزگىلىنە قويادى. بۇل مەزگىل – مۇقاعالي تابيعاتىنا ءتان ىشكى كۇيدىڭ سىرىن اشادى. «كۇرەڭ كۇز» ولەڭىنىڭ تۋى اقىن عۇمىرىندا زور مازمۇنعا يە. كەز كەلگەن اقىننىڭ ولەڭ جولدارى ونىڭ جان دۇنيەسىنىڭ ايناسى.
جاۋىن – ول دا ماڭىزدى بەينەلىك شەشىم. اقىن جۇرەكتىڭ كوز جاسى. ىشكى ارپالىسى. كۇيى. شاراسىزدىعى. جاۋاپسىز سۇراقتارى. شەشىمىن تاپپاعان ماسەلەلەرى. وكىنىشى. تاعدىرمەن تارتىسى. الەۋمەتتىك ورتادا ءوزىن جالعىز سەزىنۋى. جۇرەكپەن جازعان جىرلارى. ولەڭنەن باسقادان جانىنىڭ تىنىشتىق تاپپاۋى. قۇدايمەن تابيعاتتىڭ تىلىندە سىرلاسۋ زاڭدىلىعى. وسى ەرەكشەلىكتەردى رەجيسسەر پوەزيا تىلىندە ۇتىمدى سۋرەتتەپ بەرە الدى.
جاپىراق – جۇرەك. ءفيلمنىڭ ستسەناريىن جازعان جۇسىپبەك قورعاسبەك وسى سوزدەردىڭ استارى ارقىلى اقىن جۇرەگىنىڭ تۇكپىرىندە جاسىرىنعان سىردى اقتارۋعا باسىمدىق بەرگەن. مۇقاعاليدىڭ وتباسىلىق ومىرىندەگى تۇرمىستىڭ كۇيىن اشادى. اقىن بالالارىنىڭ باسىنا تۇسكەن تاعدىر تاۋقىمەتىن اۋىر كۇيزەلىسپەن وتكەرەدى. بالا – جاندى جەرىڭ. ۇلى – ساياسي تۇتقىنعا اينالىپ, ارباعا تاڭىلعان مۇگەدەك بولادى, قىزى – جول اپاتىنان قازا تابادى. ءار سىناقپەن بىرگە اقىن جانىنىڭ ءبىر بولشەگى ولەڭىمەن بىرگە ۇزىلگەن جاپىراقتىڭ كۇيىندەي قاعازعا تاڭبالانىپ قالادى.
ماعجان جۇماباەۆ ولەڭدەرىن ناسيحاتتاۋ دا قىلمىسقا اينالعان ءداۋىردىڭ كەلبەتىن كورەمىز. بۇل تراگەديا اقىندى شىن قاجىتادى. سەزىمتال جۇرەك ۇلىن قۇتقارۋ جولىندا جانتالاسادى. ارپالىسقا تولى جولدى اۋىر قابىلدايدى.
اقىن جۇرەك تىرشىلىكتە كۇرەسۋگە بەيىمسىز. ۇنسىزدىگىنىڭ ارتىندا قانشاما ايتىلماعان سىرلارى قالادى. ونى تەك قاعازعا جىر قىلىپ جازادى. اقىننىڭ باستى ميسسياسىنىڭ ءوزى – ومىرگە كۇرەسۋ ءۇشىن ەمەس, قاربالاس تىرشىلىككە بەيىمدەلۋ ءۇشىن دە ەمەس, سەزىنۋ ءۇشىن عانا كەلەتىندەي اسەر سىيلايدى. فيلم وسى يدەيانى اشادى.
وتباسى – اقىن كوڭىل-كۇيىنىڭ تەمىرقازىعى. جۇبايى تالشىن كوپ قيىندىقتى توزىممەن وتكەرەدى. ەكەۋى ەكى الەمدە جانتالاسادى. ىشكى كونفليكتىلەرىنىڭ كۇيى – ترامۆايدىڭ ەسىگى تارس جابىلىپ, ەكەۋى ەكى جاعىندا قالعان كورىنىستە شەبەر سۋرەتتەلەدى. تۇرمىس, جوقشىلىق, بالالارىڭنىڭ قورعانسىزدىعى ايەلدىڭ جۇيكەسىن شارشاتسا, بۇل كۇي – مۇقاعاليدىڭ دا جىگەرىن قاجىتادى.
فاريزاعا «شەڭبەرلەردەن شىعۋ» تۋرالى ايتقان جۇرەكجاردى تىلەگى – اقىن جۇرەككە ايتقان ۇندەۋدەي. اقىندى اقىننان ارتىق كىم تۇسىنگەن؟! مۇقاعالي فاريزانىڭ بويىنان جانىن ارتىق تۇسىنە الاتىنداي رۋحتاس كۇش تابادى. ايەل زاتىنا اماناتىن ايتادى.
مۇقاعاليدىڭ ءومىربايانى قانشالىقتى اۋىر سىناققا تولى بولسا, فيلم رەجيسسەرى بولات قالىمبەتوۆتىڭ فيلمدە جاسايتىن كوركەمدىك شەشىمدەرى دە سونشالىقتى ويلى. بۇل ءتاسىل – كورەرمەننىڭ ەموتسياسىنا اۋىر سوققىلار جاسايدى. وي سالادى. كۇيزەلىستىڭ كۇيىن سەزىندىرەدى. فيلمدە قولدانىلعان مۋزىكا ەموتسياعا تولى كورىنىستەردى شارىقتاۋ شەگىنە جەتكىزەدى.
فيلمدەگى تەڭەۋلەر – ۇتىمدى رەجيسسەرلىك شەشىمدەر. وسى ارقىلى رەجيسسەر مۇقاعاليدىڭ ىشكى كۇيىنىڭ ارپالىسىن شەبەر سۋرەتتەيدى. برەجنەۆتىڭ دالىزدەگى سۋرەتىن ورتەپ جىبەرەدى. ءوز قايعىسى ىشىندە كۇيىپ تۇرعان اقىنعا ساياسي تۇلعانىڭ قۇنى ءبىر-اق تۇتام ەكەنىن كورسەتەدى.
قىزىنىڭ اياق كيىمىنىڭ توزىپ كەتكەن جۇپىنى كۇيىنە كۇيىنگەن اكەنىڭ كۇيى, جەدەل جاردەم كولىگىنىڭ ىشىندە ونىڭ ءمايىتىنىڭ اياعىن قۇشاقتاپ قالعان وكىنىشى, جانىنىڭ جانتالاسىن شاشىلعان المانىڭ بەينەسىمەن بەرگەن تەڭەۋى دە وتكىر.
ارباعا تاڭىلعان ۇلىن پودەزدىڭ باسپالداقتارىنان جوعارعى قاباتقا قاراي شىعاراتىن ساتتەگى قينالىسى – مۇقاعاليعا اكە رەتىندە قانشالىقتى اۋىر سوققى بولسا, مۇگەدەك ۇلىنىڭ جارىمجان دەنەسىن جۋ انا رەتىندە تالشىنعا دا ادام توزگىسىز سىناق.
فيلمدە جۇرەككە جارقىن كۇي سىيلايتىن ەرەكشە ءبىر كورىنىس بار. بۇل مۇقاعاليدىڭ ۇستىنە تونىن كيىپ الىپ, ۇيىنە كەلگەن قوناعىنا بالاشا قۋانىپ, جەر ۇستەلىن قولىنا ۇستاپ الىپ جۇگىرىپ, ەلپىلدەپ قالاتىن ءساتى. ءدال وسى كورىنىستە اقىن جانىنا ءتان تازالىقتى كورەمىز. كوڭىلى جاس بالاداي تازا ادامداردىڭ ءومىردىڭ كۇردەلى ماسەلەلەرى تۋىنداعاندا پەندەشىلىك جاساۋعا ارى جىبەرمەي, يكەمدەلە الماي قالىپ جاتۋىنىڭ سەبەبى دە بالكىم وسىندا.
اقىن بولىپ جاراتىلعان ادامنىڭ پسيحولوگيالىق پورترەتىن جاساپ شىعۋ وڭاي ەمەس. ول جۇيكە تالشىقتارىن جۇيەلەپ تالداۋ سياقتى كۇردەلى پروتسەسس. ونىڭ ومىرىندەگى بارلىق فاكتىلەردى قامتۋ دا كەيدە مۇمكىن ەمەس. ەڭ نەگىزگىسى, ونى وسى كۇيگە تۇسىرگەن باستى سەبەپ نەدە؟! كۇيزەلىسكە ءتۇسۋىنىڭ باستى ءموتيۆى قايسى؟ نەگە كۇيىندى؟ نەدەن جيرەندى؟ نە يتەرمەلەدى؟ تراگەدياسى نەدە؟ وسى ماڭىزدى سۇراقتاردىڭ جاۋابىنا اپاراتىن وقيعا جەلىسىنىڭ ءبىر تارماعىن تارقاتىپ اشۋدىڭ ءوزى كوپ نارسە.
فيلم اۆتورلارى مۇقاعالي ءومىرىنىڭ كەلەڭسىز جاقتارىن انايى اشىپ كورسەتۋدى ماقسات تۇتپاعان. ونىڭ كورگەن قيىندىقتارىنىڭ شەتىن ادەپ دەڭگەيىنىڭ شەڭبەرىندە قامتىعان. ءوز بيىگىندە قالدىرعان. بۇل – فيلم اۆتورلارىنىڭ ۇتىمدى ۇستانىمى.
اقىن پسيحولوگياسىنىڭ پورترەتىن جاساۋعا دەگەن تالپىنىس فينالدا ارىپتەستەرىنىڭ تابىتتى كوتەرەتىن كورىنىستە ءوز مارەسىنە جەتتى. اقىن جۇرەك توقتاپ قانا ءوز تىنىشتىعىن تاپتى. تولاسسىز جاۋىن. قولشاتىرلار. تابىت. جانازا. بۇل كورىنىس كورەرمەنگە اۋىر وكىنىشتىڭ اتموسفەراسىن سەزىندىرەدى. جۇمىر جۇرەكتىڭ قادىرىن ۋاقىتىندا تۇسىنە الماۋ – ارتىنداعىلارعا زور قاسىرەت. وپەراتورلىق جۇمىستاعى جوعارعى راكۋرس اقىننىڭ بۇل دۇنيەدەگى بارلىق وتكەرگەن كۇيىنە شەبەر نۇكتە قويىپ بەردى.
گۇلزات كوبەك,
كينوتانۋشى,ونەرتانۋ PhD دوكتورى,«تۇران» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى